Çin’in yerli DUV hamlesi ASML için ne anlama geliyor? MATCH Act ve çip savaşı

Çin’in yerli DUV makinesi hakkında bilinenler

Programın varlığına ilişkin haberler güçlü olsa da üretim ölçeği şimdilik oldukça küçük.

• Üretici: Şanghay merkezli, devlet destekli şirket bazı haberlerde Huawei ve SiCarrier ile bağlantılı Yuliangsheng Technology adlı girişim olarak tanımlanıyor. Ancak Çin kaynakları, konunun hassasiyeti nedeniyle üreticinin resmi adını doğrulamadı .
• Üretim hedefi: Yaklaşık 5 makinenin 2026’da, yaklaşık 20 makinenin ise 2027’de üretilmesi planlanıyor .
• İlk müşteriler: İlk sistemlerin Çin’in en büyük dökümhane üreticisi SMIC’e, Hua Hong Semiconductor’a ve bellek üreticisi ChangXin Memory Technologies’e (CXMT) teslim edilmesi bekleniyor . SMIC, Yuliangsheng tarafından geliştirilen bir DUV sistemini Eylül 2025’ten bu yana test ediyor .
• Hedeflenen üretim seviyesi: Makine temel olarak 28 nanometre sınıfı üretim için tasarlanıyor. Çoklu desenleme gibi yöntemlerle teorik olarak 7 nanometre, hatta 5 nanometre sınıfı çiplerin üretiminde de kullanılabilir; ancak bu yaklaşım daha düşük verim, daha yüksek maliyet ve daha uzun üretim süresi anlamına geliyor .
• Performans farkı: Yerli sistemler şu an ASML’nin olgunlaşmış makinelerinin performans ve güvenilirlik seviyesinin gerisinde. Yüksek hacimli üretime geçmeden önce daha fazla test yapılması gerekiyor .

Ölçek farkı, gelişmenin neden bugün için doğrudan bir ASML gelir tehdidi olmadığını gösteriyor. ASML yalnızca 2025’te dünya genelinde 131 immersion DUV sistemi sevk etti . Çin’in 2026 ve 2027 hedefleri, şirketin yıllık üretiminin çok küçük bir bölümüne karşılık geliyor.

ASML hisselerindeki düşüş: Gelir şokundan çok beklenti şoku

The Information haberinin ardından ASML hisseleri 27 Temmuz 2026’da Amsterdam’da gün içinde %6,5’e varan düşüş yaşadı . Bloomberg verilerine göre tek seansta şirketin piyasa değerinden 8 milyar avrodan fazla silindi .

Bununla birlikte, satış dalgası Çin’in kısa sürede ASML’nin satışlarını ikame edeceği beklentisinden kaynaklanmıyor. Asıl etken, yatırımcıların uzun vadeli teknoloji ve jeopolitik riskleri yeniden fiyatlaması gibi görünüyor. Çin’in yerli üretim programı hâlâ küçük, makinelerin saha performansı doğrulanmış değil ve yüksek hacimli çip üretiminde kullanılmaları için önlerinde yıllarca sürebilecek bir ölçek büyütme süreci bulunuyor .

Dolayısıyla gelişme, ASML’nin bugünkü gelir tablosundan çok gelecekteki pazarlık gücü açısından önem taşıyor. Çin artık yalnızca ithal ekipman erişimine bağlı kalmadığını göstermeye çalışıyor.

Çin, ASML’nin gelirlerinde neden hâlâ önemli?

Çin’in ASML’nin toplam satışlarındaki payı geriliyor olsa da ülke hâlâ şirket için kritik bir pazar.

• ASML Finans Direktörü Roger Dassen’a göre Çin, 2026 net satışlarının yaklaşık %20’sini oluşturacak . Şirketin 2026 için açıkladığı 36-40 milyar avroluk satış beklentisi temel alındığında bu, yaklaşık 7-8 milyar avroluk gelire denk geliyor .
• Çin, 2026’nın ilk yarısında ASML’ye 2,9 milyar avro (3,3 milyar dolar) gelir sağladı. Bu rakam toplam gelirin yaklaşık %16’sına karşılık geliyor .
• Çin, 2025’te ASML’nin en büyük tek pazarıydı ve şirket gelirlerinin %33’ünü oluşturdu. 2025’in son çeyreğinde bu oran %36’ya çıkmıştı . 2026’daki yaklaşık %20’lik pay beklentisi, önceki ihracat kısıtlamaları nedeniyle zaten şirketin öngörülerine yansımış durumda.
• ASML, en gelişmiş litografi sistemleri olan EUV makinelerini Çin’e satamıyor . Çin’den elde edilen gelir büyük ölçüde DUV ekipmanlarıyla bağlantılı olduğundan, bu gelir hem MATCH Act’e hem de Çin’in yerli ikame çabalarına doğrudan açık.

Daha da önemlisi, ASML’nin geliri 2021’de 18 milyar avrodan 2024’te 28 milyar avroya yükselirken, söz konusu artışın yaklaşık %75’i Çin’den gelen ek gelirlerden oluştu . Bu durum, Çin pazarındaki gerilemenin neden yatırımcılar tarafından yakından izlendiğini açıklıyor.

MATCH Act nedir ve neden daha acil bir risk?

ABD’li iki partili milletvekilleri, Nisan 2026’da Çin’e yönelik yarı iletken ekipmanı ihracat kısıtlamalarını sıkılaştırmayı amaçlayan MATCH Act adlı yasa tasarısını sundu . Tasarı, Çin’in çip üretiminde kullandığı ekipmanlara erişimi daha kalıcı biçimde sınırlamayı hedefliyor.

Öne çıkan hükümler şöyle:

• Çinli şirketlere DUV immersion litografi ekipmanı satışı ve servis hizmeti yasaklanabilir. Tasarıda SMIC, Hua Hong, Huawei ve CXMT gibi şirketler doğrudan hedefleniyor .
• İhracat kontrolü konusunda yetkinin yürütme organından Kongre’ye kaydırılması planlanıyor. Bu da kısıtlamaların başkanlık muafiyetleriyle geri çevrilmesini zorlaştırabilir .
• 16 Nisan tarihli revize metin, tasarının kapsamını daha hedefli ve belirli hâle getirerek olası etkisini daralttı. Buna rağmen ASML’nin Çin’e DUV immersion satışlarına yeni sınırlamalar getirmeye devam ediyor .
• 28 Temmuz 2026 itibarıyla tasarı, Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi’nde görüşülüp değişiklik sürecinden geçti ve Kongre’de ilerlemeyi sürdürüyor .
• Çin Ticaret Bakanlığı, düzenlemenin küresel yarı iletken tedarik zincirlerini “ciddi biçimde sekteye uğratacağı” uyarısında bulundu .

MATCH Act yasalaşırsa ASML, Çin’deki kalan DUV satışlarının büyük bölümünü kaybedebilir. Daha da önemlisi, tasarının mevcut kurulu makinelerin servis işlemlerini de engellemesi hâlinde, ASML’nin yüksek marjlı servis gelirleri de baskı altına girebilir .

Yerli üretim ile MATCH Act nasıl birbirini güçlendiriyor?

Çin’in yerli DUV programı ve MATCH Act, farklı kanallardan ilerlese de sonuçları birbirini tamamlıyor.

Bu iki gelişmenin kesiştiği nokta siyasi açıdan da önemli. Çin kendi DUV makinelerini geliştirebiliyorsa, ihracat kısıtlamalarının etkisiz kalacağı yönündeki itirazların ağırlığı azalabilir. Buna karşılık, kısıtlamaları savunanlar “Çin zaten alternatif geliştiriyor” argümanını daha güçlü biçimde kullanabilir .

Başka bir ifadeyle, MATCH Act Çin’in kısa vadede ASML ekipmanına erişimini keserek yerli üretimi hızlandırabilir; yerli üretimdeki ilerleme de ihracat kısıtlamalarının savunucularına siyasi gerekçe sağlayabilir.

Sonuç: ASML için asıl risk hangisi?

Çin’in yerli immersion DUV makineleri haberinin ASML hisselerinde yaklaşık %6,5’lik düşüş yaratması, yatırımcıların bu gelişmeyi ciddiye aldığını gösterdi. Ancak 2026-2027 döneminde ASML’nin kârı açısından daha yakın ve ölçülebilir risk, Çin’in yılda birkaç düzine makine üretebilmesi değil, MATCH Act’in yaklaşık 7-8 milyar avroluk DUV satışını ve servis gelirlerini kesme ihtimali .

Çin yapımı makineler ise daha uzun vadeli bir ikame tehdidi oluşturuyor. Performans, verim, hata yoğunluğu ve üretim kapasitesi henüz bağımsız biçimde doğrulanmış değil . Raporlarda Yuliangsheng adı öne çıksa da üretici, Çin kaynakları tarafından resmen açıklanmış değil . MATCH Act’in Kongre’den hangi nihai metinle çıkacağı ve Hollanda’nın bu kurallara nasıl uyum sağlayacağı da belirsizliğini koruyor .

Şimdilik tablo şu: Çin’in yerli DUV hamlesi ASML’nin teknolojik üstünlüğünü bir gecede ortadan kaldırmıyor. Fakat Çin’in dışa bağımlılığını azaltma kapasitesini göstererek, ASML’nin Çin pazarındaki geleceği ve ABD’nin ihracat politikası üzerindeki baskıyı aynı anda değiştiriyor.