Hürmüz Boğazı’nın Geleceği Belirsiz: İran-Oman Müzakereleri Son Aşamada mı, Yoksa Yeni Bir Çatışma mı Yaklaşıyor?

Önerilen Çerçeve

Masada iki rakip öneri var:

• Oman’ın Körfez destekli planı: Boğazın bölgesel yönetimini ve İran’ın dayattığı ücretler yerine yalnızca gönüllü geçiş ücretlerini öngörüyor. Körfez ülkeleri bu plana destek verdi .
• İran’ın karşı önerisi: İran’a daha fazla kontrol sağlayan geçici bir düzenleme. Buna göre, trafiğin bir yönü İran sularından geçecek, karşı yönün bir kısmı da yine İran sularında olacak . İran, Oman’ın ortak denetim önerisini reddederek kendi planını sundu .

Mali boyut: İran, gemi geçişleri için hizmet bedeli talep ediyor ve gelirin İran ile Oman arasında paylaşılmasını istiyor; ancak paylaşımın ayrıntıları henüz netleşmiş değil. Oman’ın önerisi ücretleri gönüllü kılarken, İran bunların zorunlu olmasında ısrar ediyor .

Daha geniş İran talepleri: Tahran, su yolunun “savaş öncesi statüsüne asla dönmeyeceğini” belirtiyor ve yeniden açılmayı daha kapsamlı yaptırım hafifletilmesi ve deniz yetkisinin tanınması koşullarına bağlıyor .

Petrol Piyasasının Tepkisi

Diplomatik umutlarla ham petrol fiyatları keskin bir düşüş yaşadı ancak şüpheler sürüyor.

• 3 Ağustos’ta Brent petrol vadeli işlemleri 4,08 dolar (yüzde 4,64) düşüşle 83,85 dolara geriledi; WTI ise yaklaşık yüzde 5 kayıpla 80 dolar seviyesine indi. Bu düşüş, Trump’ın planlanan saldırıları iptal etmesi ve müzakerelere işaret etmesiyle gerçekleşti .
• 4 Ağustos’ta petrol yaklaşık yüzde 1 toparlandı; analistler, çözülmemiş teknik ve siyasi boşluklar nedeniyle diplomatik çözümün gerçekten yakın olduğuna dair şüpheci kalmaya devam etti .
• Wall Street Journal, Tickmill’den analist Joseph Dahrieh’in İran’ı “Oman ile bir anlaşmaya yaklaşıyor” şeklinde nitelendirdiğini ancak piyasanın oynak ve belirsiz kalmaya devam ettiğini aktardı .

Askeri ve İnsani Baskılar

Askeri gerilim: ABD, Tahran’ın boğaz üzerindeki kontrolüne son vermek amacıyla Haziran ayındaki tırmanışın ardından İran’a yönelik saldırılarına yeniden başladı . ABD, müttefiklerini su yolunun yeniden açılmasına yardım etmeye çağırdı . Çatışma her iki tarafın da karşılıklı saldırılarına sahne olurken, ABD, İran’ın geçiş yapmaya çalışan gemilere saldırmasının ardından Temmuz ortasında deniz ablukasını yeniden uygulamaya koydu . (ABD füze stoklarının tükenmesi ve 38 milyar dolarlık savaş maliyeti rakamları mevcut arama sonuçlarında bağımsız olarak doğrulanmamıştır.)

İnsani etki: İran’ın Nisan 2026’da boğazı tamamen kapattığını duyurmasının ardından ticari nakliye ciddi şekilde aksadı ve gemilere yönelik çok sayıda saldırı gerçekleşti . Devrim Muhafızları, 11 Temmuz’da yetkisiz bir gemiye saldırının ardından boğazı “bir sonraki duyuruya kadar” kapalı ilan etti . Mahsur kalan denizciler ve mürettebat büyüyen bir insani endişe kaynağı olsa da, mevcut kaynaklarda belirli sayılar verilmedi.

Avrupa mayın temizleme yardımı: İran, boğazdaki mayın temizleme operasyonları için Avrupa yardımına açık olduğunun sinyalini verdi ancak henüz resmi bir anlaşmaya varılmadı. Bu, İran-Oman çerçevesine ikincil bir hat olarak kalıyor.

Kilit Nokta

Diplomatik süreç kritik bir dönemeçte: İran ve Oman teknik bir çerçeve üzerinde gerçek bir ilerleme kaydetti, ancak Oman’ın gönüllü ücret, ortak yönetim modeli ile İran’ın egemen kontrol ve zorunlu ücret talebi arasındaki temel uçurum henüz kapanmış değil. ABD kamuoyu önünde iyimser ancak askeri seçeneği masada tutmaya devam ediyor; Tahran ise Washington ile doğrudan müzakere etmediğinde ısrar ediyor. Petrol piyasaları bir anlaşma umuduyla fiyatlamalarını yaptı ancak analistler nihai bir anlaşmayı kesin olmaktan uzak görüyor.