Güneş enerjisi 3 teravatı geçti; şimdi asıl sınav başlıyor

Bir teravattan üç teravata: Kurulum süresi kısalıyor

Güneş enerjisindeki büyüme temposu son yıllarda çarpıcı biçimde hızlandı. Dünyanın ilk 1 TW'lık kurulu kapasiteye ulaşması yirmi yıldan uzun sürdü. İkinci teravat yaklaşık üç yılda eklendi; üçüncü teravata ise iki yıldan kısa sürede ulaşıldı . Küresel güneş enerjisi kapasitesi yalnızca dört yılda üç katına çıktı .

2025'te dünya genelinde 664 GW yeni kapasite kuruldu. Bu rakam, 2024'ün 69 GW, 2023'ün ise 212 GW üzerindeydi. Buna karşın yıllık büyüme oranı yüzde 12'ye geriledi; önceki yıllarda bu oran yüzde 85'e kadar çıkmıştı . Bazı analizler 3 TW eşiğinin Nisan 2026'da aşıldığını öne sürüyor, ancak kesin tarih kullanılan veri setine göre değişebiliyor .

IEA Fotovoltaik Güç Sistemleri Programı'nın hesaplamasına göre 2025 sonunda küresel kümülatif güneş enerjisi kapasitesi yaklaşık 2.974 GW'a ulaştı ve o yıl yaklaşık 698 GW yeni sistem devreye alındı . Güneş enerjisi artık dünya elektrik üretiminin yaklaşık yüzde 9'unu karşılıyor .

Çin: Dünyanın motoru, şebekenin darboğazı

Çin, küresel güneş ve rüzgâr enerjisi genişlemesinin başlıca itici gücü olmayı sürdürüyor; ülke, dünyanın geri kalanının toplamından daha fazla rüzgâr ve güneş kapasitesi kuruyor . Çin'deki yalnızca büyük ölçekli güneş projelerinin geliştirme portföyü 664 GW'a ulaştı .

Ancak elektrik şebekesi bu büyümeye ayak uyduramıyor. Yenilenebilir enerji kaynaklarının yoğunlaştığı kuzey ve batıdaki uzak üretim bölgeleriyle elektriğin en çok tüketildiği doğu kıyıları arasındaki iletim kapasitesi yetersiz kalıyor . Bunun sonucu, üretilen elektriğin şebekeye alınamaması veya üretimin zorunlu olarak kısılması anlamına gelen "yenilenebilir enerji kesintisi"nin artması.

Qinghai, Sincan ve Gansu gibi kaynak açısından zengin eyaletlerde güneş enerjisi kesintileri yüzde 10 ile 17 arasına çıktı . 2026'nın başında ülke genelindeki kesinti oranı güneş enerjisinde yüzde 9,2'ye, rüzgâr enerjisinde ise yüzde 8,5'e yükseldi . Bazı değerlendirmelere göre Çin'de 150'den fazla bölge, yerel şebekenin yeni fotovoltaik üretimi karşılayamadığı "kırmızı bölgeler" olarak sınıflandırıldı .

Darboğaz artık yeni santrallerin önünde doğrudan bir frene dönüşüyor. Çin'de güneş enerjisi kurulumları Mart 2026'da yıllık bazda yüzde 56, Nisan'da ise yüzde 79 düştü . Ülkenin güneş enerjisi pazarının 2019'dan bu yana ilk yıllık daralmasını yaşaması bekleniyor .

Şebeke işletmecileri yalnızca 2026'nın ilk çeyreğinde 167,5 milyar yuan, yani yaklaşık 24,5 milyar dolar yatırım yaptı . Buna rağmen katı piyasa kuralları, eyaletler arası elektrik ticaretindeki sınırlamalar ve kömür santrallerine dayalı iletim düzeni sorun yaratmaya devam ediyor. Araştırmalar, boşa giden üretimin temel nedeninin yalnızca hat eksikliği değil, kömür santralleri ve şebekelerin esnek olmayan işletilmesi olduğunu gösteriyor .

Bu durum iklim hedefleri açısından ters bir sonuç doğurabiliyor. Carbon Brief'e göre Çin'in karbondioksit emisyonları 2026'nın ilk döneminde yüzde 2 arttı; boşa giden rüzgâr ve güneş elektriği, kömür santrallerinin çalışmaya devam etmesine katkıda bulundu . Ultra yüksek gerilim hatlarından akan elektriğin yalnızca yaklaşık yüzde 20'sini rüzgâr ve güneş sağlarken, kömürün payı yüzde 42 seviyesinde kaldı .

Gelişmekte olan ülkelerde çatı tipi güneş enerjisi öne çıkıyor

Çin'deki büyük ölçekli kurulumlar yavaşlarken, küresel güneş enerjisi büyümesinin ağırlık merkezi kısmen hanelere ve işletmelere ait çatılara kayıyor.

Pakistan'da güneş enerjisi kullanımı "eşi benzeri görülmemiş" bir hızla arttı. Ülkenin güneşten elektrik üretimi küresel ortalamanın üç katını aştı . Bazı önemli sanayi merkezlerinde çatı tipi güneş enerjisi üretiminin gündüz saatlerinde şebeke talebini geçmesi bekleniyor . Pakistan, Filipinler tarafından geçilmeden önce Çin'in en büyük ikinci güneş paneli ihracat pazarı konumuna da yükselmişti . 2026'nın başı itibarıyla güneş enerjisi, ülkenin aksi hâlde ihtiyaç duyacağı petrol ve doğal gaz ithalatında 12 milyar dolardan fazla tasarruf sağlamış olabilir .

Filipinler'de yüksek elektrik fiyatları ve sık yaşanan kesintiler, çatı tipi güneş enerjisine ilgiyi hızla artırdı . Çatı tipi kapasite, 2025'in başındaki 721 MW'tan 2026'nın başında yaklaşık 1.300 MW'a çıkarak neredeyse iki katına ulaştı . Konut sistemlerinde yatırımın geri dönüş süresi yaklaşık üç yıla, ticari sistemlerde 2,3 yıla, sanayi sistemlerinde ise 3,1 yıla geriledi . Çin, yalnızca Mart ve Nisan 2026'da Filipinler'e 3.000 MW'tan fazla güneş paneli ihraç etti . Mayıs 2026'ya kadar olan üç aylık dönemde panel ithalatının değeri 407 milyon dolara çıktı; bu, yıllık bazda yüzde 145'lik artış anlamına geliyor .

Nijerya da çatı tipi güneş kurulumlarında olağanüstü bir artış yaşayan ülkeler arasında. Afrika, 2025'te güneş enerjisi kurulumlarını yıllık bazda yüzde 54 artırarak şimdiye kadarki en hızlı büyüme yılını kaydetti. Kıtadaki yeni kapasite artışında Güney Afrika 1,6 GW, Nijerya ise 803 MW ile öne çıktı . En az 1 GW kurulu güneş kapasitesine sahip ülke sayısı da 2020'deki 42'den 74'e kadar yükseldi .

Öğle saatlerindeki elektrik fazlası neden kritik?

Güneş enerjisinin en yoğun üretildiği saatler genellikle elektrik talebinin gün içindeki en yüksek seviyesine ulaşmadığı öğle saatleri. Çok sayıda panel aynı anda üretime geçtiğinde, şebeke bu elektriğin tamamını tüketemeyebilir. Ortaya çıkan bu durum, enerji piyasalarında sıfır veya negatif fiyatlara, santrallerde üretim kısıntılarına ve kullanılmadan kaybolan temiz elektriğe yol açabiliyor.

Çin'de 150'den fazla bölgenin yeni fotovoltaik üretime kapasitelerinin kalmadığı uyarısı, bu "öğle fazlası" sorununun ölçeğini gösteriyor . Güneş kapasitesi arttıkça, üretimi yalnızca kurmak değil, günün farklı saatlerine yaymak da gerekiyor.

Batarya depolama, bir sonraki büyüme koşulu

Batarya sistemleri, öğle saatlerindeki fazla güneş elektriğini akşam talebinin yükseldiği saatlere taşıyabilir. Böylece:

• güneş santrallerinin üretim kısıntısı azaltılabilir,
• elektrik fiyatlarının sıfıra veya negatife gerilemesi önlenebilir,
• fosil yakıtla çalışan pik santrallere duyulan ihtiyaç düşürülebilir,
• mevcut güneş santrallerinin ekonomik değeri artırılabilir.

Çin'in karbonsuzlaşma yolunu inceleyen PNAS çalışması, fazla üretimin absorbe edilebilmesi için teravat ölçeğinde enerji depolama kurulması gerektiği sonucuna vardı . Çalışma ayrıca güneş ve rüzgâr projelerinin önemli bölümünün büyük tüketim merkezlerine yakın kurulmasını, bölgeler arası ultra yüksek gerilim iletim kapasitesinin ise mevcut seviyesinin iki veya üç katına çıkarılmasını öneriyor .

SolarPower Europe'un 2026-2030 Küresel Güneş Enerjisi Piyasa Görünümü de sektörün artık yalnızca hızlı kurulum aşamasında olmadığını; yüksek güneş enerjisi payının kesinti, depolama ihtiyacı, şebeke kısıtları ve yeni piyasa tasarımlarını gündeme getirdiğini belirtiyor . Depolama yatırımları hızlanmazsa, sisteme eklenen her yeni teravatın gerçek ekonomik ve iklimsel değeri azalabilir.

2026'da geçici daralma bekleniyor

SolarPower Europe, küresel güneş enerjisi kurulumlarının 2026'da geçici olarak gerilemesini bekliyor. Kuruluşun orta senaryosuna göre yıllık kurulumlar yüzde 8 düşerek 612 GW'a inecek; büyümenin 2027'de yeniden başlaması öngörülüyor . Bu daralmanın başlıca nedenlerinden biri, Çin güneş enerjisi pazarındaki yeniden yapılanma .

Bu nedenle güneş enerjisinin bir sonraki dönemi, panel üretimini artırma yarışından çok daha kapsamlı bir sistem entegrasyonu sınavı olacak. Global Energy Monitor'ün ifadesiyle Çin'deki rüzgâr ve güneş enerjisi genişlemesi, artık bir "kurulum yarışından sistem entegrasyonu testine" dönüşmüş durumda .

Asıl soru, dünyanın güneş panellerini teravat ölçeğinde kurup kuramayacağı değil. Kurulan kapasitenin elektriğe ihtiyaç duyulan anda, ihtiyaç duyulan yerde ve mümkün olan en düşük kayıpla kullanılıp kullanılamayacağı.