İran’da Üçlü Kriz: Yaralı Lider, Çöken Ateşkes ve ‘Yumuşak Darbe’ Suçlamaları

Hamaney’in Cenazesinde Şiddetli Karşılaşmalar

Ali Hamaney için bir hafta süren devlet cenaze töreni (3-9 Temmuz 2026), rejim içi bölünmelerin açık bir çatışmaya dönüştüğü bir alan oldu. ‘Uzlaşmacıya ölüm’ sloganları atan yaslılar, Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan’ı çevreledi; Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de sert kalabalık tarafından sıkıştırıldı . İsrail ve İran kaynaklarına göre Devrim Muhafızları’na bağlı yaslılar, her iki yetkiliyi de fiziksel olarak hedef aldı . Bu saldırılar, devam eden savaş ortamında diplomasi yürüten yönetimi sindirme girişimi olarak yorumlandı .

Yaralı ve Ortada Olmayan Yeni Dini Lider

Mevcut krizi en çok derinleştiren faktör, İran’ın yeni Dini Lideri Muhammet Hamaney’in uzun süredir kamuoyu önüne çıkmaması. Babası Ali Hamaney’in 28 Şubat’ta ABD-İsrail ortak hava saldırılarında öldürülmesinin ardından Mart 2026 başında göreve atandı . O tarihten bu yana tek bir onaylanmış halka açık görüntüsü veya video mesajı yayınlanmadı .

• Yaralar doğrulandı: Reuters’a konuşan birden fazla üst düzey kaynak, Muhammet Hamaney’in babasını öldüren aynı hava saldırısında ağır ve şekil bozucu yaralar aldığını belirtti . İranlı bir yetkili daha sonra doktorların bacağını kesmeyi düşündüğünü açıkladı .
• Resmi açıklamalar: Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan, Mayıs 2026’da Hamaney’in yaralarının iyileştiğini söyledi . Rusya’nın İran Büyükelçisi ise Hamaney’in ülkede olduğunu ancak ‘anlaşılabilir nedenlerle’ kamuoyu önüne çıkmaktan kaçındığını belirtti . CNN ve New York Post’a yansıyan istihbarat raporları, Hamaney’in bir dönem bilincini kaybettiğini ve karar alma süreçlerine katılamadığını iddia etti .
• Etkisi: Hamaney’in babasının cenazesine bile katılmaması dikkat çekti. Reuters, bu durumun İslam Cumhuriyeti’nin meşruiyeti ve operasyonel bütünlüğü için artan bir yük haline geldiğini yazdı .

ABD Ateşkesinin Çöküşü (Temmuz 2026)

Pakistan arabuluculuğunda haziran ortasında imzalanan ateşkes mutabakat zaptı , bir dizi tırmanışın ardından temmuz başında çöktü:

• ABD, Hürmüz Boğazı yakınlarında hava saldırıları düzenledi ve İran petrol ihracatına yönelik geçici yaptırım muafiyetini iptal etti .
• İran, Hürmüz Boğazı’nda tankerlere saldırarak karşılık verdi ve bu da yeni ABD askeri müdahalelerini tetikledi .
• ABD Başkanı Donald Trump, 8 Temmuz’da Ankara’daki NATO zirvesinde ateşkesin ‘bittiğini’ ilan ederek “Artık onlarla uğraşmak istemiyorum. Onlar pislik” dedi .
• İran Dışişleri Bakan Yardımcısı, Tahran’ın anlaşma kapsamındaki taahhütlerini askıya aldığını duyurarak anlaşmanın ölümünü fiilen doğruladı .

Washington’la Müzakere Konusunda Derinleşen Grup İçi Bölünmeler

Kriz, İran liderliğini iki kampa ayırdı :

• Ilımlılar (Pezeşkiyan kampı): Yenilenen savaşın ekonomiye ve insana maliyeti arttıkça diplomasiyi ‘vatansever bir zorunluluk’ olarak görüyorlar. Ateşkesin çöküşünden aşırı muhafazakarları sorumlu tutuyorlar .
• Aşırı muhafazakarlar (Kum medreseleri/Devrim Muhafızları kampı): ABD ile çatışmanın sürmesinde ısrar ediyor ve ılımlıları ihanet ve ‘teslimiyet’le suçluyorlar. Sokak protestolarını ve oturma eylemlerini artırdılar, cenaze töreninde cumhurbaşkanı ve dışişleri bakanını açıkça tehdit ettiler .
• Güç boşluğu: Muhammet Hamaney’in etkisiz hale gelmesi, bu gruplar arasında arabuluculuk yapacak üstün bir otoritenin olmaması anlamına geliyor. Devrim Muhafızları ve aşırı muhafazakar din adamları, tepeden bir hakem olmadan hareket ediyor ve bu da iç çatışmayı körüklüyor .

Özetle, mevcut kriz üç büyük şoktan besleniyor: Ali Hamaney’in ani suikastı ve halefinin ağır yaralanması, kırılgan ABD ateşkesinin çöküşü ve savaştan çıkış yolu arayan ılımlılarla her türlü diplomasiyi ihanet olarak gören aşırı muhafazakarlar arasındaki şiddetli güç mücadelesi. Tüm bunlar, birliği sağlayacak görünür ve işlevsel bir dini lider olmadan yaşanıyor.