Çin’in DUV hamlesi ve CXMT’nin rekor halka arzı küresel çip hisselerini sarstı

İlk teslimatların, Çin’in en büyük yonga üreticilerinden SMIC’e, Hua Hong Semiconductor’a ve CXMT’ye yapılması bekleniyor. SMIC’in söz konusu aracı Eylül 2025’ten bu yana değerlendirdiği belirtiliyor .

Ancak bu gelişme, Çin’in ASML ile teknolojik açığı kapattığı anlamına gelmiyor. Kaynaklar, yerli makinelerin performans ve güvenilirlik açısından hâlâ ASML sistemlerinin gerisinde olduğunu vurguluyor . Üstelik söz konusu ekipmanlar EUV değil; ASML’nin daha eski nesil NXT immersion platformlarıyla rekabet eden DUV sistemleri.

Buna rağmen haberin piyasa açısından önemi büyük. Çünkü ilk kez Çin’in, ihracat kısıtlamaları nedeniyle erişimi zorlaşan kritik bir litografi ekipmanını yerli kaynaklarla üretme kapasitesine ulaştığı mesajı verildi. Üretim hacmi küçük olsa da bu durum, Çin’in uzun vadeli tedarik bağımsızlığı hedefi açısından bir kilometre taşı olarak yorumlandı .

CXMT’nin yüzde 466’lık Şanghay çıkışı

ChangXin Memory Technologies, 688825.SS koduyla Şanghay STAR Market’te 27 Temmuz’da işlem görmeye başladı. Halka arz fiyatı 8,66 yuan olan hisse, 49,50 yuandan açıldı; gün içinde 54,65 yuana kadar çıktı ve seansı 49,00 yuanda tamamladı. Böylece ilk işlem günündeki yükseliş yaklaşık yüzde 466 oldu .

Bu sıçrama CXMT’nin piyasa değerini yaklaşık 3,28 trilyon yuana, yani 484–489 milyar dolar aralığına taşıdı. Şirket, Çin ana karasındaki borsalarda işlem gören en değerli şirket konumuna yükselerek Industrial and Commercial Bank of China’yı geride bıraktı .

CXMT halka arz yoluyla 8,6 milyar dolar topladı. Bu, 2026’nın Asya’daki en büyük halka arzı olarak öne çıktı . Şirket ayrıca 2026’nın ilk yarısında gelirinin yedi kattan fazla artmasını beklediğini açıkladı .

Küresel çip hisseleri neden düştü?

27 Temmuz’daki işlemlerde Micron yaklaşık yüzde 5, SK Hynix’in ADR’leri yüzde 8,5, SanDisk yüzde 11,4 ve Nvidia yüzde 4,7 geriledi. ASML’nin ADR’si ise gün içinde yüzde 7,37 düşerek 1.627,64 dolara indi; bu, şirketin aylar içindeki en sert günlük kayıplarından biriydi ve doğrudan Çin’in yerli DUV üretimine ilişkin haberlerle ilişkilendirildi .

Ancak bu hareketi tek bir haberin neden olduğu, izole bir satış olarak görmek yanıltıcı olur. Piyasa zaten temmuz ayı boyunca ciddi baskı altındaydı:

• Philadelphia Semiconductor Index (SOX), önceki 12 ayda yüzde 130 yükseldikten sonra yapay zekâ odaklı değerlemelere ilişkin endişelerle sert biçimde geri çekildi .
• Samsung’un 7 Temmuz’daki sonuçları, kâr beklentilerini aşmasına rağmen yatırımcıların yapay zekâ talebine ilişkin yüksek çıtasını karşılayamadı. Samsung hisseleri yüzde 8 düşerken ASML Amsterdam’da yüzde 5,3 geriledi .
• SK Hynix, 13 Temmuz’da tarihinin en büyük tek günlük düşüşünü yaşayarak sektör genelinde yeni bir satış dalgası başlattı .
• Temmuz ortasına gelindiğinde Micron, Samsung ve SK Hynix’in tamamı son zirvelerinden yüzde 20’den fazla gerilemiş ve ayı piyasası bölgesine girmişti .

Dolayısıyla 27 Temmuz’daki tablo iki yeni katalizörün zaten tedirgin olan bir piyasaya eklenmesiyle oluştu. Çin’in DUV hamlesi, Batılı ekipman üreticilerinin uzun vadeli üstünlüğünün ve kâr marjlarının aşınabileceği endişesini artırdı. CXMT’nin olağanüstü halka arz performansı ise Çin’in yalnızca ekipman tarafında değil, bellek yongası üretiminde de daha güçlü bir rakibe dönüşebileceği beklentisini güçlendirdi.

İhracat kontrolleri Çin’in yerlileşme sürecini hızlandırıyor mu?

Çin’in DUV üretimine ilişkin haberler, ABD ve Hollanda’nın ASML’nin gelişmiş ekipmanlarına yönelik ihracat ve servis kısıtlamalarının beklenmedik bir sonucuna işaret ediyor: Bu tedbirler, Çin’in yerli alternatif geliştirme takvimini hızlandırabilir .

Yerli sistemler hassasiyet, verim ve güvenilirlik açısından ASML’nin gerisinde kalmaya devam ediyor. Ayrıca açıklanan yaklaşık 5 ve 20 makinelik hedefler, küresel ölçekte anlamlı bir kapasiteye işaret etmiyor. Yine de Çin’in immersion DUV sistemlerini kendi tedarik zinciri içinde üretmeye başlaması, ASML’nin yanı sıra Applied Materials gibi şirketlerin Çin pazarındaki uzun vadeli konumuna ilişkin soru işaretleri yaratıyor .

CXMT örneği: Devlet destekli sermaye modeli

Reuters’ın 23 Temmuz tarihli analizine göre CXMT’nin halka arzı, Çin’in devlet öncülüğündeki finansman modelinin önemli bir göstergesi. Analiz, kamu sermayesinin stratejik bir teknoloji girişimini küresel ölçekte etkili bir şirkete dönüştürmedeki rolüne dikkat çekiyor .

Hefei yönetimine bağlı kuruluşların CXMT’de yaklaşık yüzde 36,8 paya sahip olduğu, merkezi hükümet kuruluşları da hesaba katıldığında toplam devlet sahipliğinin yaklaşık yarıya ulaştığı bildiriliyor .

2016’da kurulan CXMT’nin, iflas eden Alman DRAM üreticisi Qimonda’dan patent ve insan kaynağı edindiği aktarılıyor. Şirket ayrıca yıllarca süren zarar döneminde Hefei yönetiminin kapsamlı sermaye desteğinden yararlandı ve 2025’te kârlı hâle geldi .

Bu model, stratejik sektörlerde kısa vadeli kârlılık baskısından ziyade uzun vadeli kapasite ve teknoloji hedeflerine öncelik verilmesini mümkün kılıyor. CXMT’nin halka arzındaki yüksek değerleme, yatırımcıların bu yaklaşımın sonuç üretebileceğine dair güçlü beklentisini de gösterdi; ancak tek günlük fiyat hareketi şirketin gerçek uzun vadeli değerini tek başına kanıtlamaz.

Bellek sektöründe temel hikâye hâlâ güçlü

Küresel bellek sektörü, yapay zekâ sunucularında kullanılan yüksek bant genişlikli bellek (HBM) talebi sayesinde hâlâ bir üst döngüden geçiyor. CXMT’nin izahnamesi ve SemiAnalysis projeksiyonları hızlı büyümeye işaret ediyor. Şirket, 2026’nın ilk yarısı için 110–125 milyar yuan, yani yaklaşık 14,6–17,6 milyar dolar gelir bekliyor .

CXMT’nin fabrikalarının 2027 sonuna kadar tamamen dolu olduğu da bildirildi . Bu tablo, aynı anda iki farklı gerçeği ortaya koyuyor: Yapay zekâ yatırımları bellek talebini canlı tutuyor; ancak yatırımcılar, yüksek beklentilerin hisse fiyatlarına fazlasıyla yansıyıp yansımadığını sorgulamaya başladı.

İlk talepte geçen, Bernstein’ın 2027–2028 döneminde bellek sektöründe 1,3 trilyon dolarlık gelir öngördüğü ve geri çekilmeyi “iyi bir giriş noktası” olarak değerlendirdiği iddiaları mevcut kaynaklarla bağımsız biçimde doğrulanamadı. Bu nedenle söz konusu görüş, teyit edilmiş bir analist değerlendirmesi olarak sunulmamalı.

Doğrulanmış iddialar

Bu nedenle 27 Temmuz’daki satış dalgasının ana mesajı, Çin’in bugün ASML ile rekabeti kazandığı değil; ihracat kısıtlamalarının, devlet desteğinin ve yapay zekâ kaynaklı bellek talebinin birleşerek yarı iletken sektöründeki rekabet dengesini zaman içinde değiştirebileceğidir.