Bulgaristan’ın Bezmer kararı: ABD tanker uçakları, İran tehdidi ve NATO güvencesi

Oylama ne anlama geliyor?

240 sandalyeli parlamentodaki oylamada 136 milletvekili “evet”, 13 milletvekili “hayır” oyu kullandı; 2 milletvekili ise çekimser kaldı . “Evet” oylarının 121’i Başbakan Rumen Radev’in iktidardaki Progressive Bulgaria koalisyonundan, 15’i ise MRF partisinden geldi. “Hayır” oylarının 12’si milliyetçi Vazrazhdane partisinden, biri de Progressive Bulgaria’dan çıktı. İki Progressive Bulgaria milletvekili çekimser kaldı .

Karar, ABD’nin 2006 tarihli ABD-Bulgaristan Savunma İşbirliği Anlaşması kapsamında yaptığı diplomatik başvurunun ardından geldi. Meclis Savunma Komitesi, teklife 21 Temmuz’da onay vermişti .

Bulgaristan Cumhurbaşkanı Iliana Iotova, tanker uçakların ülkede bulunmasının Bulgaristan’ı İran’daki askeri eylemlerin “tarafı” haline getirmeyeceğini savundu . Muhalefetin başını ise Rusya yanlısı ve milliyetçi Vazrazhdane çekti. Parti, hükümeti Bulgaristan’ı ABD-İran savaşına sürüklemekle suçladı. Bazı milletvekilleri de ülkenin çatışmanın içine çekilmesi konusunda daha geniş güvenlik kaygıları dile getirdi .

KC-135 uçakları ne için kullanılacak?

KC-135’ler, savaş uçaklarına havada yakıt ikmali yapabilen tanker uçaklarıdır. Bulgaristan hükümeti, Bezmer’deki geçici konuşlanmanın saldırı amaçlı değil, lojistik nitelikte olacağını vurguluyor.

Başbakan Rumen Radev, Orta Doğu’daki askeri operasyonların Bulgaristan topraklarından yürütülmesinin “kesinlikle söz konusu olmadığını” söyledi. Radev’e göre uçaklar yalnızca lojistik görevlerde kullanılacak ve Bulgaristan hava sahası dışında yakıt ikmali yapacak . Yetkililer ayrıca ülkede herhangi bir saldırı silah sistemi konuşlandırılmayacağını belirtti.

Radev, daha önce ABD uçaklarının Sofya’daki sivil havalimanında konuşlandırılmasının da Orta Doğu operasyonlarıyla bağlantılı olduğunu kabul etti. Bu açıklama, Bulgaristan’ın ABD’ye lojistik destek sağlama rolünün Bezmer kararıyla yeni başlamadığını gösterdi .

İran neden tepki gösterdi?

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Esmail Baghaei, 21 Temmuz’da Bulgaristan’ı ABD’nin İran’a karşı askeri operasyonlar için ülke topraklarını kullanmasına izin vermemesi konusunda uyardı. Baghaei, ABD’nin İran’a yönelik saldırılarını kolaylaştıran herhangi bir faaliyetin, Tahran’ın ifadesiyle “saldırı ve savaş suçlarına” ortaklık anlamına geleceğini söyledi .

Tahran’ın Sofya’ya yönelik uyarısı ilk kez yapılmıyordu. İranlı yetkililer 2026’nın başlarında da Bulgaristan’ın havalimanlarını İran’la bağlantılı askeri faaliyetlerde ABD’ye kullandırmaması gerektiğini bildiren bir diplomatik nota göndermişti. Notada İran, egemenliğini, güvenliğini ve ulusal çıkarlarını korumak için gerekli gördüğü adımları atma hakkını saklı tuttuğunu belirtmişti .

Bulgaristan Dışişleri Bakan Vekili Marin Raykov, notanın varlığını kabul etti ancak bunun kamuoyunda alarm yaratacak bir durum olmadığını söyledi . Radev ise İran’ın suçlamasını “kesinlikle yersiz” olarak niteledi ve uçakların yalnızca lojistik amaç taşıdığını savundu .

NATO’nun Bulgaristan’a savunma taahhüdü

NATO yetkilisi Albay Martin O’Donnell, 23 Temmuz’da Euronews’e yaptığı açıklamada “NATO, İran’dan gelebilecek herhangi bir eyleme karşı Bulgaristan’ı savunacaktır” dedi. O’Donnell, ittifakın İran’ın Türkiye’ye yönelttiği balistik füze saldırıları sırasında Türk topraklarını daha önce savunduğunu da belirtti .

Açıklama, NATO’nun 8 Temmuz 2026 tarihli Ankara Zirvesi Bildirisi’ndeki mesajla uyumluydu. Bildiride Washington Anlaşması’nın 5. maddesi kapsamındaki kolektif savunma taahhüdü “sarsılmaz” olarak nitelendirildi ve ittifakın 360 derece caydırıcılık ve savunma yaklaşımı yinelendi . NATO’nun 5. maddesi, bir müttefike yapılan saldırının tüm ittifaka yapılmış sayılması ilkesine dayanıyor.

İttifak, 2026’nın ilk aylarında İran’ın Orta Doğu ve çevresindeki füze saldırılarının ardından doğu kanadındaki hava ve füze savunma hazırlığını da artırmıştı. İran’dan Türkiye’ye yönelen bir balistik füzenin NATO füze savunma sistemleri tarafından önlendiği bildirildi . Bulgaristan’ın talebi üzerine Yunanistan da Mart ayında ülkenin savunmasına katkı sağlamak üzere kuzey Yunanistan’a bir Patriot hava savunma bataryası ve F-16 uçakları konuşlandırdı .

Kararın arkasındaki daha geniş gerilim

Bezmer kararı, ABD’nin İran’a karşı genişleyen askeri harekâtı ve Başkan Donald Trump’ın gerilimi daha da tırmandırma tehdidi bağlamında alındı . İran daha önce NATO üyesi Türkiye’ye ve Kıbrıs’a balistik füze göndermişti. Bulgaristan Savunma Bakanı Atanas Zapryanov, Türkiye’ye yönelen saldırıyı “tehlikeli bir tırmanış” olarak değerlendirdi .

Sunulan kaynaklar, bölgede çatışmaların yeniden yoğunlaştığını ve ABD-İran geriliminin büyüdüğünü ortaya koyuyor. Ancak kaynaklarda, söz konusu gelişmelerin belirli bir “geçici ateşkesin çöküşü” ile doğrudan ve ayrıntılı biçimde ilişkilendirildiği tek bir doğrulama bulunmuyor . Bu nedenle Bezmer konuşlanmasının kesin nedeni, mevcut kanıtlara göre, ABD operasyonlarına lojistik destek sağlama ve tırmanan bölgesel güvenlik ortamına verilen siyasi bir yanıt olarak öne çıkıyor.

Bulgaristan için siyasi ve güvenlik dengesi

Sofya yönetimi, KC-135 uçaklarının saldırı kapasitesi taşımadığını ve konuşlanmanın Bulgaristan’ı İran’a karşı yürütülen askeri operasyonların tarafı yapmadığını belirtiyor. Buna karşın muhalefet, lojistik desteğin de ülkeyi çatışmanın siyasi ve güvenlik sonuçlarına açık hale getirebileceğini savunuyor.

Böylece parlamento kararı, yalnızca geçici bir üs kullanımına onay vermekle kalmadı; Bulgaristan’ın NATO müttefikliği, ABD ile savunma işbirliği ve İran’la doğrudan gerilimden kaçınma çabaları arasındaki hassas dengeyi de görünür hale getirdi.