AB ve KİK’ten Hürmüz Boğazı’nda Egemenlik Krizine Ortak Tepki: İran’a Sert Uyarı

Krize Giden Süreç: Bildirinin Arka Planı

Ortak bildiri, Temmuz 2026 başında yaşanan şiddetli askeri tırmanışın ardından geldi:

• 6-7 Temmuz: İran Devrim Muhafızları, Hürmüz Boğazı’nda birden fazla ticari gemiye füze fırlattı. Raporlara göre, Katar’a ait Al Rekayyat adlı LNG tankeri Umman açıklarında vurulurken, Suudi bandıralı bir petrol tankeri de hedef alındı . İngiltere Deniz Ticaret Operasyonları (UKMTO) ajansı, Umman’ın Limah kentinin yaklaşık 8 deniz mili doğusunda bir tankerin bilinmeyen bir mermiyle isabet aldığını ve yangın çıktığını doğruladı .

• 11 Temmuz: İran, "deniz güvenliğini tehlikeye atan" bir gemiyi vurduktan sonra Hürmüz Boğazı’nı "yetkisiz" trafiğe kapattığını ilan etti. İran Devrim Muhafızları Donanması, sistemlerini kapatan bir geminin vurulup durdurulduğunu açıklayarak, herhangi bir misillemenin "sert bir yanıtla" karşılanacağı uyarısında bulundu .

• ABD askeri müdahalesi: ABD, çok sayıda misilleme saldırısı düzenledi. Bir dalgada 140, toplamda ise 300’den fazla İran askeri hedefi vuruldu . ABD-İran geçici ateşkes anlaşması ise 8 Temmuz’da saldırıların ardından çöktü .

Bildiri Neden Önemli?

AB-KİK ortak bildirisi, Avrupa ülkeleri ile Körfez’deki Arap devletlerinin akut bir kriz anında nadir görülen bir birliktelik sergilemesi açısından büyük önem taşıyor. İki blok, tutumlarını UNCLOS ve BMGK 2817 sayılı kararına dayandırarak diplomatik yanıtlarını tek taraflı eylemler yerine yerleşik uluslararası hukuk çerçevelerine oturttu. "Geçiş ücretleri" veya "izin koşullarının" açıkça reddedilmesi, İran’ın gemilerin boğazdan geçmeden önce Tahran’dan onay alması yönündeki taleplerine doğrudan bir yanıt niteliği taşıyor .

Bildirinin yayımlandığı tarihte, dünya petrolünün yaklaşık %20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı fiilen bir kuşatma altındaydı. Tanker trafiği neredeyse durma noktasına gelmiş, ABD liderliğindeki Müşterek Deniz Bilgi Merkezi tehdit seviyesini "şiddetli" olarak yükseltmişti .

Geleceğe Bakış

Bildiri, AB ve KİK’in UDH ve diğer uluslararası kuruluşlar aracılığıyla diplomatik angajmana devam etme taahhüdünü içerse de, yaptırım mekanizmaları veya uyumsuzluk durumunda uygulanacak yaptırımlar konusunda somut bir adım belirtmedi. Bu durum, İran’ın ticari gemilere yönelik saldırılarını sürdürmesi halinde uluslararası toplumun nasıl bir yanıt vereceği sorusunu yanıtsız bırakıyor.