Husilerin Cizan saldırısı dizel krizini derinleştirdi: Goldman Sachs “merkez üssü” diyor

Cizan, ürün sepetinde dizelin ağırlığı yüksek bir rafineri. Bu nedenle kesinti yalnızca toplam benzin ve jet yakıtı arzını değil, özellikle kamyon taşımacılığında, tarımda ve sanayide kullanılan orta distilatları da etkiliyor. Piyasa yorumlarında saldırı, dizel fiyatları açısından “bir sonraki yakıt şoku” işareti olarak değerlendirildi .

Goldman Sachs neden dizeli “merkez üssü” olarak görüyor?

Goldman Sachs’ın 30 Temmuz tarihli değerlendirmesine göre dizel, küresel yakıt arz sıkışıklığının “merkez üssünde” bulunuyor . Bankanın analizinde öne çıkan başlıklar şöyle:

• Küresel rafineri faaliyetleri temmuz ayında pandemiden bu yana dönemsel olarak en düşük seviyeye geriledi. Rusya ve Orta Doğu’daki savaş kaynaklı kesintilere, Çin’deki zayıf işleme hacimleri ve diğer bölgelerdeki düşük rafineri çalıştırma oranları eşlik etti .
• Küresel rafinaj hacmi geçen yıla göre tahmini 6,5 milyon varil/gün azaldı. Amerika kıtası ve Afrika’daki üretim artışı, kaybedilen arzın yalnızca yaklaşık üçte birini telafi edebildi .
• Rafine ürün marjları tarihsel ortalamaların çok üzerinde. Goldman Sachs, marjların 2013-2019 ortalamasının iki ila üç katına çıkabileceğini; dizel marjlarının ise savaş öncesi tahminlerin varil başına 19 ila 26 dolar üzerine çıkabileceğini öngörüyor .
• ABD’de ağustos ayında dizel sıkışıklığı yaşanabilir. Stokların 2003’ten bu yana en düşük seviyeye gerilemesi ve uluslararası rafine ürün ihracatındaki düşüş, piyasadaki baskıyı artırıyor .

Orta Doğu’daki çatışmalar ve Hürmüz Boğazı’ndaki deniz taşımacılığı kesintileri, ham petrolden çok rafine ürün piyasalarını etkiledi. Bunun nedeni, rafinerilerin ve ihracat rotalarının aynı anda baskı altında kalması .

Cizan kesintisi mevcut krizi nasıl ağırlaştırıyor?

Cizan rafinerisinin kapanması dizel krizinin tek başına nedeni değil. Tesis, zaten stokların azaldığı ve küresel rafineri üretiminin gerilediği bir piyasaya eklenen yeni bir arz şoku niteliğinde.

Zamanlama da kritik. Kesintinin yaklaşık 15 Ağustos’a kadar sürmesi, Kuzey Yarımküre’de yaz aylarında taşımacılık ve tarım faaliyetlerinin dizel talebini artırdığı döneme denk geliyor. Dolayısıyla 400 bin varillik kapasitenin piyasadan çekilmesi, arz-talep dengesinin en hassas olduğu haftalarda etkisini gösteriyor .

Rafine ürün ihracatının geçen yıla göre yaklaşık 4 milyon varil/gün azalması da tabloyu ağırlaştırıyor. Özellikle Basra Körfezi’nden yapılan ihracattaki düşüş ve Asya’daki rafineri üretiminin gerilemesi, alternatif tedarik kaynaklarının devreye girmesini zorlaştırıyor .

Ağustos ortası ve 2026’nın geri kalanı için görünüm

Cizan’ın 15 Ağustos civarında yeniden devreye alınması piyasayı kısa vadede rahatlatabilir. Ancak onarım süresinin uzaması, ağırlıklı olarak dizel üreten günlük 400 bin varillik kapasitenin daha uzun süre kullanılamaması anlamına gelecek ve fiyatlar üzerindeki baskıyı artıracaktır.

Goldman Sachs, yüksek rafine yakıt marjlarının 2026’nın geri kalanında da devam etmesini bekliyor . Bu görünüm, Cizan saldırısından önce de var olan yapısal sorunlara dayanıyor: küresel rafinaj kapasitesindeki açık, Avrupa’daki rafineri kapanışlarının hızlanması, Çin’in dizel üretimindeki düşüş ve ağır ham petrol arzındaki kısıtlar .

Sonuç olarak Cizan’daki kesinti krizi sıfırdan yaratmıyor; ancak dizel piyasasında zaten daralmış olan arzı daha da sıkıştırıyor. Goldman Sachs’ın değerlendirmesine göre bu durum, dizeli petrol ürünleri kompleksi içindeki en büyük arz sıkışıklığının odak noktası haline getiriyor .