İran’ın Görünmez Lideri: Mojtaba Hamenei’ye Ne Oldu ve Ülkeyi Gerçekte Kim Yönetiyor?

Güç Boşluğu ve Devrim Muhafızları'nın Yükselişi

• Tek bir karar alıcı yok: Reuters, 28 Nisan'da yayınladığı analizinde İran'ın 'artık iktidarın zirvesinde tek ve tartışmasız bir dini hakeme sahip olmadığını' ve 'Mojtaba'nın rolünün artık yetkiden çok onay vermek olduğunu' yazdı . New York Times da benzer şekilde, gücün Devrim Muhafızları generallerine kaydığı 'yeni bir kolektif liderlik biçimini' tanımladı .
• Devrim Muhafızları'nın 'savaş konseyi': IRGC, askeri strateji ve operasyonlara yön veren fiili bir savaş konseyi kurdu. Güvenlik ve askeri liderler artık İran'ın savaş politikasını ve müzakere pozisyonunu etkin bir şekilde belirliyor . Analistler bunu, IRGC'nin bir güç boşluğu kazası değil, iktidarı ele geçirme mekanizması olarak tanımlıyor .
• Mojtaba figüran olarak: Normal anayasal süreç atlanarak, doğrudan IRGC'nin askeri baskısı altında seçildi. Dini yeterlilikten, halk nezdinde meşruiyetten ve mevcut tüm kanıtlara göre fiilen yönetme kapasitesinden yoksun .

İran'ı Bugün Kim Yönetiyor?

En doğru tanım, fiili bir IRGC liderliğindeki kolektif yönetimdir ve şu özellikleri taşır:

• IRGC'nin kıdemli komutanları, özellikle savaş konseyi üyeleri, askeri operasyonları, nükleer duruşu ve ABD ile olası müzakerelerin şartlarını kontrol ediyor .
• Dini Lider Mojtaba Hamenei, yalnızca yazılı açıklamalar veya aracılı mesajlar yoluyla iletişim kuran, başkalarının aldığı kararları onaylayan sembolik bir figür haline geldi . İlk resmi 'konuşması', devlet televizyonunda okunan bir bildiriydi; birçok İranlı, bunun onun mesajı bile olmadığından şüphe etti .
• Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan giderek devre dışı kalıyor. Liderle iletişim kurmanın zorluğunu kabul etmesi ve kendi ifadelerindeki çelişkili gidişat (önce 'etkileşim artıyor', sonra 'çok zor'), parçalanmış ve şeffaf olmayan bir karar alma sürecine işaret ediyor .
• İran diplomasisi (ABD-İran müzakereleri dahil), net, görünür ve tek bir otorite olmadan yürütülüyor. Analistler bunun, en katı askeri unsurları güçlendirerek Tahran'ın müzakere pozisyonunu sertleştirebileceğini söylüyor .

Sonuç

Mojtaba Hamenei neredeyse kesinlikle hayatta ancak ağır şekilde engelli—bu, iyileşmemiş savaş yaralarından, ikincil bir sağlık krizinden veya her ikisinden birden kaynaklanıyor olabilir. İslam Cumhuriyeti işlevsel kalmaya devam ediyor, ancak artık IRGC komutanları ve güvenlikçi sertlik yanlıları tarafından kolektif olarak yönetiliyor. Dini lider, kağıt üzerinde imzası hala aranan ancak fiziksel varlığı beş aydan uzun süredir doğrulanamayan törensel bir figüran konumuna indirgenmiş durumda.