ABD’nin İran’a saldırılarında altıncı gece: Hürmüz’de abluka, misilleme ve yeni cepheler

Aynı saatlerde İran, Körfez bölgesindeki ABD askeri varlıklarına füze ve insansız hava aracı saldırılarıyla karşılık verdi. Bölgedeki gerilim, Yemen’de Husilerin Suudi Arabistan’a yeniden saldırmasıyla daha da genişledi. Bu gelişme, Mart 2022’den beri büyük ölçüde korunan dört yıllık gayriresmî ateşkesin bozulması anlamına geliyor .

Altıncı gecede hangi hedefler vuruldu?

CENTCOM’un açıklamasına göre ABD saldırıları, İran’ın güney kıyıları ile Hürmüz Boğazı çevresindeki askeri kapasitelere odaklandı. Hedefler arasında füze ve İHA depolama alanları, kıyı gözetleme radarları, hava savunma sistemleri, iletişim ağları, askeri lojistik altyapı ve deniz operasyonlarıyla bağlantılı unsurlar yer aldı .

ABD ordusu, hafta boyunca İran genelinde yüzlerce hava saldırısı düzenlediğini bildirdi. İranlı sağlık yetkilileri ise saldırılarda en az 35 kişinin öldüğünü, 300 kişinin yaralandığını açıkladı . Haftanın önceki dalgalarından birinde CENTCOM 80’den fazla hedefin vurulduğunu duyurmuş, CNN ise başka bir saldırı dalgasında yaklaşık 140 İran askeri tesisinin hedef alındığını aktarmıştı .

Trump’tan elektrik santralleri ve köprüler için tehdit

ABD Başkanı Donald Trump, 15 Temmuz’da Fox News’e verdiği röportajda müzakereler yeniden başlamazsa saldırıların kapsamını genişleteceğini söyledi. Trump, “Gelecek hafta onlar için gerçekten kötü olacak; çünkü gelecek hafta elektrik santralleri geliyor… Gelecek hafta köprüler geliyor. Masaya oturup müzakere etmedikleri sürece tüm elektrik santrallerini ve köprülerini devre dışı bırakacağız” ifadelerini kullandı .

Bu açıklama, şimdiye kadar ağırlıklı olarak askeri hedeflerin vurulduğunu belirten ABD söylemine kıyasla daha geniş bir hedefleme tehdidine işaret etti. İran’ın askeri komutanlığı ise Trump’ın elektrik santrallerini vurma planını hayata geçirmesi hâlinde bölge genelindeki altyapının hedef alınacağı uyarısında bulundu .

Hürmüz Boğazı neden krizin merkezinde?

ABD’nin saldırıları, Hürmüz Boğazı’ndan geçen ticari gemilere yönelik İran kaynaklı saldırıların ardından yoğunlaştı. 7 Temmuz’da boğazdan geçen üç tankere mermi veya benzeri mühimmat isabet etti . Daha önce, 26 Haziran’da bir İran İHA’sı bir kargo gemisine saldırmış ve bu olay ABD’nin ilk karşı saldırısını tetiklemişti .

Washington, ticari gemilere yönelik saldırılara yanıt olarak İran’ın petrol satmasına izin veren lisansı iptal etti ve Hürmüz çevresindeki İran deniz taşımacılığına yönelik deniz ablukasını yeniden uygulamaya koydu . Ablukanın amacı İran’ın petrol ihracatını sınırlamak ve ticari gemilere yönelik yeni saldırıları önlemekti.

Tahran ise farklı zamanlarda boğazı tüm gemilere kapattığını açıkladı ve kendi onaylamadığı güzergâhlardan geçmeye çalışan gemilere uyarı ateşi açtı . Kaynaklarda deniz trafiğindeki düşüşe ilişkin kesin bir sayı bulunmuyor; ancak tankerlere yönelik saldırılar, abluka ve kapanma tehditleri ticari geçişleri ciddi biçimde riske attı. Hürmüz Boğazı, küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği stratejik bir deniz geçidi olduğu için kriz enerji piyasaları açısından da önem taşıyor.

İran’ın Kuveyt, Bahreyn ve Ürdün’deki misillemeleri

İran, ABD’nin saldırılarına karşılık olarak birkaç gün boyunca Körfez’deki ve bölgedeki ABD askeri tesislerini hedef aldı. 8-9 Temmuz’da İran güçlerinin Kuveyt, Bahreyn ve Katar’daki ABD askeri altyapısına saldırdığı bildirildi. İran’ın iddialarına göre Kuveyt’te Patriot hava savunma önleyicileri, Katar’da erken uyarı sistemleri ve Bahreyn’de yakıt depoları hedef alındı .

14 Temmuz’da Devrim Muhafızları Ordusu, yeni ABD saldırılarına yanıt olarak Bahreyn, Ürdün ve Kuveyt’teki ABD üslerine füze ve İHA saldırıları düzenlediğini açıkladı . Ürdün’deki El-Azrak hava üssüne 12 balistik füze fırlatıldığı da İran kaynaklarınca öne sürüldü .

İran’ın saldırıları doğrudan ABD hedefleriyle sınırlı kalmadı. Tahran, Hürmüz Boğazı’nda Birleşik Arap Emirlikleri’ne ait iki petrol tankerini de vurduğunu açıkladı; Bahreyn’de yeni füze alarmı verildi . Bu tablo, çatışmanın İran ile ABD arasındaki karşılıklı saldırıların ötesine geçerek ABD’nin bölgesel ortaklarını da içine aldığını gösterdi.

Husiler ile Suudi Arabistan arasındaki ateşkes bozuldu

13 Temmuz’da Yemen’deki Husiler, Suudi Arabistan’ın Sana Uluslararası Havalimanı’na saldırdığını öne sürerek Suudi topraklarına füze fırlattı . Suudi Arabistan, füzelerin güney bölgesine yöneldiğini ve hava savunma sistemleri tarafından engellendiğini açıkladı .

Suudi savaş uçaklarının Sana Havalimanı’nı vurmasının ardından Husiler, Suudi Arabistan’daki Abha Uluslararası Havalimanı’nı füze ve İHA’larla hedef aldı . Husi yetkilisi Muhammed el-Buhayti, Suudi Arabistan’a “kuşatma” uygulanabileceği tehdidinde bulundu .

Husiler, Yemen iç savaşındaki “gerilimi düşürme aşamasının” sona erdiğini duyurdu. Hodeidah çevresindeki ağır çatışmalarda çok sayıda kişinin öldüğü bildirildi . Suudi Arabistan-Husi geriliminin ABD-İran çatışmasıyla aynı dönemde yeniden tırmanması, bölgesel savaşın yeni bir cepheye yayılabileceği endişesini artırdı .

İran’ın mesajı: Saldırılar durmadan müzakere yok

İran Dışişleri Bakanlığı, ABD’yi ateşkes anlaşmasını ihlal etmekle suçladı. İran yönetimi, Trump saldırıları durdurmadığı sürece müzakere yapılmayacağını açıkladı . İran’ın askeri komutanlığı da ABD’nin enerji ve ulaşım altyapısını hedef alması hâlinde bölgedeki altyapıya saldırma tehdidinde bulundu .

Böylece İran’ın misilleme söylemi, yalnızca doğrudan ABD üslerine yönelik saldırılarla sınırlı kalmadı; Körfez’deki ABD müttefiklerini, ticari gemileri ve enerji taşımacılığını da kapsayacak şekilde genişledi .

Şu aşamada tarafların açıklamaları, askeri baskının müzakere çağrılarının önüne geçtiğini gösteriyor. ABD’nin ablukayı sürdürmesi ve İran’ın boğazdaki gemi geçişlerini tehdit etmeye devam etmesi, ateşkesin yeniden işlerlik kazanmasını zorlaştıran başlıca unsurlar olarak öne çıkıyor.