Çin'in Stratejik Petrol Rezervleri ve İthalat Kesintileri, 2026 Hürmüz Boğazı Krizi'nde Petrol Fiyatlarını Nasıl Dengeledi?

Kriz Öncesi Çin'in Rezerv Durumu

Çin, 2026'ya, 2025 yılı boyunca agresif bir şekilde günde yaklaşık 1,1 milyon varil (mbd) ek alımla oluşturduğu tahmini ~1,4 milyar varillik birleşik ticari ve stratejik ham petrol rezerviyle girdi . Bu stok, Aralık 2025'te yaklaşık 413 milyon varil olan ABD Stratejik Petrol Rezervi'nin (SPR) üç katından daha fazlaydı .

Oxford Enerji Araştırmaları Enstitüsü, Çin'in toplam ham petrol stoklarının 1,1-1,3 milyar varil olduğunu ve bunun 110-140 günlük ithalat karşılığına denk geldiğini tahmin ediyordu . Çin'in ham petrol ithalatının kabaca %45-50'si Hürmüz Boğazı'ndan geçiyordu ve bu da söz konusu tamponu kritik hale getiriyordu .

Rezerv Kullanımının Fiyatları Nasıl Dengelediği

Çin'in kriz yanıtı iki kolu birleştirdi: depolanmış rezervleri kullanmak ve yeni ithalatı kesmek. Birlikte, küresel piyasadan yeterli talebi kaldırarak çok daha şiddetli bir fiyat artışını önlediler.

1. Rezerv kullanımı kaybedilen ithalatın yerini aldı. Çin, Mart 2026 gibi erken bir tarihte ticari rezervlerini kullanmaya başladı ve danışmanlık şirketi FGE NexantECA, dört ila altı hafta içinde günde 1 mbd'ye varan kullanım öngördü . Haziran ayına gelindiğinde, stoklardan günlük çekiş ortalama yaklaşık 1 mbd idi ve bu, Çin'in Hürmüz üzerinden alamadığı ham petrolün kabaca üçte birini dengeliyordu .

2. Ham petrol ithalatı 10 yılın en düşük seviyesine çöktü. Çin, ham petrol ithalatını Şubat 2026'daki 11,7 mbd'den Mayıs sonunda 9 mbd'nin hemen altına ve ardından Haziran'da 10 yılın en düşük seviyesi olan ~7,12 mbd'ye (29,27 milyon ton) indirdi . Sadece deniz yoluyla yapılan ithalat Mayıs ayında yaklaşık 6,6-6,7 mbd'ye düştü . Çin talebindeki bu yaklaşık 4-5 mbd'lik azalma, 12-15 mbd olarak tahmin edilen toplam devre dışı kalan Orta Doğu arzının yaklaşık üçte birini karşıladı .

3. Bu durum çok daha kötü bir fiyat artışını engelledi. Brent ham petrolü Nisan sonunda 126 dolar/varil'in üzerine çıkmasına rağmen, birçok analist fiyatların bu seviyelerin çok üzerine çıkacağını tahmin ediyordu . Fortune, "analistlerin fiyatların uzun süre 100-104 doların altında kalması için Çin'in ticaret faaliyetlerine teşekkür etmesi gerektiğini" yazdı . CNBC, Pekin'in ithalatı kesme ve rezervleri kullanma kararının "arz şokunu hafiflettiğini" ve ABD SPR salınımları ve IEA'nın koordine ettiği 400 milyon varillik salınımın yanında "kilit" bir dengeleyici rol oynadığını belirtti .

Analistlerin Rezerv Pozisyonu ve İthalat Kesintileri Hakkındaki Görüşleri

• Rezervler kullanım sonrasında bile "nispeten güçlü" kaldı. MUFG Americas, Çin'in stratejik pozisyonunun, dört on yılın en düşük seviyesine gerileyen ABD SPR'sinden çok daha güçlü olduğunu belirtti . Bloomberg, Çin'in ticari stokları kullandıktan sonra bile Haziran itibarıyla ticari ve stratejik stoklarında hâlâ yaklaşık 1,2 milyar varil bulundurduğunu bildirdi .

• İthalat kesintisi, Mart'tan Haziran'a kadar petrol fiyat kazançlarını sınırlayan "en büyük talep tamponu" olarak tanımlandı . Semafor analistleri, Çin'in ithalatı keskin bir şekilde azaltma kararının, Hürmüz'ün kapanması kadar "piyasa temellerinde eşit derecede önemli bir faktör" haline geldiğini belirtti .

• Temmuz başında boğazın yeniden açılmasıyla Brent ~70,78 dolar/varile, WTI ise ~67,74 dolar/varile geriledi . Morgan Stanley, iki hafta içinde iki kez petrol tahminlerini düşürerek, kısmen Çin'in zayıf ithalatının devam etmesi nedeniyle olası bir bolluk (glut) uyarısında bulundu .

Gelecekteki Satın Alma Modellerine İlişkin Görünüm

2026 ve 2027'de yeniden stoklama bekleniyor. Reuters, Temmuz 2026'da, Çin de dahil olmak üzere hükümetlerin, kriz dönemindeki kullanımla tükenen acil durum rezervlerini yeniden inşa etmek için 2028'e kadar milyonlarca varil satın almaya hazırlandığını bildirdi. Analistler, "düşük petrol fiyatlarının Çin'in rezerv alımlarını teşvik edebileceğini" ve "SPR yeniden stoklamasının daha yüksek bir fiyat tabanına yol açacağını" söyledi . Bu yeniden stoklama, 2026'nın 4. çeyreğinde ek 506.000 varil/gün ham petrol talebi yaratabilir ve 2027'de daha da artabilir .

Bloomberg'in 13 Temmuz tarihli haberine göre, Çin'in ham petrol ithalatının "toparlanmaya hazır göründüğü", Pekin'in akaryakıt ihracat kısıtlamalarını gevşetmesi, rafineri çalışma oranlarını artırması ve vadeyi yakın Orta Doğu arzını almasıyla birlikte analistler ve tüccarlar 2026'da stratejik stoklamaya dönüş öngörüyor .

Analistlerin belirttiği temel risk: Çin'in alıcı olarak piyasaya dönmesi, fiyatları baskı altında tutan en büyük talep tamponunu ortadan kaldıracak. OilPrice.com, Çin'in ham petrol alımlarına yeniden başlamasının, "Mart-Haziran döneminde petrol fiyat kazançlarını sınırlayan en büyük talep tamponunu ortadan kaldıracağı" ve Pekin stok yaparken potansiyel olarak yukarı yönlü baskı yaratacağı uyarısında bulundu .

Bununla birlikte, kısa vadede zorluklar devam ediyor. Birçok Çin rafinerisinin bakım programı 2026 ortasına kadar sarkmış durumda ve zayıf rafinaj marjları toparlanma hızını geciktirebilir . Haziran ayında Çinli rafineriler, boğazın yeniden açılmasını beklerken spot alımları durdurdu; bu da toparlanmanın ani olmaktan ziyade kademeli olabileceğini gösteriyor .