BM'den İran'a 'Alikhani Meydanı' Davası: 10 Protestocunun İnfazı Derhal Durdurulsun

İşte BM'nin taleplerinin, Alikhani Meydanı davasının, genişleyen idam dalgasının ve uluslararası tepkilerin kaynaklara dayalı detaylı bir dökümü.

1. BM'nin 12 İsfahan Protestocusu İçin Talepleri

Birleşmiş Milletler İran Bağımsız Uluslararası Gerçek Bulma Misyonu, 23 Temmuz 2026'da doğrudan bir çağrı yaparak İranlı yetkililere İsfahan protestolarına katılan 10 erkeğin infazının derhal durdurulmasını talep etti. Misyon, ailelerin son ziyaretler için çağrıldığı uyarısında bulundu . Misyon ayrıca, aynı davada idam cezasına çarptırılan ve 19 Temmuz'da infaz edilen iki kişiyi şiddetle kınadı .

Bunun yanı sıra, 27 Temmuz'da BM uzmanları, İran'ı 10 gence verilen idam cezalarını iptal etmeye çağırdı. Uzmanlar, bu gençlerin, daha önce infaz edilen iki kişiyle birlikte tek bir kapalı duruşmada ölüm cezasına çarptırıldığını vurguladı .

Daha erken bir tarihte, 27 Şubat 2026'da, BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, Ocak protestolarıyla bağlantılı ilk idam cezasının verilmesinin ardından İran'da acil bir idam moratoryumu çağrısı yaptı . Bu talebini, daha birçok kişinin infazla karşı karşıya olduğu uyarısıyla defalarca yineledi .

2. 'Alikhani Meydanı' Davasının Detayları (12 Protestocu)

• Dava Adı: İsfahan'da yaşanan olaylar "Alikhani Meydanı" davası olarak biliniyor .
• Suçlamalar: 12 genç, İranlı yetkililer tarafından Ocak 2026 protestoları sırasında dört Basij (rejim yanlısı milis) üyesinin öldürülmesinin yanı sıra kundaklama ve vandalizmle suçlanıyor .
• Yargılama: 20'li yaşlarının başındaki gençler, usul güvencelerinden yoksun, tek bir kapalı duruşmada idam cezasına çarptırıldı .
• Yargıtay Onayı: İran Yargıtayı, 12 davanın tamamında idam cezalarını onadı ve dosyalar infaz için İsfahan Devrim Mahkemesi'ne gönderildi .
• Yer Değiştirme: 18 Temmuz 2026 civarında, İsfahan Merkez Cezaevi yetkilileri 12 mahkumu ve yaklaşık 30 diğer siyasi tutukluyu açıklanmayan bir yere nakletti. Bu durum, yakın zamanda toplu infaz yapılabileceği korkularını artırdı .

Halihazırda İnfaz Edilen İki Kişi

• 19 Temmuz 2026: Erfan Esfandiari (kaynağa göre 18-19 yaşında) ve Gul-Muhammed Muhammedi (23-24 yaşında, Afgan uyruklu) İsfahan'daki Dastgerd Hapishanesi'nde asılarak idam edildi . Esfandiari'nin suçu, kaçan protestoculara kapı açarak sığınak sağlamaktı . Her ikisi de "kamu malına kundaklama" suçundan idam edildi .

Kalan 10 Kişi

Temmuz 2026'nın sonu itibarıyla, 10 kişi idam sırasında bekliyor ve acil risk altında. İsimleri bilinen sanıklar arasında şunlar yer alıyor :

• Alirıza Sepahi, 24 (dört idam cezası)
• Ebulfezl Sepahi, 23 (üç idam cezası)
• Ghaem Hosseini, 20 (iki idam cezası)
• Diğerleri: Mehdi Cheshmeh-Noushabadi, Sajjad Akbari, Ali Muhammed Bahrami, Hüseyin Eskandari ve Hüseyin Kiani.

27 Temmuz itibarıyla gelen raporlar, İsfahan'da yeni bir darağacı kurulduğunu ve infazların yakın olduğu endişesini artırdı .

3. Genişleyen İdam Dalgası

Alikhani Meydanı davasındaki 12 kişi, çok daha geniş bir devlet infaz modelinin parçası:

• 30 Nisan 2026'ya kadar: İran, Ocak 2026 protestolarında gözaltına alınan 10 kişi de dahil olmak üzere en az 22 siyasi mahkumu asarak idam etti . Bu, ortalama iki günde bir infaz anlamına geliyor .
• 29 Nisan 2026: BM, ABD-İsrail ile İran arasındaki düşmanlıkların başladığı 28 Şubat'tan bu yana en az 21 infaz ve 4.000'den fazla tutuklama olduğunu bildirdi .
• 21 Mayıs 2026: Uluslararası Af Örgütü, en az 78 protestocu ve siyasi tutuklunun idam edilme riskiyle karşı karşıya olduğunu, bunlardan en az 41'inin Ocak 2026 protestolarıyla bağlantılı olarak tutuklandığını açıkladı .
• 15 Temmuz 2026: Muhammed Amini Dehaghani, Ocak protestoları sırasında bir hükümet binasını ateşe vermek suçundan idam edildi .

İnsan hakları örgütleri, bu yargılamaları uluslararası hukuki süreç standartlarını ağır şekilde ihlal eden "hızlandırılmış ölüm cezası yargılamaları" olarak tanımladı .

4. Uluslararası Tepkiler

BM İnsan Hakları Konseyi (23 Ocak 2026)

BMİHK, 39. Özel Oturumu'nu gerçekleştirdi ve 25 lehte, 7 aleyhte ve 13 çekimser oyla S-39/1 sayılı Kararı kabul etti . Karar:

• Protestolar sırasında binlerce kişinin öldürülmesini kınadı
• Protestolarla ilgili insan hakları ihlallerinin acilen soruşturulması çağrısında bulundu
• İran Bağımsız Uluslararası Gerçek Bulma Misyonu'nun görev süresini iki yıl uzattı
• Barışçıl gösterilerin şiddetle bastırılmasına son verilmesini talep etti

İran'ın Reddi

İran, kararı reddederek siyasi amaçlı ve gayrimeşru olduğunu savundu .

Diğer Uluslararası Aktörler

• Uluslararası Af Örgütü (8 Temmuz 2026): BM üye devletlerine, İran'daki durumu Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne (UCM) sevk etme ve bağımsız bir uluslararası adalet mekanizması oluşturma çağrısı yaptı .
• Human Rights Watch (HRW) (24 Şubat 2026): Bir "keyfi tutuklama ve zorla kaybetme tsunamisi" tanımlaması yaparak, keyfi olarak gözaltına alınan tüm kişilerin derhal serbest bırakılmasını talep etti .
• İran İnsan Hakları (CHRI) ve Uluslararası Hukukçular Komisyonu (ICJ) da UCM soruşturması ve gerçek bulma misyonunun yeterli kaynakla donatılması çağrısında bulundu .