Sıcak hava artık market fişine de yansıyor: “Heatflation” büyüyor

Aşırı sıcak gıda üretimini nasıl vuruyor?

Sıcaklıklar kritik eşikleri aştığında etkiler zincirleme biçimde ortaya çıkıyor:

• Birçok temel üründe verim, sıcaklık 30°C’nin üzerine çıktığında düşmeye başlıyor .
• Domuz ve kümes hayvanları gibi hayvanlar daha düşük sıcaklıklarda bile strese giriyor; büyüme yavaşlıyor, süt verimi azalıyor ve ağır vakalarda organ yetmezliği görülebiliyor .
• Denizlerdeki sıcak hava dalgaları çözünmüş oksijen miktarını azaltıyor. Bu durum balıklarda solunum ve kalp dolaşımı sorunlarına, hatta ölümlere yol açabiliyor .
• Üretimdeki kayıplar; nakliye, depolama, yem, enerji ve gübre maliyetleriyle birleştiğinde market fiyatlarına daha güçlü biçimde yansıyor.

FAO ve WMO’ya göre aşırı sıcak olaylarının sıklığı, şiddeti ve süresi son 50 yılda belirgin biçimde arttı. Bu tablo, gıda sistemlerini yalnızca tek bir hasat sezonunda değil, birbirini izleyen dönemlerde de baskı altında bırakabiliyor .

Güney Kore’de sebze fiyatları yüzde 100’ün üzerinde arttı

Güney Kore, yaklaşık 40°C’ye yaklaşan hissedilen sıcaklıklarla rekor düzeydeki sıcak hava dalgasının etkisi altında . Üretimdeki kayıp, tüketicinin mutfak masrafına hızla yansıyor.

• Haziran sonunda tanesi 300 wonun altında olan salatalıklar, altı hafta içinde 900 wona kadar çıktı. Böylece fiyat yaklaşık üç kat arttı .
• Patlıcan fiyatları aylık bazda yüzde 218, kabak fiyatları ise yüzde 112 yükseldi .
• Ispanak, körpe turp, lahana ve havuç gibi ürünlerde de sıcaklığın büyümeyi yavaşlatması nedeniyle sert artışlar görüldü .
• Körpe turpun kilogram fiyatı aylık yüzde 47,8, 100 gram ıspanağın fiyatı ise yüzde 56,1 arttı .

Sorun tarlayla sınırlı değil. Deniz suyu sıcaklıklarının yükselmesi, su ürünleri çiftliklerinde toplu pisi balığı ölümlerine neden oldu ve sashimi için kullanılan taze balık arzının aksayabileceği endişesini doğurdu . Yüz binlerce çiftlik hayvanı ve diğer hayvanların da sıcaklık stresi nedeniyle öldüğü bildirildi .

Bu nedenle “heatflation” ifadesi Güney Kore medyasında ve kamuoyu tartışmalarında giderek daha sık kullanılmaya başladı .

Avrupa’da 10 milyon ton tahıl kaybedildi

Avrupa da haziran 2026’daki sıcak hava dalgasının etkilerini hasat döneminde hissediyor. Tahıl ve yağlı tohum ticaretini temsil eden Avrupa kuruluşu Coceral’ın tahminine göre sıcak hava dalgası; buğday, arpa, mısır ve yulaf dahil yaklaşık 10 milyon ton tahıl ürününü yok etti. Çiftçilerin gelir kaybının yaklaşık 2 milyar avro olduğu hesaplanıyor .

Avrupa Birliği’nin 27 üyesi ile Birleşik Krallık’taki toplam hasadın, sıcak hava dalgası öncesindeki tahminlerden 9 milyon ton daha düşük olması bekleniyor. Bu gerçekleşirse bölge, 2018’den bu yana en küçük hasadını almış olacak .

Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB) araştırmaları, sıcak hava dalgalarının fiyatlara etkisinin tek seferlik olmadığını gösteriyor. ECB’ye göre 2022 yazındaki aşırı sıcaklar Avrupa’daki gıda enflasyonunu 0,67 puan artırdı. 2035’e kadar beklenen ısınma ise benzer sıcaklık şoklarının etkisini yüzde 50 büyütebilir .

Avro Bölgesi’nde gıda enflasyonu 2025’te ortalama yüzde 2,9 seviyesinde kaldı; bu oran, pandemi öncesindeki uzun vadeli yüzde 2,2’lik ortalamanın üzerinde . Oxford Economics, Avrupa’daki sıcak hava dalgalarının gelecek yıl gıda fiyatları üzerinde savaş kaynaklı baskıdan daha güçlü bir yukarı yönlü etki yaratabileceğini değerlendiriyor. Kurumun temel senaryosunda avro bölgesi gıda enflasyonunun Haziran 2026’daki yüzde 1,5 seviyesinden 2027’de yaklaşık yüzde 3’e çıkması bekleniyor .

Super El Niño riski tabloyu ağırlaştırabilir

Mevcut sıcaklık krizine, 2026’nın mayıs-haziran döneminde ortaya çıkan El Niño hava olayı eşlik ediyor. Bazı bilim insanlarının “Super El Niño” olarak nitelediği olayın kuzey yarımkürede kış aylarında zirve yapması ve 2027’ye kadar sürmesi bekleniyor . ABD İklim Tahmin Merkezi, El Niño’nun yıl sonuna kadar “çok güçlü” ya da “süper” seviyeye ulaşma olasılığını yüzde 81 olarak hesaplıyor .

Ekonomistler ve uluslararası kuruluşlar, El Niño’nun kuraklık, aşırı yağış ve sıcak hava dalgalarını farklı bölgelerde aynı anda tetikleyebileceği uyarısında bulunuyor:

• JPMorgan, El Niño ile yüksek petrol fiyatlarının birleşmesinin 2027’de küresel enflasyona 0,3 puan ekleyebileceğini ve gelişmekte olan piyasaların daha sert etkilenebileceğini belirtiyor .
• Allianz’ın aktardığı IMF tahminine göre tipik bir El Niño, küresel gıda emtia fiyatlarını bir yıl içinde yaklaşık yüzde 5 artırabiliyor .
• ECB, güçlü bir El Niño’nun gıda emtia fiyatlarını yüzde 9’a kadar yükseltebileceğini; soya fasulyesinin en fazla etkilenecek ürünlerden biri olabileceğini hesaplamıştı .
• Dünya Gıda Programı, El Niño’nun 2027 sonuna kadar yaklaşık 49 milyon kişiyi daha akut gıda güvensizliğine sürükleyebileceğini öngörüyor. Orta Amerika’da gıda güvensizliğiyle karşı karşıya kalanların sayısının yüzde 83, Güney Afrika’da ise yaklaşık yüzde 75 artabileceği tahmin ediliyor .
• FAO, 5 Ağustos 2026’da İran ve Ukrayna’daki savaşların El Niño ile birleşerek daha yüksek maliyetler ve daha düşük ürün verimleri yarattığını, bunun yeni bir gıda enflasyonu dalgası için “kusursuz fırtına” oluşturduğunu açıkladı .
• Dünya Bankası, küresel gıda emtia fiyat endeksinin 2026’da yüzde 2,5 artmasını bekliyor. Ancak El Niño, enerji ve gübre maliyetleri, biyoyakıta yönelik talep ve olası ticaret kısıtlamaları nedeniyle risklerin yukarı yönlü olduğunu belirtiyor .
• Schroders Küresel Ekonomi Başkanı David Rees, çok güçlü bir El Niño’nun küresel gıda enflasyonu oranlarının iki katına çıkması anlamına gelebileceği uyarısında bulunuyor .

Dünya Bankası ayrıca El Niño’nun sürmesi halinde etkilenen bölgelerde pirinç üretiminin yüzde 20 ila 50 arasında düşebileceğini, Güney Asya, Güney Afrika ve Doğu Asya’nın bazı kesimlerinin en fazla risk altında olduğunu bildiriyor .

Neden bu dönem daha riskli?

Bugünkü tabloyu tehlikeli kılan, tek bir hava olayından çok birden fazla şokun üst üste binmesi. El Niño; İran ve Ukrayna’daki savaşların enerji, gübre ve taşımacılık maliyetleri üzerindeki baskısına ekleniyor. FAO Başekonomisti Máximo Torero’nun ifadesiyle savaş ve El Niño birlikte “kusursuz bir fırtına” yaratıyor .

Bloomberg’in analizine göre Latin Amerika, Afrika ve Asya’daki gelişmekte olan ülkeler; daha yüksek petrol ithalat maliyetleri, zorlanan tedarik zincirleri ve düzensiz hava koşullarının aynı anda etkisiyle karşı karşıya kalabilir . Bu ülkelerde hane bütçelerinin gıdaya ayırdığı payın daha yüksek olması, fiyat artışlarının sosyal etkisini de ağırlaştırıyor .

Schroders’a göre mayıs ayının sonunda ABD’nin yüzde 50’sinden fazlası kuraklıktan etkilenmişti ve yaklaşık 250 milyon dönüm tarım arazisi risk altındaydı. Bu durum, Avrupa’daki hasat kayıplarına ek bir küresel arz baskısı oluşturuyor .

Sonuç: Isı dalgası, gıda fiyatlarının yeni belirleyicilerinden biri

“Heatflation” artık soyut bir kavram değil. Güney Kore’de salatalık, patlıcan, kabak ve ıspanak fiyatlarındaki sıçrama; Avrupa’da ise tahıl kayıpları, aşırı sıcakların market fiyatlarına nasıl dönüştüğünü gösteriyor.

Güçlü bir El Niño’nun enerji ve gübre maliyetlerindeki artışlarla, savaşların yarattığı tedarik sorunlarıyla ve mevcut iklim baskısıyla birleşmesi halinde küresel gıda enflasyonu 2026’nın sonlarından 2028’e kadar hızlanabilir. En büyük yük ise gıdaya gelirinin daha büyük bölümünü ayırmak zorunda olan, kırılgan ülkelerdeki hanelerin üzerinde hissedilecek.