ABD-AB Ticaret Savaşında Son Durum: Trump’ın %15’lik Gümrük Vergisi Tavanı, AB’nin 150 Milyar Euroluk İhraç Ürünleri İçin Muafiyet Mücadelesi ve Tarife Dışı Engeller Krizi

İşte ABD-AB arasındaki mevcut ticaret anlaşmazlığının, taleplerin ve kilit noktaların kaynaklara dayalı bir dökümü.

1. Turnberry Çerçeve Anlaşması (Temmuz – Ağustos 2025)

27 Temmuz 2025'te Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ile ABD Başkanı Donald Trump, İskoçya'daki Trump'ın Turnberry golf sahasında gümrük tarifeleri ve ticaret konusunda siyasi bir anlaşmaya vardı. Anlaşma, 21 Ağustos 2025'te yayınlanan Ortak Bildiri ile resmileşti .

• ABD gümrük vergisi tavanı: ABD, AB menşeli çoğu malda gümrük vergisini en fazla %15 ile sınırlamayı kabul etti – bu, Washington'un 2025 baharında tehdit ettiği %30+'lık karşılıklı tarifelerden kaçınılmasını sağlayan bir uzlaşmaydı .
• AB'nin tavizleri: AB, ABD sanayi ürünlerindeki tüm kalan gümrükleri kaldırmayı (2024'te ABD'den yapılan sanayi ithalatının halihazırda gümrüksüz olmayan yaklaşık %34'lük kısmı) ve ABD'den gelen deniz ürünleri, sert kabuklu yemişler, süt ürünleri, domuz eti, bizon eti, soya fasulyesi yağı ve bazı tarım ürünleri için sıfır gümrüklü tarife kotaları (TRQ) açmayı taahhüt etti .
• Otomotiv tarifeleri: ABD'nin 232. Madde kapsamındaki otomotiv tarifeleri, AB'nin ilgili mevzuatı yürürlüğe koyması koşuluyla, toplamda %15'te (MFN + Sec. 232) sınırlandırıldı .

2. ABD'nin Tarife Dışı Düzenleyici Engeller Baskısı

Çerçeve kapsamında ABD'nin temel taleplerinden biri, ABD'li ihracatçıların – özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelerin – karşılaştığı tarife dışı engellerin ele alınmasıydı .

• Beyaz Saray'ın bilgi notuna göre AB, "ABD'li ihracatçıları zorlayan çeşitli AB gereklilikleriyle ilgili endişeleri gidermek için çalışacak, bu kapsamda ABD'li ihracatçıların karşılaştığı kırtasiyeyi ortadan kaldırmaya yönelik çabalar da yer alacak" .
• Çerçeve, her iki tarafı da "tarife dışı engelleri azaltmak veya ortadan kaldırmak için birlikte çalışmaya" zorluyor. Aktivistler bu durumun AB'nin çevre, gıda güvenliği, halk sağlığı ve sosyal standartlarını zayıflatabileceği uyarısında bulunuyor .
• Özellikle AB, Kurumsal Sürdürülebilirlik Durum Tespiti Direktifi (CSDDD) ve Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi (CSRD) gibi düzenlemelerin ABD firmalarına "gereksiz yük oluşturmamasını" sağlamayı taahhüt etti. Bu, AB sürdürülebilirlik yasalarının ABD şirketlerine uygulanmasını fiilen dondurmak veya sınırlamak anlamına geliyor .

Önemli uyarı: Çerçeve, tarife dışı engellerin azaltılması konusunda ileriye dönük bir dil içerse de, kamuya açık hiçbir kaynak, ABD'nin AB'den otomotiv veya gıda güvenliği kurallarını ismen "geri çekmesini" talep eden spesifik bir ültimatom verdiğini göstermemektedir. Taahhütler, sektör bazlı geri dönüşler değil, genel "çalışma sözü" olarak çerçevelenmiştir .

3. AB'nin Yaklaşık 150 Milyar Euro Değerindeki İhracatında İndirim Talepleri

Temmuz 2026 itibarıyla AB, ABD'nin %15'lik tarifelerinden yaklaşık 150 milyar Euro değerindeki AB ihracatının muaf tutulması için aktif olarak baskı yapıyor .

• Avrupa Komisyonu, ABD'ye muafiyet istediği ürünlerin listesini verdi. Listedeki ürünler arasında Rokfor peyniri, zeytinyağı, şarap ve diğer ikonik tarım ürünleri yer alıyor .
• AB'nin müzakere pozisyonu ayrıca endüstriyel ekipmanları da kapsıyor; AB genel olarak %15 tavanına tabi malların kapsamını daraltmayı hedefliyor .
• Daha önceki turlarda (Temmuz 2025), anlaşma sağlanamazsa AB, viski, motosiklet ve makine gibi ürünleri kapsayan 93 milyar Euro değerindeki ABD malına karşılık vermeye hazırlanmıştı . 150 milyar Euro rakamı, daha önceki misilleme listesini değil, AB'nin mevcut muafiyet talebini yansıtıyor .

4. Sıkıntılı Onay Süreci: Grönland Tehditleri ve 4 Temmuz Son Tarihi

Turnberry Anlaşması krizlerle dolu bir onay sürecinden geçti.

• Grönland dondurması (Ocak – Mart 2026): Trump'ın Grönland'ı satın alma girişimi için Avrupalı müttefiklerine defalarca gümrük vergisi tehdidi savurmasının ardından Avrupa Parlamentosu, Ocak 2026'da Turnberry mevzuatı üzerindeki çalışmaları askıya aldı . Parlamento'nun Uluslararası Ticaret Komitesi, mevzuatın "Grönland tehditleri sona erene kadar" beklemede kalacağını açıkladı .
• 4 Temmuz ültimatomu (Mayıs 2026): Trump, AB'ye anlaşma kapsamındaki taahhütlerini onaylaması ve uygulaması için 4 Temmuz 2026 son tarihini verdi ve bu sürenin aşılması halinde "çok daha yüksek" gümrük vergileriyle karşılaşacakları tehdidinde bulundu .
• Parlamento onayı (Haziran 2026): Avrupa Parlamentosu'nun INTA komitesi, 2 Haziran 2026'da mevzuatı onayladı (31 kabul, 6 ret, 3 çekimser) ve tam Parlamento, 4 Temmuz son tarihine yetişmek için mevzuatı 16 Haziran 2026'da kabul etti .
• Hukuki kırılganlık: Oxford'daki hukuk akademisyenleri, anlaşmanın alışılmadık hukuki yapısına – resmi bir ticaret anlaşması değil, bağlayıcı olmayan siyasi bir anlaşma – dikkat çekiyor. Bu durumun uygulama ve hukuki kesinlik açısından risk yaratabileceği belirtiliyor .

5. Daha Geniş Bağlam: AB-Çin Ticaret Gerilimleri

ABD-AB anlaşmazlığı manşetleri meşgul ederken, AB aynı anda Çin ile yapısal gerilimlerle de karşı karşıya.

• Ticaret açığı: AB'nin Çin ile mal ticaretindeki açığı 2025'te 359,9 milyar Euroya ulaştı (yıllık %2,7 artış), ancak 2022'deki rekor 397,3 milyar Euro'nun altında kaldı . AB yetkilileri, 27 üye ülke arasında bu dengesizliğin sürdürülemez olduğuna dair 'büyüyen bir fikir birliği' olduğunu belirtiyor .
• Anti-damping soruşturmaları: AB, aktif bir ticaret savunma araç setine sahip. Mayıs 2025'te AB, Çin'den yapılan dampingli teneke levha ithalatına (yıllık 2,7 milyar Euro değerinde bir pazar) anti-damping vergileri getirdi . Fransa, İtalya ve İspanya, AB'yi düşük maliyetli Çin ithalatına karşı 'ticaret savunmalarını sertleştirmeye ve hızlandırmaya' çağırdı .
• 'Avrupa'da Üret' sanayi politikası: AB liderleri, nadir toprak elementleri ve kritik hammaddelerde Çin'e bağımlılığı azaltmak ve yeni ekonomik güvenlik mekanizmaları aracılığıyla yerel sanayi rekabet gücünü artırmak için daha katı stratejiler tartışıyor . Turnberry anlaşması, Çin tedarik zincirlerinden çeşitlenmeye yönelik paralel bir çaba olan AB'nin daha fazla ABD enerjisi satın alma taahhüdünü de içeriyor .

Özetle: Transatlantik anlaşmazlık, Temmuz 2025'te ABD tarifelerini %15'te sınırlayan, buna karşılık AB'nin sanayi tarifelerini kaldırması ve tarife dışı engelleri ele almasını öngören kırılgan, siyasi bağlayıcılığı olan bir çerçeve üretti. Anlaşma, Grönland krizi nedeniyle aylarca durdu, Haziran 2026'da aceleyle parlamento onayı alarak 4 Temmuz son tarihine yetişti ve hukuki ve siyasi olarak tartışmalı olmaya devam ediyor. Bu arada AB'nin Çin ile çok daha büyük ticaret açığı (360 milyar Euro), daha sert ticaret savunması ve endüstriyel egemenlik politikaları için paralel çağrıları körüklüyor.