2026 El Niño’su güçleniyor: Rekor sıcaklık ve Amazon alarmı

Resmî tahminlerde öne çıkan olasılıklar şöyle:

• ABD Ulusal Hava Durumu Servisi’ne göre olayın, 1950’ye kadar uzanan tarihsel kayıtlardaki en büyük El Niño olayları arasında yer alma olasılığı yüzde 81 .
• NOAA’nın mayıs ayındaki görünümünde, sonbahar veya kış aylarında “süper” El Niño seviyesine ulaşma olasılığı yüzde 66 olarak hesaplandı. Bu seviye, Niño3.4 endeksinin en az 2,0°C’ye ulaşması anlamına geliyor .
• Tahmin konsensüsünde kullanılan 26 modelin 23’ü, yıl sonuna kadar süper El Niño koşullarının oluşabileceğini öngörüyor .

Berkeley Earth ve NASA’da görev yapan iklim bilimci Zeke Hausfather, temmuz ayında 14 mevsimsel tahmin modelinin 667 farklı model çalışmasını inceledikten sonra gelişmeyi “rekorları altüst edebilecek potansiyel bir El Niño olayı” olarak tanımladı . Nature dergisine konuşan bazı araştırmacılar da olayın en az 150 yılın en büyüğü olma yolunda ilerlediğini söyledi .

Avrupa Komisyonu’nun Ortak Araştırma Merkezi ise 16 Temmuz’da yayımladığı önleyici analizde, rekor güçte bir El Niño’nun gıda güvenliği, su kaynakları ve afet riskleri üzerinde zincirleme küresel sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulundu .

2026, 2024’ü geçerek en sıcak yıl olabilir mi?

El Niño’nun getireceği ek ısı, gezegenin zaten çok sıcak olduğu bir döneme denk geliyor. Ocak-haziran 2026 arasındaki küresel yüzey sıcaklığı, 177 yıllık kayıtlarda ortalamanın 1,14°C üzerinde gerçekleşti ve bu dönem 2024 ile 2025’in ardından üçüncü en sıcak ilk yarı oldu .

El Niño’nun en güçlü etkisinin 2026’nın son aylarında mı, yoksa 2027’nin başında mı hissedileceği belirleyici olacak. Tahminler bu nedenle önemli ölçüde farklılaşıyor:

• Carbon Brief, 2026’nın yeni bir yıllık sıcaklık rekoru kırma olasılığını yüzde 35 olarak hesapladı. Bu oran, yalnızca dört ay içinde neredeyse iki katına çıktı ve artışın büyük bölümü güçlenen El Niño tahminlerinden kaynaklandı .
• Columbia Üniversitesi’ndeki James Hansen ekibi, yüksek iklim duyarlılığını ve son dönemde artan net iklim zorlamasını hesaba katan fizik temelli yaklaşımına dayanarak 2026’nın ölçümlerin başladığı dönemden bu yana en sıcak yıl olma yolunda olduğunu savunuyor .
• Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO), 2026-2030 arasındaki beş yıllık dönemde en az bir yılın yeni küresel sıcaklık rekoru kırma olasılığını yüzde 86 olarak veriyor. El Niño’nun ısısının yüzeye tam olarak yansımasının 2027’yi olası zirve yılı hâline getirebileceği belirtiliyor .
• Daha temkinli bir Carbon Brief analizi ise 2026’nın büyük olasılıkla kayıtlardaki en sıcak ikinci yıl olacağını ve 2024’ü geçme ihtimalinin yüzde 19’da kaldığını hesapladı .

Bu farkların temel nedeni, kullanılan sıcaklık veri setlerinin ve El Niño’nun zirve zamanına ilişkin varsayımların değişmesi. Hausfather’a göre 2026’nın rekor kırma ihtimali NASA ve Berkeley Earth verilerinde yaklaşık üçte ikiye çıkarken ERA5 yeniden analizinde yaklaşık beşte ikiye, JRA-3Q’da ise onda bire kadar düşüyor .

Amazon yağmur ormanı neden en büyük risk bölgelerinden biri?

Amazon, yeni El Niño’ya 2023-2024 kuraklığının yaralarını tamamen saramadan giriyor. Bu durum, ekosistemin sıcaklık, su kaybı ve yangınlara karşı dayanıklılığını azaltıyor.

Toparlanamayan kuraklık hasarı

Nisan 2026’da PNAS dergisinde yayımlanan bir çalışma, 2023-2024 kuraklığından etkilenen bozulmamış yağmur ormanı alanlarının yüzde 53,7’sinin yedi yıl sonra bile tamamen toparlanmamış olabileceğini ortaya koydu .

Orman biyokütlesini kaybettikçe suyu yeniden döngüye sokma ve kendi mikroiklimini koruma kapasitesi de azalıyor. Brezilya Ulusal Uzay Araştırmaları Enstitüsü (INPE) öncülüğündeki araştırmalar, Brezilya Amazonu’nda daha uzun kurak mevsimlerin ve yağış değişimlerinin şimdiden, daha önce 2030’lu ve 2040’lı yıllar için öngörülen senaryolara benzediğini gösteriyor .

Sıcaklık, kuraklık ve yangın riski

2023-2024 El Niño’su sırasında Amazon’daki sıcaklıklar ormanın tarihsel ortalamasının 2-4°C üzerine çıktı . Yeni ve daha güçlü bir El Niño, özellikle Amazon’un daha kurak kuzeydoğusunda, Brezilya’nın kuzeyinde, Kolombiya ve Venezuela’da orman yangını riskini artırabilir. Nehir seviyelerinde hızlı düşüşler de beklenen başlıca tehditler arasında .

Kuruyan bitki örtüsü daha kolay tutuşurken, düşük nehir seviyeleri bölgedeki ulaşımı, içme suyuna erişimi ve orman ekonomisine bağlı toplulukların yaşamını zorlaştırabilir. World Weather Attribution, El Niño’nun mevcut sıcaklık ve kuraklık koşullarını güçlendirmesi hâlinde 2026’nın “küresel yangınlar açısından eşi görülmemiş bir yıl” olabileceği uyarısında bulundu .

Brezilya, aşırı kuraklık beklentisiyle orman yangınlarına ayrılan bütçeyi artırdı ve federal itfaiyecilerin sayısını rekor düzeye çıkardı .

Krizin ne kadarı El Niño’dan, ne kadarı iklim değişikliğinden kaynaklanıyor?

Bilim insanları bunun yalnızca doğal bir olay olmadığını vurguluyor. El Niño, tropikal Pasifik’te deniz yüzeyi sularının olağan dışı ısınmasıyla oluşan doğal ve döngüsel bir iklim olayı. Ancak 2026’daki gelişme, insan faaliyetlerinin neden olduğu yaklaşık 1,3°C’lik küresel ısınma tabanının üzerinde yaşanıyor .

Bu nedenle El Niño’nun geçici sıcaklık etkisi, daha sıcak bir gezegenin üzerine ekleniyor. Benzer güçteki bir El Niño, geçmişte olduğundan daha yüksek küresel sıcaklıklara ve daha ağır sonuçlara yol açabiliyor.

El Niño’nun son olaydan yalnızca üç yıl sonra geri dönmesi de alışılmadık bir durum. Hansen’in ekibi, aşırı sıcak arka plan koşullarının ENSO olarak bilinen El Niño-La Niña döngüsünün dinamiklerini değiştiriyor olabileceğini öne sürüyor . İklim değişikliği aynı zamanda El Niño’nun etkilerini daha öngörülemez hâle getiriyor. Avustralya Meteoroloji Bürosu uzmanları, geleneksel uzak bağlantıların zayıflaması nedeniyle El Niño sonuçlarının iklim değişikliği yüzünden giderek daha belirsiz hâle geldiğini belirtiyor .

WMO ve Birleşmiş Milletler kuruluşlarının mesajı net: El Niño kısa vadeli ısı artışını tetikleyebilir, ancak rekor sıcaklıkların zeminini hazırlayan asıl etken onlarca yıllık insan kaynaklı ısınma. Bu nedenle bugün orta kuvvetteki El Niño olayları bile geçmişe kıyasla daha tehlikeli olabilir .

Bilim insanları hangi hazırlıkları istiyor?

Bilim kuruluşları ve uluslararası kuruluşlar, olayın zirveye ulaşmasını beklemeden hazırlık yapılması çağrısında bulunuyor:

• WMO, 2 Haziran’da El Niño alarmını etkinleştirdi ve ülkelerden erken uyarı sistemlerini güçlendirmelerini istedi. Kurum, önümüzdeki dönemde dünyanın neredeyse tamamında ortalamanın üzerinde sıcaklıklar görülmesine hazırlanılması gerektiğini belirtti .
• Birleşmiş Milletler kuruluşları OCHA, FAO ve WFP, açlık, yerinden edilme ve ekonomik zorluklarla mücadele eden milyonlarca insanın yeni bir iklim şokuyla karşılaşabileceği uyarısında bulundu. Kuruluşlar, iklim şoklarının hızlandığını vurguladı .
• Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi, gıda güvenliği, su kaynakları, sağlık sistemleri ve afet risklerinin azaltılması için önleyici uyum önlemleri alınmasını istedi .
• NOAA ve ABD Ulusal Hava Durumu Servisi, aşırı hava olaylarını daha da güçlendirebilecek tarihsel bir El Niño riskinin yükseldiğini ve hazırlık için kalan sürenin daraldığını bildirdi .
• World Weather Attribution ve James Hansen gibi iklim bilimcileri, sıcaklık-kuraklık-yangın riskinin aynı anda yükseldiği tropikal bölgelerde uyum yatırımlarının hızlandırılması çağrısı yapıyor .

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres de uyarıyı şu sözlerle dile getirdi: “El Niño koşulları, ısınan dünyanın ateşine körükle gidecek. Etkiler daha sert vuracak, daha uzağa ulaşacak ve yıkıcı bir hızla sınırları aşacak” .

Sonuç

2026 El Niño’su, kayıtlı en hızlı güçlenen olaylardan biri olarak öne çıkıyor. NOAA’ya göre olayın tarihteki en büyük El Niño’lar arasında yer alma ihtimali yüzde 81; süper El Niño seviyesine ulaşma ihtimali ise güçlü biçimde gündemde. Küresel sıcaklık tahminleri, 2026’nın 2024’ü geçerek en sıcak yıl olabileceğini gösterse de sonuç, El Niño’nun zirve zamanına ve kullanılan veri setine bağlı. 2027 ise birçok tahminde daha güçlü bir rekor adayı olarak görülüyor.

En acil ekosistem riski Amazon’da. Orman, önceki kuraklığın etkilerinden tam olarak kurtulamamışken daha sıcak ve kuru koşullar, yangınları, nehir seviyelerindeki düşüşü ve biyokütle kaybını artırabilir. Bilim insanlarının ortak mesajı, olayın zirvesini beklemeden erken uyarı, su ve gıda planlaması, sağlık hazırlığı ve iklim uyum yatırımlarının devreye alınması gerektiği yönünde.