CPC Terminali Temmuzda Üçüncü Kez Kapandı: Kazak Petrolü Üzerinden Ukrayna-Washington Gerilimi

Can kaybı ya da petrol sızıntısı bildirilmedi. Ancak Caspian Pipeline Consortium (CPC), ham petrol tankerlerine yapılan tüm yüklemeleri derhal askıya aldı. Bu, Temmuz ayındaki üçüncü duruştu .

Kazakistan'ın petrol çıkış noktası neden kritik?

CPC, Kazakistan'daki petrol sahalarından çıkan ham petrolü Rusya üzerinden Karadeniz'e taşıyan boru hattı ve deniz terminalini işletiyor. Terminal, Kazakistan'ın deniz yoluyla yaptığı petrol ihracatının yaklaşık yüzde 80'ini karşılıyor ve küresel petrol arzının yüzde 1'inden fazlasında rol oynuyor .

Bu nedenle terminaldeki kısa süreli kesintiler bile üretim zincirinin tamamını etkiliyor. Tanker yüklemelerinin durmasıyla terminaldeki depolama tankları doldu; Kazakistan Enerji Bakanlığı, şirketlerin tankların kapasiteyi aşmasını önlemek için günlük üretimi ayarlamak zorunda kaldığını açıkladı .

Reuters'a konuşan iki sektör kaynağına göre, ülkenin en büyük petrol sahası olan Chevron öncülüğündeki Tengiz'de üretim 23 Temmuz itibarıyla yarıdan fazla azalarak günde yaklaşık 400 bin varile geriledi . Kazakistan, saldırıların küresel enerji güvenliğini ve CPC üyesi ülkelerin ekonomik çıkarlarını tehdit ettiğini belirterek tepki gösterdi .

Temmuz boyunca peş peşe saldırılar

30 Temmuz saldırısı tek başına yaşanmadı. CPC güzergâhındaki kesintilerin seyri şöyle oldu:

• 19 Temmuz: Asia ve Nissos Ios tankerleri yükleme sırasında drone saldırısına uğradı. Asia'da yangın çıktı; yangın söndürüldü. Can kaybı ve petrol sızıntısı bildirilmedi .
• 20 Temmuz: Yüklemelerin kısa süreliğine yeniden başlamasının ardından NELSA tankeri, SPM-1'de yükleme yaparken vuruldu. Gemide çıkan yangın söndürüldü ve operasyonlar tekrar durduruldu .
• 27 Temmuz civarı: Yüklemeler yeniden başladı .
• 30 Temmuz: Nissos Sifnos ve Marathi saldırıya uğradı; terminal bir kez daha kapandı .

Temmuz ayında CPC'ye hizmet veren en az altı tankerin saldırılardan etkilendiği bildirildi. Bunlar arasında 8 Temmuz'da vurulan ve Chevron tarafından kiralanan bir tanker de bulunuyor .

Ukrayna'nın enerji altyapısına yönelik kampanyası açısından anlamı

Saldırılar, Ukrayna'nın Rusya'nın enerji altyapısını ve savaş ekonomisini hedef alan daha geniş askeri kampanyasının bir parçası olarak değerlendiriliyor. Ancak CPC terminali, Rus petrolünden çok Kazakistan petrolünün ihracatında kullanılıyor; ayrıca hatta Kazak ve ABD'li yatırımcıların çıkarları da bulunuyor .

Bu durum saldırıların stratejik hesabını karmaşıklaştırıyor. Ukrayna, Rusya topraklarındaki enerji ve lojistik altyapısını hedefleyerek Moskova'nın gelir kaynaklarını ve savaş kapasitesini baskılamaya çalışıyor. Fakat Rusya bağlantılı bir liman veya terminali kullanan yabancı bayraklı ticari gemilerin vurulması, Rusya dışındaki ülkelerin ve şirketlerin ekonomik çıkarlarını da doğrudan etkiliyor.

Son saldırıların sorumluluğu konusunda tarafların açıklamaları farklılaşıyor. Bazı haberlerde saldırılar Ukrayna'ya atfedilirken, Kyiv son saldırıların arkasında Ukrayna güçlerinin bulunduğunu reddetti ve bunların Rusya tarafından düzenlenmiş sahte bayrak operasyonları olabileceğini öne sürdü .

Washington neden Kyiv'i uyardı?

ABD'nin tepkisinin merkezinde, saldırıların Rusya'ya ait olmayan gemileri ve Amerikan şirketlerinin yatırımlarını etkileyebilmesi bulunuyor. Chevron tarafından kiralanan bir tankerin vurulmasının ardından Washington'ın Ukrayna'ya Karadeniz'de Rusya'yla bağlantısı olmayan gemileri hedef almaması yönünde uyarı ilettiği bildirildi .

ABD'li yetkililer, bu tür saldırıların uluslararası enerji projeleri açısından risk oluşturabileceğini ve müttefiklerin ekonomik çıkarlarını zedeleyebileceğini belirtti . Ukrayna'nın Washington Büyükelçisi Olha Stefanishyna'nın açıklamalarına göre, ABD Dışişleri Bakanlığı daha önce Novorossiysk'e yönelik saldırıların Amerikan ve Kazak ekonomik çıkarlarını etkilemesi üzerine Kyiv'e resmi bir diplomatik bildirim, yani demarş, iletmişti .

ABD Temsilciler Meclisi üyesi Bill Huizenga da CPC'yi etkileyen yeni saldırıların kabul edilmeyeceği uyarısında bulundu. Huizenga, Ukrayna'nın müttefiklerin meşru enerji ihracatından ve küresel enerji güvenliğine katkı sağlayan altyapıdan uzak durması gerektiğini söyledi .

Gerilimin ana hattı

Temmuzdaki üçüncü kapanma, Ukrayna'nın savaş hedefleriyle Kazakistan'ın ihracat güvenliği ve ABD'li enerji şirketlerinin ticari çıkarları arasındaki çatışmayı görünür hale getirdi. Kyiv açısından CPC, Rusya'nın kontrolündeki bir ihracat sisteminin parçası. Astana ve Washington açısından ise aynı sistem, Kazak petrolünü dünya piyasalarına ulaştıran kritik ve büyük ölçüde sivil bir ticaret rotası.

Şimdilik somut sonuç açık: Tankerlere yönelik tekrarlanan saldırılar, Kazakistan'ın petrolünü depolama ve ihraç etme kapasitesini daraltıyor; bu da üretim kesintilerine yol açıyor. Washington'ın mesajı ise, Rusya'daki hedeflerle Amerikan ve müttefik ekonomik çıkarları arasına daha net bir sınır çekilmesi gerektiği yönünde .