Hürmüz Boğazı Müzakereleri: Kritik Anlaşma mı, Yoksa Savaşın Eşiği mi?

Ancak İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü İsmail Bekayi, Tahran'ın yalnızca Umman ile müzakere ettiğini ve "henüz ABD ile görüşmelere başlamadığını" defalarca vurguladı . Bu ayrım önemli: İran görüşmeleri ikili bir denizcilik yönetimi meselesi olarak çerçevelerken, Washington bunu ABD-İran savaşını sona erdirecek daha geniş bir yolun parçası olarak görüyor.

ABD'nin Pozisyonu: İyimserlik ve Tehditler Bir Arada

ABD'li yetkililer artan bir güven ifade ediyor. Dışişleri Bakanı Marco Rubio, 4 Ağustos'ta ilerleme kaydedildiğini ve Washington'un müzakerelere dahil olduğunu söyledi . Hazine Bakanı Scott Bessent daha da ileri giderek bir anlaşmaya "bugün ya da yarın" varılabileceğini belirtti . Başkan Trump ise görüşmeleri İran'ın savaşın tırmanmasını önlemek için "son şansı" olarak nitelendirdi .

Aynı zamanda ABD, ağır baskısını sürdürüyor. Temmuz ortasında Washington, İran'a boğazı "güvenli ve erişilebilir" ilan etmesi için ültimatom verdi, aksi takdirde yeniden saldırı düzenleneceğini bildirdi . Trump, Temmuz ortasında İran'a yönelik deniz ablukasını yeniden başlattı ve boğazdan geçen tüm mallara %20 gümrük vergisi uygulanacağı tehdidinde bulundu . Mesaj kasıtlı olarak çelişkili: ABD, bir yandan anlaşmaya açık olduğunu sinyalleyip, diğer yandan askeri seçenekleri masada tutuyor.

Boğazın Yeniden Açılması İçin İki Farklı Plan

Diplomasinin özünde iki öneri çatışıyor:

Umman'ın Körfez destekli planı, boğaz için ortak bir bölgesel yönetim mekanizması öngörüyor ve İran'ın istediği zorunlu ücretler yerine yalnızca gönüllü geçiş ücretleri alınmasını içeriyor. Körfez ülkeleri bu yaklaşımı destekliyor .

İran'ın karşı önerisi ise geçici bir düzenleme olup İran'a daha fazla kontrol sağlıyor: Trafiğin bir yönü İran karasularından, diğer yönün bir kısmı da yine İran karasularından geçecek. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, Tahran'ın Umman'ın ortak denetim önerisini reddettiğini, çünkü bu planın İran'ın güvenlik endişelerini gidermediğini doğruladı .

Finansal boyut kilit bir anlaşmazlık noktası. İran, gemi geçişleri için hizmet ücreti almak ve geliri İran ile Umman arasında paylaştırmak istiyor, ancak paylaşımın detayları henüz netleşmiş değil. Umman'ın önerisi ücretleri gönüllü kılarken, İran zorunlu olmasını istiyor .

Tahran ayrıca boğazın yeniden açılmasını daha geniş taleplere bağlıyor: yaptırımların hafifletilmesi, güvenlik garantileri, deniz yetkisinin tanınması ve ABD deniz ablukasının sona erdirilmesi .

Petrol Piyasaları: Umut Fiyatlara Yansıdı, Şüphecilik Devam Ediyor

Diplomatik sinyaller, ham petrol fiyatlarında inişli çıkışlı bir seyre neden oldu. 3 Ağustos'ta Brent petrol vadeli işlemleri 4,08 dolar (%4,64) düşüşle 83,85 dolara gerilerken, WTI ise yaklaşık %5 kayıpla 80 dolar civarında kapandı. Bu düşüş, Trump'ın planlanan saldırıları iptal edip görüşmelerin sinyalini vermesiyle yaşandı . 4 Ağustos'ta petrol yaklaşık %1 yükseldi; ancak analistler, çözülmemiş teknik ve siyasi boşluklar nedeniyle bir çözümün gerçekten yakın olduğuna şüpheyle yaklaştı .

Tickmill'den analist Joseph Dahrieh, Wall Street Journal'a İran'ın "Umman ile bir anlaşmaya yaklaştığı" görüşünü belirtirken, İran'ın ABD ile doğrudan müzakereyi reddetmesinin piyasalardaki rahatlamayı sınırlayabileceği uyarısında bulundu . Reuters'a yaptığı ayrı bir yorumda da piyasanın oynak ve belirsiz olmaya devam ettiğini kaydetti . 5 Ağustos itibarıyla Brent petrol 79 dolar civarında işlem görüyordu .

Askeri ve İnsani Baskılar

Diplomatik süreç, devam eden çatışmalarla eş zamanlı ilerliyor. ABD, Haziran ayındaki tırmanışın ardından İran'ın boğaz üzerindeki kontrolünü sona erdirmek için İran'a saldırılarına yeniden başladı . ABD, müttefiklerini su yolunun yeniden açılmasına yardım etmeye çağırdı . Trump, boğazda hedef alınan her gemi için İran'ın köprülerini ve elektrik santrallerini bombalamakla tehdit etti .

İnsani bedel artıyor. İran'ın Nisan 2026'da tam kapanma ilanından bu yana ticari nakliye ciddi şekilde aksadı ve gemilere çok sayıda saldırı düzenlendi . İran Devrim Muhafızları, 11 Temmuz'da yetkisiz bir gemiye saldırının ardından boğazın "ikinci bir emre kadar" kapalı olduğunu ilan etti . Uluslararası Denizcilik Örgütü, 21 Nisan'da kapanmadan yaklaşık 20.000 denizci ve 2.000 geminin etkilendiğini bildirdi . Mahsur kalan denizciler ve mürettebat, artan bir insani endişe kaynağı haline geldi.

İkinci bir hat üzerinde İran, boğazdaki mayın temizleme operasyonları için Avrupa yardımına açık olduğunun sinyalini verdi, ancak henüz resmi bir anlaşmaya varılmadı .

Sırada Ne Var?

Diplomatik süreç kritik bir dönüm noktasında. İran ve Umman, teknik bir çerçeve üzerinde gerçek ilerleme kaydetti; ancak Umman'ın gönüllü ücretli, ortak yönetim modeli ile İran'ın egemenlik kontrolü ve zorunlu ücret talebi arasındaki temel uçurum hala çözülmüş değil. ABD kamuoyu önünde iyimser ancak askeri harekat tehdidini sürdürüyor. Tahran ise Washington'la doğrudan müzakere etmediğinde ısrar ediyor. Petrol piyasaları bir anlaşma umudunu fiyatlamış olsa da, analistler nihai bir anlaşmayı kesin olmaktan uzak görüyor. Bessent ve Rubio'nun da işaret ettiği gibi, önümüzdeki 48 ila 72 saat, boğazın yeniden açılıp açılmayacağını veya çatışmanın daha da tırmanıp tırmanmayacağını belirleyebilir.