Yasak, 19 Temmuz 2026'dan itibaren büyük işletmeler için geçerli. AB tanımına göre büyük işletme, 250'den fazla çalışanı ve yıllık cirosu 50 milyon Euro'yu aşan şirketlerdir . Orta ölçekli işletmeler (50-250 çalışan, cirosu 50 milyon Euro'ya kadar) için uyum tarihi 19 Temmuz 2030 . Küçük ve mikro işletmeler (50'den az çalışan, cirosu 10 milyon Euro veya altı) ise kalıcı olarak muaf tutuluyor .
Kural sektör ayrımı gözetmiyor: hızlı moda perakendecileri, lüks markalar, spor giyim şirketleri ve AB'ye giyim veya ayakkabı satan her firma bu kapsama giriyor . Kısacası, moda ve tekstil değer zincirindeki her büyük işletmenin bu kurallara uyması gerekiyor.
Yasak mutlak değil. ESPR'nin 25(5). Maddesi uyarınca Avrupa Komisyonu, 9 Şubat 2026'da kabul ettiği Yetkilendirme Tüzüğü (C(2026) 659) ile çok sınırlı ve gerekçeli durumlarda imhaya izin veriyor . Bu istisnalar şunları içeriyor:
İstisnadan yararlanan şirketler, gerekçelerini belgelemek ve yıllık raporlarına eklemek zorunda.
İmha yasağının ötesinde, ESPR bir açıklama yükümlülüğü getiriyor. 24. Madde uyarınca, satılamayan tüketici ürünlerini atan her ekonomik işletme, her yıl web sitesinde kamuya açık olarak şu bilgileri yayınlamak zorunda :
Büyük şirketler, ESPR'nin yürürlüğe girdiği 18 Temmuz 2024 tarihinden sonraki ilk tam mali yıl için raporlama yapmak zorundaydı. Bu, 2025 mali yılını kapsayan ilk raporlarının 2026 yılında sunulması gerektiği anlamına geliyor . Şubat 2026'da kabul edilen Uygulama Tüzüğü ile standart bir raporlama formatı getirildi ve bu format Şubat 2027'de yürürlüğe girecek . Orta ölçekli şirketler de 2030'dan itibaren aynı raporlama yükümlülüğüyle karşı karşıya kalacak .
Birden fazla yetkili AB kaynağına göre, AB pazarına sürülen tüm tekstil ürünlerinin %4-9'u hiç kullanılmadan imha ediliyor . Bu, yılda yaklaşık 264.000 ila 594.000 ton tekstilin imha edildiği anlamına geliyor . Özellikle çevrimiçi iadelerde, iade edilen giysilerin tahminen %22-44'ü yeni bir müşteriye ulaşamıyor ve imha ediliyor . Genel olarak AB, 2022'de kişi başına 16 kg'a denk gelen yaklaşık 6,94 milyon ton tekstil atığı üretti . Bu atığın çevresel maliyeti de büyük: işlenmesi ve imhası yılda 5,6 milyon ton CO₂ eşdeğeri emisyona yol açıyor .
Yasak, iki farklı ancak tamamlayıcı atık kaynağını ele alıyor:
ESPR, AB'ye satış yapan tüm şirketleri eşit şekilde hedef alıyor çünkü atık sorunu tüm değer zincirini kapsıyor. Kural, her iki segmenti de imhadan yeniden kullanım, bağış, geri dönüşüm veya daha iyi talep planlamasına yönelmeye zorluyor .
| Tarih | Kilometre Taşı |
|---|---|
| 13 Haziran 2024 | Avrupa Parlamentosu ve Konsey, AB Tüzüğü 2024/1781'i (ESPR) kabul etti |
| 18 Temmuz 2024 | ESPR yürürlüğe girdi; büyük şirketlerin açıklama yükümlülüğü başladı |
| 30 Haziran 2025 | Komisyon, imha yasağı istisnalarına ilişkin taslak yetkilendirme tüzüğünü yayınladı |
| 9 Şubat 2026 | Komisyon, nihai Yetkilendirme Tüzüğü'nü (C(2026) 659) ve Uygulama Tüzüğü'nü kabul ederek istisnaları, raporlama formatlarını ve kapsamı detaylandırdı |
| 19 Temmuz 2026 | İmha yasağı büyük şirketler için yürürlüğe girdi |
| 19 Temmuz 2030 | Yasak orta ölçekli şirketleri de kapsayacak |