Trump'ın ‘Kazma Dağı’ Tehdidi: İran'ın Yeraltı Nükleer Tesisinde Neler Oluyor?

Trump, Kazma Dağı'nı, hasar gören Natanz zenginleştirme tesisinin yakınında, derine gömülü iki tünel kompleksine ev sahipliği yapan ağır tahkimatlı bir tesis olarak tanımladı . ABD istihbaratının orada "hiçbir faaliyet görmediğini" kabul etmekle birlikte, Washington'un "Kazma'ya nispeten yakın bir zamanda ateş edeceğini" söyledi .

İsrail'in Tesiste Ne Olduğuna Dair İddiaları

İsrail istihbaratı, Wall Street Journal'a konuşan İsrailli ve ABD'li yetkililere göre, İran'ın geçen sonbaharda (2025 sonbaharı) binlerce uranyum zenginleştirme santrifüjünü Kazma Dağı'nın derinliklerindeki tünellere taşıdığını değerlendiriyor . Bu değerlendirme, santrifüjlerin Haziran 2025 çatışması sırasında ABD ve İsrail'in İran'ın üç ana nükleer tesisine ağır hasar veren hava saldırılarının ardından taşındığını gösteriyor .

Analistler, santrifüjlerin Kazma Dağı'na taşınmasının mutlaka İran'ın orada bir zenginleştirme tesisi kurduğu anlamına gelmediğini belirtiyor . Tesis, hassas ekipmanlar için korunaklı bir depo olarak da kullanılabileceği gibi, çok daha endişe verici bir senaryoda, nükleer silah montaj çalışmalarının yapıldığı bir yer de olabilir . Dağın içindeki gerçek faaliyet, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'na (IAEA) hiçbir zaman giriş izni verilmediği için belirsizliğini koruyor .

İran'ın Hatam-ül Enbiya Merkez Karargahı'ndan Yanıt

İran'ın en üst düzey ortak askeri komuta merkezi olan Hatam-ül Enbiya Merkez Karargahı, Trump'ın tehditlerine yanıt olarak sert bir uyarı yayınladı. Karargah, 21 Temmuz'da yaptığı açıklamada, ABD'nin İran'ın nükleer veya diğer hassas tesislerine saldırması halinde Tahran'ın bunu savaşın genişlemesi olarak değerlendireceğini ve bölgedeki tüm ABD çıkarları ile müttefiklerini hedef alacağını duyurdu .

Karargahın sözcüsü Albay İbrahim Zülfikari, ABD'nin ana altyapıyı vurması halinde "İran'ın şu ana kadar gösterdiği itidal sayesinde dokunulmadan kalan bölgedeki tüm altyapının, İran silahlı kuvvetlerinin güçlü darbeleri altında ezileceği" uyarısında bulundu . Karargah komutanı Tümgeneral Ali Abdullahi de ayrı bir açıklamada, herhangi bir yeni saldırganlığa "kesin ve yıkıcı" bir yanıt verileceğini belirtti .

ABD Harekatının Maliyeti: 37,5 Milyar Dolar ve Artıyor

Savunma Bakanı Pete Hegseth, 21 Temmuz'da Senato Ödenek Komitesi'ne yaptığı açıklamada, ABD'nin İran ile savaşının şu ana kadar yaklaşık 37,5 milyar dolara mal olduğunu söyledi . Bu rakam, Nisan 2026 sonunda verdiği 25 milyar dolarlık tahmine göre yaklaşık 12 milyar dolarlık bir artış anlamına geliyor . BBC ve El Cezire de bu rakamı bağımsız olarak doğruladı .

Hegseth'in bu tahmini, 1,5 trilyon dolarlık savunma bütçesi talebini savunduğu ve bunun yaklaşık 70 milyar dolarının İran savaşı için ayrıldığı bir duruşma sırasında geldi . Daha önceki maliyet tahminleri istikrarlı bir artışı gösteriyor: Çatışmanın ilk haftasında 11 milyar dolar, Nisan sonunda 25 milyar dolar, Mayıs ortasında 29 milyar dolar ve şimdi de Temmuz sonunda 37,5 milyar dolar .

CENTCOM'un 11. Gece Üst Üste Saldırısı

ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), süregelen harekatın bir parçası olarak İran hedeflerine karşı üst üste 11. gece hava saldırısını düzenledi . 22 Temmuz tarihli haberler, bu bombardımanın Trump'ın harekatı yoğunlaştırma uyarısının ardından geldiğini gösteriyor . Birden fazla yayın organı, sürekli gece saldırılarını doğrulasa da, CENTCOM'un 11. geceye ilişkin basın açıklamasının tam metni mevcut arama sonuçlarında yer almadı .

Kazma Dağı Nedir?

Yerel olarak Kuh-e Kolang Gaz La olarak bilinen Kazma Dağı, İran'ın birincil Natanz uranyum zenginleştirme tesisinin yaklaşık 1,6 kilometre güneyinde bulunan bir yeraltı tesisidir . İnşaatına 2020 sonbaharında başlanmıştır . Bilim ve Uluslararası Güvenlik Enstitüsü (ISIS) tarafından analiz edilen uydu görüntüleri, tesisin hala yapım aşamasında olduğunu ve henüz faaliyete geçmediğini gösteriyor . Tesis o kadar derine gömülü ki, uzmanlar ABD'nin en güçlü geleneksel bunker buster bombalarının menzilinin ötesinde olabileceğini değerlendiriyor .