Ceuta Krizi: Facebook Grupları ve “Açık Sınır” Söylentisi On Binlerce Kişiyi Nasıl Harekete Geçirdi?

Yerel yayın kuruluşu Ceuta TV’nin aktardığına göre Hraga Ceuta, 27 Temmuz’da, kitlesel geçişten yalnızca birkaç gün önce 20 binden fazla üyeye sahipti . Grup üyeleri, Fas ile Ceuta arasındaki deniz sınırını belirleyen Tarajal mendireğinin çevresinden geçiş mesafesini ölçen Google Maps ekran görüntüleri paylaştı. Bazı paylaşımlarda dalış kıyafetlerinin fotoğrafları, suya nereden girileceğine ilişkin öneriler ve Fnideq’ten toplu hareket planları yer aldı .

Hazırlıklar tek bir Facebook grubuyla sınırlı kalmadı. TikTok ve Instagram’da çok sayıda geçici hesap, daha önce başarıyla yapılan geçişleri öne çıkaran kısa videolar yayımlayarak yüzmeyi kolay ve ulaşılabilir bir seçenek gibi gösterdi . Tarih yaklaştıkça WhatsApp grupları da gerçek zamanlı iletişim ve koordinasyon kanalı olarak kullanıldı .

“Sınır açık” söylentisi planı kitlesel harekete dönüştürdü

Geçişleri hızlandıran temel unsur, paylaşılan lojistik bilgilerden çok daha etkili olan bir söylentiydi: İspanya sınırının “açık” olduğu ve Ceuta kıyısına ulaşan kişilerin İspanyol makamlarınca durdurulmayacağı ya da gözaltına alınmayacağı iddiası .

Bu yanlış bilgi, 30 Temmuz öncesindeki haftalarda aynı sosyal medya ekosistemi üzerinden hızla yayıldı. Bazı TikTok videolarında insanların herhangi bir müdahaleyle karşılaşmadan kıyıya çıktığı görülüyordu; ancak videoların bir bölümü eski olaylardan alınmış veya seçilerek kurgulanmış görüntülerdi. Facebook paylaşımları ve WhatsApp zincirleri ise mesajı daha da büyüttü: “Sınır açık, sizi içeri alacaklar.”

İddia doğru değildi. Ancak yanlış bilgi çürütüldüğünde on binlerce kişi çoktan suya girmişti.

Bazı Fas medya kuruluşları, sosyal medya kampanyasının ülke içinde istikrarsızlık görüntüsü oluşturmak ve Fas’ın sınırlarını kontrol etme kapasitesini sorgulatmak amacıyla koordine edilmiş olabileceğini öne sürdü. Bu yorumlar, Kral 6. Muhammed’in tahta çıkışının 27. yıl dönümü kutlamalarına denk gelen bir döneme işaret ediyordu . Bu iddialar, olayın nedenlerine ilişkin bir medya yorumu olarak aktarılırken, Faslı yetkililer artışı “suç örgütlerine” bağladı ve İspanya ile iş birliğinin “örnek” düzeyde olduğunu savundu .

48 saatte 50-60 bin kişilik geçiş

30-31 Temmuz tarihleri arasında tahminen 50 bin ila 60 bin kişi Ceuta’ya girdi. Çoğu, Tarajal mendireğinin çevresinden yüzerek veya sığ sudan ilerleyerek İspanya’ya bağlı kente ulaştı . Yaklaşık 83 bin nüfuslu Ceuta’nın lideri Juan Jesús Vivas, durumu “kesinlikle sürdürülemez” olarak nitelendirdi .

Geçiş sırasında en az 57 kişi hayatını kaybetti; ölümlerin çoğunun boğulma nedeniyle meydana geldiği bildirildi. Bu, Ceuta tarihindeki en ölümcül geçişlerden biri oldu . Mayıs 2021’deki önceki büyük krizde ise yaklaşık 10 bin kişi iki gün içinde geçiş yapmıştı .

İspanya asker gönderdi, binlerce kişi geri gönderildi

İspanyol ve Faslı makamlar krize hızla müdahale etti. 31 Temmuz itibarıyla en az 48.300 kişi, iki ülkenin koordinasyonuyla yürütülen geri gönderme operasyonu kapsamında Fas’a iade edildi . İspanya, sınırda Sivil Muhafız birliklerini desteklemek ve güvenliği güçlendirmek üzere Silahlı Kuvvetler mensuplarını bölgeye gönderdi .

Başbakan Pedro Sánchez, İçişleri Bakanı Fernando Grande-Marlaska ile birlikte Ceuta’ya gitti . Sánchez, olaydan insan kaçakçılığı çetelerini sorumlu tuttu ve Faslı makamlarla birlikte “normal durumu mümkün olan en kısa sürede yeniden tesis etme” sözü verdi . Ancak hızlı geri gönderme operasyonu siyasi tartışmayı sona erdirmedi.

Ceuta yönetimi, kabul kapasitesinin tamamen dolduğunu ve yüzlerce kişinin sokaklarda uyuduğunu belirterek “mutlak insani ve sosyal acil durum” ilan edilmesini istedi . İspanya İçişleri Bakanlığı ise başlangıçta ulusal acil durum ilanı talebini reddetti .

Krizin siyasi sonuçları

Aşırı sağın tepkisi

İspanya’daki ve Avrupa’nın farklı ülkelerindeki aşırı sağ partiler, kitlesel geçişi Sánchez hükümetinin göç politikasının başarısız olduğuna dair kanıt olarak sundu . İtalya İçişleri Bakanı, İspanya üzerinden gelen Avrupa Birliği dışındaki ülke vatandaşları için daha sıkı kontroller uygulanacağını açıkladı. Bazı siyasetçiler ise İspanya’nın Schengen Bölgesi’nden çıkarılması çağrısında bulundu .

Madrid-Rabat ilişkilerinde yeni gerilim

Olay, Madrid ile Rabat arasındaki diplomatik gerilimi yeniden alevlendirdi. Le Monde, krizi ikili ilişkilerde yeni bir dip noktası olarak değerlendirdi; Fas, ya sınır üzerindeki kontrolünü kaybetmekle ya da geçişlere örtülü biçimde izin vererek bunları siyasi baskı aracı olarak kullanmakla suçlandı . Faslı yetkililer bu suçlamaları reddetti ve artıştan “suç örgütlerini” sorumlu tuttu .

Avrupa’da Schengen tartışması

Kriz, Avrupa’nın dış sınırlarının güvenliği ve Schengen düzeninin geleceği tartışmasını da büyüttü. Fransa İçişleri Bakanı Laurent Nunez, İspanya ile sınır kontrollerinin güçlendirileceğini açıkladı ve Hızlı Müdahale Sınır Gücü’nü devreye soktu . Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ise Avrupa Birliği’nin “tüm seçenekleri değerlendirmesi” gerektiğini söyledi .

Ceuta olayının gösterdiği üç temel nokta

• Sosyal medya artık yalnızca iletişim aracı değil, lojistik altyapı da olabilir. Ceuta geçişi kendiliğinden gelişen bir olay değildi; haritalar, ekipman önerileri ve buluşma bilgileri haftalar boyunca kamuya açık gruplarda paylaşıldı.
• Yanlış bilgi, küçük bir planı kitlesel harekete çevirebilir. “Açık sınır” söylentisi, planlanan geçişin 48 saat içinde on binlerce kişiyi kapsayan bir akına dönüşmesinde belirleyici rol oynadı.
• Platformların sorumluluğu yeniden gündemde. Ana Facebook koordinasyon gruplarının geçişler sürerken de aktif kalması, insan kaçakçılığını kolaylaştıran içeriklere karşı platform politikalarının ne kadar etkili uygulandığı sorusunu doğurdu .