Ermenistan-Rusya gerilimi derinleşiyor: Ticaret savaşı, AB hamlesi ve referandum düğümü

Bu nedenle görüşme, yalnızca diplomatik bir temas değil, Rusya’nın ticari baskısının Erivan yönetimi açısından ne kadar kritik hale geldiğini gösteren bir girişim olarak öne çıktı.

Referandum konusunda Moskova ve Erivan neden karşı karşıya?

Putin’in yaklaşımı: Moskova, Ermenistan’ın Avrupa Birliği’ne entegrasyon ile Rusya liderliğindeki AEB üyeliği arasında tercih yapmasını öngören bir ulusal referandum düzenlemesini istiyor. Putin daha önce Ermenistan’ın iki ekonomik blokta aynı anda yer alamayacağı uyarısında bulunmuştu . Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov ise telefon görüşmesinin ardından referandum için herhangi bir takvim belirlenmediğini, ancak oylamanın mümkün olan en kısa sürede yapılmasının öneminin vurgulandığını söyledi .

Paşinyan’ın yanıtı: Paşinyan’a göre AB üyeliğine ilişkin referandum, Ermenistan’ın Birliğe resmen üyelik başvurusu yapmasından önce değil, ancak sonra pratik olarak mümkün olabilir. Ermenistan Başbakanı, henüz resmi başvuru yapılmadığı için referandum konusunun somut bir aşamaya ulaşmadığını belirtti .

Paşinyan ayrıca Putin’in ilişkilerde “boşanma” çağrışımı yapan çerçevesini reddederek Rusya ile bağların bir “dönüşüm aşamasında” olduğunu söyledi . Erivan yönetiminin pozisyonu, AEB ile mevcut iş birliğinin sürdürüleceği; ancak AB süreci belirli bir eşiğe geldiğinde halkın önüne net bir tercih konulabileceği yönünde .

Rusya’nın Ermeni ürünlerine yönelik kısıtlamaları

Rus makamları, 2026 boyunca Ermenistan’dan gelen çeşitli ürünlere yönelik kısıtlamaları aşamalı olarak genişletti. Moskova bu kararları bitki sağlığı, gıda güvenliği ve denetim gerekçeleriyle açıklarken, önlemler Erivan’ın Batı yanlısı yönelimine karşı siyasi ve ekonomik baskı olarak da değerlendiriliyor .

Başlıca adımlar şöyle:

• Nisan 2026’nın sonları: Özellikle Jermuk markası olmak üzere Ermeni maden suyu ihracatına kısıtlamalar getirildi .
• Mayıs 2026’nın sonları: Kısıtlamalar çiçeklere, alkollü içeceklere ve başka maden suyu ürünlerine genişletildi .
• 30 Mayıs 2026: Rusya, bitki sağlığı ihlallerini gerekçe göstererek bazı meyve ve sebzelerin ithalatını geçici olarak durdurdu .
• 11 Haziran 2026: Sebze, meyve, üzüm, kabuklu yemiş, kahve ve diğer karantina denetimine tabi ürünlerin ithalatına daha kapsamlı yasak getirildi. Bu ürünlerin Rusya üzerinden AEB ülkelerine transit geçişi de kısıtlandı .
• 27 Temmuz 2026: Rusya, denetimlerde “enfekte hayvanlardan elde edilen süt” tespit edildiğini belirterek tüm Ermeni süt ürünlerinin ithalatını yasakladı .

Avrupa Birliği Konseyi, Rusya’nın kısıtlamalarının konyak, şarap, maden suyu ve tarım ürünlerini kapsadığını; ayrıca Rusya toprakları üzerinden transit geçişi de engellediğini kayda geçirdi . Dünya Bankası ise önlemlerin uzun sürmesi halinde Ermenistan’ın ekonomik büyümesi, enflasyonu ve sosyal koşulları üzerinde baskı oluşturabileceği uyarısında bulundu .

AB’den ekonomik karşı hamle

Brüksel, Rusya kaynaklı ticari baskıyı hafifletmek ve Ermeni ihracatçıların alternatif pazarlara ulaşmasını sağlamak amacıyla bir destek paketi devreye soktu.

• 34 milyon avro acil bütçe desteği: Avrupa Komisyonu bu tutarı 19 Haziran’da Ermenistan’a aktardı. Ödeme, Rusya’nın kısıtlamalarından etkilenen özel sektöre yönelik daha geniş bir paketin ilk dilimini oluşturuyor .
• Yaklaşık yüzde 80’lik ihracata tarifesiz erişim önerisi: Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, 2 Temmuz’da Erivan ziyareti sırasında Ermeni ihracatının yaklaşık yüzde 80’i için gümrük tarifelerini kaldıracak Otonom Ticaret Tedbirleri’ni açıkladı . Bu tedbirlerin yürürlüğe girmesi için Avrupa Parlamentosu ve AB Konseyi’nin onayı gerekiyor .
• 18 milyon avro ek destek: Von der Leyen’in ziyareti sırasında Ermenistan’a 18 milyon avroluk ilave ekonomik yardım sözü verildi .
• Toplam 52 milyon avroluk paket: AB’nin açıkladığı paket, mali yardımın yanı sıra ticaretin kolaylaştırılması ve bağlantı projelerini de içeriyor .

Bu adımlar, Ermeni ürünlerinin Rusya pazarına bağımlılığını azaltmayı ve ihracatçıların Avrupa pazarına yönelmesini kolaylaştırmayı amaçlıyor.

Ermenistan’ın AB üyelik başvurusu hangi aşamada?

Ermenistan’ın AB yönelimi yeni başlamış değil; ancak ülke henüz Birliğe resmî üyelik başvurusu yapmış değil.

• 26 Mart 2025: Ermenistan Ulusal Meclisi, bir yurttaş girişimiyle sunulan ve AB üyeliği sürecinin başlatılmasını öngören yasayı kabul etti .
• 4 Nisan 2025: Cumhurbaşkanı Vahagn Haçaturyan yasayı imzalayarak yürürlüğe koydu .
• Hukuki ayrım: Bu yasa, AB’ye yapılmış resmî üyelik başvurusu anlamına gelmiyor. Daha çok AB üyeliğini stratejik hedef olarak tanımlıyor ve bu hedefe ilerlemek için hukuki çerçeve oluşturuyor .
• 11 Mart 2026: Paşinyan, Strazburg’da Avrupa Parlamentosu’na hitap ederek Ermenistan’ın Avrupa yönelimine ilişkin siyasi iradeyi yineledi .
• 27 Temmuz 2026: Paşinyan, Putin’e olası referandumun ancak AB’ye resmî üyelik başvurusundan sonra gündeme gelebileceğini aktardı. Böyle bir başvuru henüz yapılmadı ve bunun için açıklanmış bir takvim bulunmuyor .

Gerilimin ana ekseni ne?

27 Temmuz’daki telefon görüşmesi, Ermenistan-Rusya ilişkilerindeki temel dengeyi açık biçimde ortaya koydu: Paşinyan bir yandan Rusya’nın ticari baskısını azaltmaya çalışıyor, diğer yandan Moskova’nın Ermenistan’ı hemen bir “AB mi, AEB mi?” tercihine zorlamasına karşı çıkıyor.

Brüksel ise mali destek ve ticaret kolaylıklarıyla Ermenistan’a yeni bir ekonomik alan açmaya çalışıyor. Erivan’ın AB’ye üyelik başvurusu konusunda henüz nihai adımı atmaması, sürecin kısa vadede tamamlanacağı anlamına gelmiyor; ancak ticaret kısıtlamaları ve AB desteği, ülkenin stratejik yönelimindeki değişimi giderek daha görünür hale getiriyor.