Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde Ebola alarmı: Aşısı olmayan Bundibugyo salgını büyüyor

Bulaşma, ülkenin doğusundaki Ituri, Kuzey Kivu, Güney Kivu, Haut-Uélé ve Tshopo olmak üzere beş eyalete yayıldı . Ituri, temmuz ortası itibarıyla ulusal vaka yükünün yaklaşık %90’ını taşıyan salgın merkezi konumundaydı . Çatışmaların sürdüğü bölgelerde güvenlik sorunları, sağlık ekiplerinin ulaşımını, temaslı takibini, testleri ve izolasyon uygulamalarını güçleştiriyor .

Hükümet müdahale planını değiştiriyor

KDC hükümeti 6 Ağustos’ta, vaka artışının hız kesmemesi üzerine kapsamlı bir müdahale değişikliğine hazırlandığını açıkladı. Planın öne çıkan başlıkları arasında Ebola’dan etkilenen doğu eyaletlerinde ücretsiz sağlık hizmeti sağlanması, deneysel aşıların testlerinin genişletilmesi ve salgınla mücadelede köylerin daha fazla söz sahibi olduğu bir modelin uygulanması bulunuyor .

Bu yaklaşım, yalnızca tedavi merkezlerini büyütmek yerine erken bildirim, toplumsal katılım, temaslı takibi ve yerel sağlık hizmetlerini aynı müdahalenin parçası hâline getirmeyi amaçlıyor. WHO’ya göre mevcut koşullarda destek tedavisi, erken vaka tespiti, sıkı enfeksiyon kontrolü, güvenli defin uygulamaları ve toplumla yakın iş birliği temel araçlar olmaya devam ediyor .

Bundibugyo türü neden daha büyük bir sorun yaratıyor?

Ebola denince akla çoğunlukla Zaire ebolavirüsü geliyor. Zaire türüne karşı lisanslı aşılar ve bazı tedavi seçenekleri bulunurken Bundibugyo virüsü hastalığı için henüz lisanslı bir aşı ya da özgül ilaç yok .

Bu nedenle sağlık ekipleri destek tedavisine, hastaların erken bulunup izole edilmesine ve bulaş zincirinin temaslı takibiyle kırılmasına güveniyor. Bu uygulamalar, sağlık altyapısının zayıf olduğu ve silahlı çatışmaların erişimi sınırladığı bölgelerde çok daha zor yürütülüyor . WHO ayrıca aday ürünlerin yalnızca klinik araştırmalar kapsamında ve güvenli, etik koşullarda kullanılmasını öneriyor .

Aşı ve tedavi geliştirme yarışı

Bilim insanları ve uluslararası kuruluşlar, salgın devam ederken adayları mümkün olduğunca hızlı biçimde klinik aşamaya taşımaya çalışıyor:

• Oxford Üniversitesi ve Serum Institute of India: Oxford, temmuz ayında Bundibugyo virüsüne karşı geliştirilen ChAdOx1 BDBV aşısının ilk insan deneyini başlattı. Oxford’da yürütülen erken aşama çalışmada 18-55 yaş aralığındaki 50 sağlıklı yetişkinde aşının güvenliği ve bağışıklık yanıtı değerlendiriliyor. Aşının üretim ortağı Serum Institute of India .
• Moderna: Şirket, 4 Ağustos’ta mRNA teknolojisine dayalı mRNA-1469 adayı için Kanada’da Faz 1 çalışmasına başladı. Health Canada tarafından onaylanan çalışmanın üç merkezde yaklaşık 80 sağlıklı yetişkini kapsaması ve güvenlik ile bağışıklık yanıtını incelemesi planlanıyor .
• WHO ve PARTNERS çalışması: WHO’nun danışma grupları, tedavi araştırmaları için monoklonal antikorlar MBP134 ve Maftivimab® ile antiviral remdesivir adaylarını önceliklendirdi . KDC’de 2 Temmuz’da hasta alımına başlayan PARTNERS platform çalışması, MBP134 ile remdesivir’in tek başına ve birlikte kullanımının sonuçlarını değerlendiriyor .
• IAVI adayı: International AIDS Vaccine Initiative tarafından geliştirilen tek dozluk rVSV Bundibugyo aşısının klinik kullanıma yaklaşmasının yaklaşık yedi ila dokuz ay sürebileceği öngörülüyor .
• CEPI desteği: Salgınla mücadele için aşı geliştiren Oxford-Serum Institute, Moderna ve IAVI adaylarına yönelik çalışmalara 50 milyon dolara kadar finansman ayrıldı .

Bu adayların klinik denemelerde bulunması, güvenli ve etkili olduklarının kanıtlandığı anlamına gelmiyor. İlk aşamalarda temel amaç, ürünlerin güvenliğini ve bağışıklık sistemi üzerindeki etkisini ölçmek.

ABD’den 242 milyon dolarlık ek destek

ABD Dışişleri Bakanlığı 5 Ağustos’ta, bölgedeki acil Ebola müdahalesi, salgına hazırlık ve insani yardım faaliyetleri için 242 milyon dolarlık ek finansman sağlamayı planladığını duyurdu . Bu açıklamayla ABD’nin salgına yönelik doğrudan desteği 512 milyon doların üzerine çıkacak . ABD, salgının başlangıcından bu yana müdahalenin en büyük mali destekçisi konumunda .

Salgın resmî açıklamadan aylar önce başlamış olabilir

KDC’de salgın resmî olarak 15 Mayıs 2026’da ilan edildi. O tarihte sekiz laboratuvarca doğrulanmış vaka ile 246 şüpheli vaka belirlenmişti . Ancak epidemiyolojik bulgular, virüsün 2025’in sonlarından veya 2026’nın ilk aylarından bu yana fark edilmeden dolaşıyor olabileceğine işaret ediyor .

Bu gecikme, koordineli müdahale başlamadan önce virüsün birden fazla eyalette yerleşmesine ve bulaş zincirlerinin karmaşıklaşmasına yol açmış olabilir. Şimdi KDC’nin önündeki en kritik görev, bir yandan günlük vaka artışını durdurmak, diğer yandan Bundibugyo türüne karşı ilk etkili aşı ve tedavi seçeneklerini güvenli biçimde geliştirmek.