Yapay zekâ fonunun milyarlarca dolarlık çöküşü: Çinli yatırımcıların çıkardığı üç ders

Fonun önünde iki seçenek vardı: yeni sermaye bulmak ya da varlıklarını satmak. Kaynaklara göre Situational Awareness, Goldman Sachs ve JPMorgan’ın da aralarında bulunduğu ana aracı kurumların baskısı üzerine ikinci yolu seçti ve halka açık hisse portföyünün neredeyse tamamını “büyük iskontolarla” elden çıkardı . Portföyün büyük bölümünü Ken Griffin’in yatırım şirketi Citadel satın aldı; işlem, piyasa kaynaklarınca acil bir kurtarma hamlesi olarak nitelendirildi .

Çöküş nasıl başladı?

Situational Awareness, yapay zekâ altyapısı temasına yapılan en agresif yatırımlardan biriyle kısa sürede büyümüştü. Fonun yönetimindeki varlıkların yaklaşık 16 milyar ila 24 milyar dolar arasında olduğu bildirildi. Fon, 2026’nın ilk yarısında yapay zekâ altyapısı hisselerine yoğunlaşarak ve yüksek kaldıraç kullanarak yüzde 439 getiri elde etmişti .

Ancak Temmuz ayında teknoloji hisselerinin yön değiştirmesi, bu stratejinin kırılganlığını ortaya çıkardı. Hisse fiyatlarındaki düşüş fonun zararlarını büyütürken, aracı kurumlar teminat taleplerini aynı anda artırdı . The New York Times’ın aktardığına göre, çoğunlukla yapay zekâ hisselerinden oluşan portföy Temmuz ayında yaklaşık yüzde 67 değer kaybetti .

CNBC yorumcusu Jim Cramer, olayın “kaldıracın gizli risklerini ortaya koyduğunu” söyledi. Borçla yatırım yapmak, yükseliş döneminde getiriyi büyütebildiği gibi, piyasa tersine döndüğünde kayıpları da hızla artırabiliyor ve yatırımcıyı elindeki varlıkları en kötü anda satmaya zorlayabiliyor . Forbes da borçla finanse edilen tek ve kalabalık bir pozisyona aşırı miktarda sermaye yığıldığında, yatırım tezinin “neredeyse anında” dağılabileceğine dikkat çekti .

Fonun Anthropic’teki payı da dahil olmak üzere özel yatırımlarını koruduğu, ancak halka açık piyasalardaki işlem portföyünün büyük ölçüde tasfiye edildiği bildirildi .

Çin’den gelen “süper balon” uyarısı

Situational Awareness’ın zorunlu satışından yaklaşık bir ay önce, Çin’in tanınmış iki hedge fonu yöneticisi küresel yapay zekâ hisselerindeki yükselişin sürdürülemez bir “süper balona” dönüştüğü uyarısında bulunmuştu .

Çin’de 2007 piyasa zirvesini öngörmesiyle tanınan Yang Dong’un kurucusu olduğu Wealspring Asset, yatırımcılara gönderdiği ve Bloomberg tarafından görülen mektupta küresel yapay zekâ hisselerinin “süper balon” haline geldiğini ve “çöküş noktasının uzak olmayabileceğini” belirtti . Shanghai Banxia Investment Management Center ise yapay zekâ balonunun patlaması için gerekli tetikleyicinin zaten ortaya çıktığını savundu; şirket, Anthropic gibi firmalardaki çok hızlı gelir artışının sürdürülebilirliği konusunda baskıya işaret etti .

Yapay zekâ yatırımlarından büyük kazanç sağlayan başka Çinli hedge fonları da Temmuz ortasında risk azaltmaya başlamış ve yükselişin sürdürülemez hale geldiğine dair işaretlere karşı “yüksek alarm” durumunda olduklarını yatırımcılarına bildirmişti .

Çinli yatırımcıların vurguladığı üç ders

1. “Kaldıraç kullanmayın”

Shanghai merkezli kamu piyasaları analisti Harry Shen, South China Morning Post’a verdiği demeçte aynı uyarıyı üç kez tekrarladı: “Kaldıraç kullanmayın.” Ona göre çöküşün temel dersi buydu .

Situational Awareness örneğinde yüksek kaldıraç, yönetilebilir olabilecek bir zararı, varlıkların hızla ve zorunlu olarak satıldığı büyük bir tasfiyeye dönüştürdü . Borçla açılan pozisyonlarda yatırımcı yalnızca fiyat düşüşüyle değil, aynı zamanda teminat tamamlama baskısıyla da karşı karşıya kalıyor.

2. “Sıcak trendlerin peşinden körü körüne gitmeyin”

Shanghai merkezli piyasa yatırımcısı Michael Zhang, yatırımcıları popüler temalara düşünmeden yönelmemeleri konusunda uyardı. Zhang’a göre bir yatırımcı trende girdiğinde, başkalarının tam da çıkmaya başladığı an piyasaya adım atmış olabilir .

Bu risk, özellikle borçla finanse edilen kalabalık işlemlerde büyüyor. Yatırımcıların aynı hikâyeye aynı anda yönelmesi, olumlu beklentiler zayıfladığında satışları hızlandırabilecek kırılgan bir yapı oluşturuyor .

3. Kaldıraç azaltma süreci çoktan başlamıştı

Çinli yatırımcıların kaldıraçlı pozisyonlarını azaltma hızı, Temmuz ortasında 2016’dan bu yana en yüksek seviyeye çıktı . Bu durum, bazı deneyimli yatırımcıların en sert aşama yaşanmadan önce risklerini düşürmeye başladığına işaret etti.

Asya’daki hedge fonları da Temmuz satışından etkilendi. İlk altı ayda yüzde 120 yükselen WT China Fund, 17 Temmuz’a kadar olan dönemde yalnızca 17 günde yüzde 17 geriledi. Hong Kong merkezli Keystone Investors Pte’nin hedge fonu da önceki altı ayda yüzde 63 yükseldikten sonra aynı dönemde yüzde 12 düştü .

Daha geniş piyasa tablosu

Situational Awareness’ın yaşadığı tasfiye tek başına gerçekleşmedi. Bloomberg’e göre, yapay zekâ ve teknoloji donanımı hisselerindeki yükselişin 2026’nın ilk yarısında çift haneli, hatta üç haneli getiriler sağlamasının ardından Asya’daki hedge fonları da Temmuz satış dalgasına yakalandı .

Çin’de ise teknoloji ağırlıklı borsadaki düşüşü sınırlamak için devlet bağlantılı kurumların dahil olduğu geniş kapsamlı bir destek çabası yürütüldü. Çip ağırlıklı endeksi izleyen ChinaAMC STAR 50 ETF’sine 20 Temmuz’da 13,8 milyar yuan (yaklaşık 2 milyar dolar) tutarında rekor giriş oldu. Alımların kaynağı ilk aşamada kesinleşmese de, girişlerin teknoloji hisselerine devlet destekli yönlendirme yapıldığı şeklinde yorumlandı .

Situational Awareness’ın çöküşü ve Çin’deki bu hamleler aynı noktaya işaret ediyor: Kaldıraç, yükseliş sırasında kazançları büyütür; fakat piyasa tersine döndüğünde kazanan bir işlemi birkaç gün içinde zorunlu ve yıkıcı bir tasfiyeye çevirebilir.