OECD Küresel Asgari Kurumlar Vergisi: İlk Yıl Verileri ve Beklentiler

OECD'nin küresel asgari kurumlar vergisi (Pilar Two), uygulamanın ilk yılı olan 2024'te tahmini olarak 79-109 milyar Euro (yaklaşık 86-124 milyar dolar) ek kurumlar vergisi geliri sağladı . Bu rakam, OECD'nin yıllık 155-192 milyar dolarlık uzun vadeli projeksiyonunun altında kalsa da , reform temel hedefine ulaştı: istihdam veya yatırımlarda ölçülebilir bir olumsuz etki yaratmadan gelir elde edilmesi .

Elde Edilen Gelir vs. OECD Tahminleri

%15'lik asgari vergiyi büyük çokuluslu şirketlere uygulayan ülkeler, 2024 yılında 79 ile 109 milyar Euro arasında ek kurumlar vergisi geliri topladı . Bu rakam, OECD'nin tam uygulamanın küresel çapta yıllık 155-192 milyar dolar (küresel kurumlar vergisi gelirlerinde %6,5-8,1'lik bir artış) getireceği yönündeki önceki tahminlerinin altında kaldı . OECD'nin Ocak 2024 tarihli ekonomik etki değerlendirmesi, kuralların düşük vergili kârları yaklaşık %80 oranında azaltacağını öngörmüştü .

Uzun vadeli gelir potansiyeline ilişkin bağımsız tahminler ise büyük farklılıklar gösteriyor. Bazı akademik modeller tam olarak uygulandığında yıllık 68-105 milyar dolar arasında bir gelir öngörürken, OECD'nin kendi tahminleri 220 milyar dolara kadar çıkıyor . AB Vergi Gözlemevi (EU Tax Observatory), yalnızca AB üyesi ülkelerin %15'lik asgari tamamlama vergisinden yıllık 55-67 milyar Euro elde edebileceğini tahmin etmişti .

Gelir Farkının Nedenleri

İlk yıl gerçekleşen gelirler ile uzun vadeli projeksiyonlar arasındaki farkın çeşitli nedenleri var:

Aşamalı ve kısmi uygulama: Pilar Two'yu kabul eden tüm ülkeler, 1 Ocak 2024 yürürlük tarihine kadar yasalarını çıkarmış değildi. 2024 başı itibarıyla yaklaşık 45-55 ülke somut adımlar atmıştı .

Geçici güvenli limanlar ve istisnalar: Maddi temelli gelir muafiyeti (Substance-Based Income Exclusion - SBIE) ve geçici güvenli liman düzenlemeleri, birçok çokuluslu şirketi geçici olarak tamamlama vergisinden muaf tutarak ilk yıl yükümlülüklerini önemli ölçüde azalttı . Deloitte'un İsviçre'deki en büyük 50 halka açık şirket üzerinde yaptığı bir araştırma, şirketlerin çoğunun bu geçici düzenlemeler sayesinde ek vergilerden kurtulduğunu ve ek vergi gelirinin dörtte üçünden fazlasının tek bir şirketten geldiğini ortaya koydu .

Kilit ülkelerin uygulamayı geciktirmesi: Dünyanın en büyük çokuluslu şirketlerine ev sahipliği yapan ABD, Pilar Two'yu uygulamadı ve bunun yerine ABD vergi sistemini uyumlu kabul eden bir güvenli liman anlaşması imzaladı. Bu da küresel tamamlama vergisi gelirlerini daha da düşürdü .

Erken uyum ayarlamaları: Birçok şirket, efektif vergi oranlarını %15'e yaklaştırmak için yeniden yapılanmaya gitti veya vergi planlaması yaptı. Bu da ilk yıl tamamlama vergisine tabi olacak kâr miktarını azalttı .

Yatırım ve İstihdama Etkisi

Ölçülebilir olumsuz bir etki yok: OECD, Pilar Two'nun uygulandığı ülkelerde kayda değer bir iş kaybına veya iş yatırımlarında azalmaya yol açtığına dair çok az kanıt buldu . Elde edilen gelir artışına, eleştirmenlerin ekonomik aktiviteyi durdurabileceği uyarısında bulunduğu "dibe doğru yarış" (race to the bottom) eşlik etmedi.

Azalan kâr kaydırma: OECD, asgari verginin küresel çapta kaydırılan kârları yaklaşık yarı yarıya azaltacağını ve yatırım merkezleri ile diğer ülkeler arasındaki vergi oranı farklılıklarını daraltacağını tahmin ediyor . OECD'nin Ocak 2024 tarihli çalışma tebliği, küresel asgari verginin 2017-2020 döneminde ortalama 2.143 milyar dolar olan düşük vergili kârları yaklaşık %80 oranında azaltarak 653 milyar dolara indireceğini öngördü .

Ülkelerin Uygulama Durumu

Yaygın ancak eşit olmayan uygulama: OECD/G20 Kapsayıcı Çerçevesi'ndeki 140'tan fazla ülke prensipte Pilar Two'yu kabul etti . AB üyesi ülkeler kuralları 1 Ocak 2024 itibarıyla uygulamaya koydu. Japonya, Avustralya, Güney Kore, İngiltere, Kanada ve diğer birçok büyük ekonomi 2024 yılı boyunca yasalarını çıkardı .

2024 başı itibarıyla yaklaşık 45-55 ülke Pilar Two'yu uygulamış veya yasalaştırma aşamasının ilerleyen safhalarındaydı . Ancak benimsenme bazı bölgelerde beklenenden yavaş oldu. 2024 başında Avrupa'da 21 ülke ve dünyanın diğer bölgelerinde 4 ülke Pilar Two'nun tamamını veya bir kısmını uygulamaya koyan "kesin yasaya" sahipti .

ABD'nin Tutumu

ABD uygulamıyor ve aktif olarak karşı çıkıyor: ABD, Pilar Two'yu uygulamadı. Başkan Trump, ikinci döneminin ilk gününde yayınladığı bir başkanlık kararnamesi ile OECD anlaşmasının ABD için "hiçbir hüküm veya etkisinin olmayacağını" belirtti . Kongre'de küresel asgari vergiye karşı güçlü bir iki partili muhalefet var . 2017 tarihli Vergi Kesintileri ve İş Yasası (TCJA), yabancı kazançlar için farklı bir asgari vergi (GILTI) uygulamıştı ve bu, Pilar Two'nun bazı tasarım unsurlarına model oluşturdu .

Sağlanan "yan yana" güvenli liman: 2026 başında ABD Hazine Bakanlığı, Kapsayıcı Çerçeve ile yeni bir "yan yana" (side-by-side) güvenli liman anlaşmasına vardı. Bu anlaşma, ABD vergi sistemini Pilar Two ile uyumlu kabul ederek ABD merkezli çokuluslu şirket gruplarını yabancı tamamlama vergilerinden muaf tutuyor . OECD'nin Merkezi Kaydı'nda bu güvenli liman için uygun rejime sahip olarak listelenen tek ülke ABD'dir .

Belirsizlikler ve Sınırlamalar

İlk yıl gelir rakamı (79-109 milyar Euro), OECD tarafından Temmuz 2026'da yayınlanan ön bir tahmindir . Gerçekleşen tutarlar, daha fazla ülke eksiksiz veri sundukça revize edilebilir. İlk yıl sonuçları ile projeksiyonlar arasındaki farkın, daha fazla ülkenin yerel asgari tamamlama vergilerini uygulamaya koyması ve geçici hükümlerin sona ermesiyle kapanması bekleniyor. OECD, geçici güvenli liman kurallarının 2026 sonrasında sona ermesiyle asgari verginin etkisinin daha da artacağını belirtmiştir .