Hürmüz Boğazı diplomasisinde kritik saatler: İran Avrupa’nın mayın temizlemesine izin verebilir

Ancak teklif henüz kesinleşmiş değil. Böyle bir düzenlemenin hayata geçmesi için güvenlik garantileri, kalıcı bir ateşkes ve İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun (IRGC) onayı gerekiyor . İran kamuoyu önünde ise yabancı ülkelerin mayın temizleme çalışmalarına katılmasına izin vermeyeceğini söylemeyi sürdürüyor .

Bu nedenle görüşmelerdeki en önemli soru, Tahran’ın özel kanallardan verdiği esnek mesajları resmi bir anlaşmaya dönüştürüp dönüştüremeyeceği.

Umman ana arabulucu, Katar koordinatör konumunda

Umman, Hürmüz Boğazı’nın yönetimi ve geçici olarak yeniden açılması konusunda İran’la en yoğun teması yürüten ülke konumunda. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Tahran ile Maskat arasındaki müzakerelerin “son aşamaya” geldiğini söyledi .

İran ve Umman, su yolunun nasıl işletileceği konusunda karşılıklı öneriler sundu. Tahran, Umman’ın ortak denetim planını reddederken kendi önerisini masaya getirdi . Tarafların özellikle geçiş güzergâhları, güvenlik sorumluluğu ve boğazın gelecekteki yönetimi üzerinde anlaşmaya çalıştığı bildiriliyor.

Katar ise daha geniş diplomatik sürecin koordinasyonunda öne çıkıyor. Katar Başbakanı haziran ayında Muskat’a giderek İran, Irak ve Körfez ülkelerini kapsayan görüşmelerin önünü açtı . Ayın sonlarında Katarlı arabulucular, ABD ve İran heyetleriyle Doha’da ayrı ayrı temas kurdu . Katar, 4 Ağustos’ta gerilimi düşürmeye yönelik bir düzenlemenin taslak metninin taraflar arasında dolaşımda olduğunu doğruladı .

Katar ve Pakistan’ın, ABD ile İran arasında doğrudan üst düzey görüşmeler yerine arabulucular üzerinden mesaj taşıdığı belirtiliyor .

Trump’ın 5 Ağustos son tarihi ve askeri müdahale tehdidi

ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın boğazı yeniden açması için daha önce de çeşitli son tarihler belirledi ve bunları uzattı. Mevcut takvime göre İran’ın anlaşmayı 5 Ağustos Salı günü saat 20.00’ye kadar sonuçlandırması bekleniyor .

Trump, anlaşmaya varılmaması halinde İran’ın enerji tesislerini ve köprülerini yok etme tehdidinde bulundu. Truth Social’daki küfürlü bir paylaşımında bu tehdidi yineleyen Trump, ayrıca İran’ı “tek gecede ortadan kaldırabileceğini” söyledi . Bir başka açıklamasında da boğazda İran tarafından saldırıya uğrayan her gemi için bir köprü veya enerji santralinin hedef alınabileceğini belirtti .

Bu açıklamalar, diplomasinin ilerlediğine dair iyimser mesajlarla aynı anda geliyor. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, 4 Ağustos’ta Washington’ın İran-Umman görüşmelerine dahil olduğunu ve anlaşmanın “en erken salı gecesi veya çarşamba günü” ortaya çıkabileceğini söyledi .

Anlaşma beklentisi petrol fiyatlarını aşağı çekti

Piyasalar, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılabileceği ihtimaline hızlı tepki verdi. Batı Teksas türü ham petrolün (WTI) varil fiyatı 75 dolara yaklaşırken iki seansta yüzde 10’dan fazla geriledi. Brent petrolü ise üç haftadan uzun bir sürenin ardından ilk kez 80 doların altında kapandı .

Petrol, ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ile Katarlı yetkililerin görüşmelerde ilerleme sinyali vermesinin ardından yalnızca 4 Ağustos’ta yaklaşık yüzde 5 düştü .

Bu düşüşün arkasında, boğazın yeniden açılmasıyla küresel petrol taşımacılığının yaklaşık beşte birinin normalleşebileceği beklentisi var. Böyle bir gelişme, kriz sırasında oluşan arz risk primini de tersine çevirebilir .

Beş aydır süren krizin arka planı

Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiği, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik hava savaşını başlattığı 28 Şubat 2026’dan bu yana büyük ölçüde kesintiye uğramış durumda . Nisan ayında varılan geçici ateşkes, çatışmaların yeniden başlamasıyla çöktü. Trump da temmuz ayında geçici anlaşmanın sona erdiğini ilan etti .

Bu tablo içinde yeni görüşmeler, kapsamlı bir barış anlaşmasından çok, öncelikle deniz taşımacılığını güvenli ve geçici biçimde yeniden başlatmaya odaklanıyor. İran’ın üst düzey liderliği, geçici bir gemi geçiş planını henüz resmen onaylamış değil .

İran’dan gelen kamuoyu mesajları da çelişkili. Arakçi, Umman’la görüşmelerin son aşamada olduğunu söylerken bazı İranlı yetkililer boğazın “savaş öncesi statüsüne asla dönmeyeceğini” ifade etti . Bu açıklamalar, Tahran’ın olası bir açılmayı tam bir geri adım olarak değil, yeni güvenlik ve yönetim koşullarıyla sınırlı bir düzenleme olarak gördüğüne işaret ediyor.

Anlaşma ihtimali var, fakat risk hâlâ yüksek

4 Ağustos’ta boğazda bir geminin vurulması, diplomatik ilerleme haberlerine rağmen sahadaki gerilimin devam ettiğini gösterdi . Trump’ın sivil altyapıya yönelik hava saldırısı tehditleri de son tarih aşılırsa krizin hızla tırmanabileceği endişesini artırıyor.

Özetle, İran’ın Avrupa’nın mayın temizleme çalışmalarına olası onayı ve Umman’la yürütülen görüşmeler diplomatik bir açılım için zemin hazırlıyor. Katar ve Pakistan’ın arabuluculuğunda taslak metinlerin dolaşıma girmesi de ilerleme işareti. Ancak İran’ın nihai onayı, boğazın nasıl yönetileceği, güvenlik garantileri ve ateşkesin kalıcılığı konularında henüz kesin bir mutabakat bulunmuyor. Bu nedenle piyasaların iyimser tepkisine rağmen Hürmüz’de anlaşma hâlâ garanti değil.