AB, Turnberry anlaşması kapsamında 150 milyar euroluk ihracat için ABD’den muafiyet istiyor

Turnberry anlaşması ne getiriyor?

Turnberry anlaşması, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ile ABD Başkanı Donald Trump arasında Temmuz 2025’te Trump’ın İskoçya’daki Turnberry golf tesisinde varılan siyasi çerçeve anlaşmasıydı . Anlaşma, ABD’nin AB’den ithal edilen ürünlere uygulayacağı tarifeyi, Trump’ın daha önce tehdit ettiği yüzde 30 seviyesinden yüzde 15’lik üst sınıra çekti .

Buna karşılık AB, ABD’den gelen sanayi ürünlerindeki gümrük vergilerini sıfırlamayı ve bazı hassas olmayan tarım-gıda ürünlerine daha geniş pazar erişimi sağlamayı kabul etti. Uçaklar ve jenerik ilaçlar gibi bazı kalemler baştan muaf tutulurken, şarap ve peynir gibi önemli tarım ürünleri anlaşmanın ilk halinde yüzde 15’lik ABD tarifesi kapsamında bırakıldı . Mevcut düzenleme, AB ihracatının büyük bölümü için yüzde 15’lik tarifeyi 31 Aralık 2029’a kadar koruyor .

AB tarafındaki düzenlemeler Avrupa Parlamentosu ve AB Konseyi tarafından Mayıs-Haziran 2026’da onaylandı. ABD sanayi ürünlerine uygulanan AB vergileri 1 Temmuz 2026 itibarıyla kaldırıldı; ABD’den ithal edilen ıstakoz için gümrüksüz uygulama da uzatıldı .

Brüksel neden şimdi yeni muafiyet istiyor?

Komisyonun yeni talebi, anlaşmanın karşılıklı taviz mantığından farklı, daha tek taraflı bir beklenti içeriyor. Brüksel, kendi yükümlülüklerini yerine getirdiğini belirterek Washington’dan yüzlerce ürün için yüzde 15’lik vergiyi kaldırmasını ve bu ürünlere normal tarife oranlarının uygulanmasını istiyor .

Euronews ve Euractiv tarafından görülen liste, gıda ve içeceklerden tıbbi cihazlara ve ağır sanayi ekipmanlarına kadar geniş bir ürün grubunu kapsıyor . Peynir kategorisinde özellikle Roquefort ve diğer mavi peynirler öne çıkarken, şarap, alkollü içkiler, bira ve zeytinyağı da talebin merkezinde bulunuyor .

Bu, AB’nin ilk girişimi değil. Komisyon Kasım 2025’te de şarap ve alkollü içkileri ABD tarifelerinden korumak için 27 sayfalık bir ürün listesi hazırlamıştı . Ancak o girişim beklenen sonucu vermedi ve söz konusu ürünler yüzde 15’lik tarife kapsamında kaldı.

Dijital düzenlemeler ticaret pazarlığını zorlaştırıyor

Muafiyet talebinin önündeki en büyük siyasi engel, AB ile ABD arasındaki teknoloji düzenlemeleri anlaşmazlığı. Washington, özellikle iki AB yasasının Amerikan teknoloji şirketlerini orantısız biçimde hedef aldığını savunuyor:

• Dijital Piyasalar Yasası (DMA): Büyük teknoloji platformlarının ve “bekçi” konumundaki şirketlerin rekabet üzerindeki etkisini sınırlamayı amaçlıyor.
• Dijital Hizmetler Yasası (DSA): Çevrim içi platformlara içerik denetimi, kullanıcı güvenliği ve şeffaflık konusunda daha kapsamlı yükümlülükler getiriyor.

ABD yönetimi, DMA ve DSA’yı transatlantik ticaret görüşmelerinde defalarca gündeme getirdi ve bu düzenlemeleri müzakerelerin önündeki gerilim kaynaklarından biri olarak gösterdi . Başkan Trump, Şubat 2025’te “Amerikan şirketlerinin küresel rekabet gücünü engelleyen” ülkelere gümrük vergisi uygulanmasının önünü açan bir memorandum yayımladı. Belgede, dijital hizmet vergileri ve düzenlemeleri uygulayan bazı AB ülkeleri de açıkça hedef alındı .

Washington’ın adımları söylem düzeyinde de kalmadı. ABD Dışişleri Bakanlığı Ocak 2026’da DMA ve DSA’nın hazırlanmasında rol alan beş Avrupalı yetkiliye vize kısıtlaması getirdi . ABD ayrıca AB’nin dijital hizmet vergileri ve teknoloji düzenlemelerine karşılık yeni tarifeler uygulama tehdidinde bulundu. Böyle bir adım, Turnberry anlaşmasının yüzde 15’lik tavanını da riske atabilir .

Trump yönetimi, Brüksel’in geri adım atmaması halinde “elindeki her aracı” kullanabileceğini açıkladı. Bu araçlar arasında Spotify ve DHL gibi Avrupa merkezli hizmet şirketlerine yönelik ücret veya mali yükümlülükler de sayıldı .

AB ise dijital kuralların ticaret pazarlıklarının konusu olmadığını ve bu alandaki yasaların “müzakere edilemez” olduğunu vurguluyor . Ancak Washington iki dosyayı birbirine bağlamayı sürdürüyor . Avrupa Komisyonu Başkan Yardımcısı Teresa Ribera da ABD’nin DSA ve DMA’ya yönelik baskısını artırması halinde AB’nin ticari ilişkilerini yeniden değerlendirmeye hazır olması gerektiğini söyledi .

Kritik tarih: 31 Aralık 2026

150 milyar euroluk muafiyet talebi, iki taraf arasındaki gerilimin en yüksek seviyeye çıktığı bir dönemde geldi. ABD, yüzde 15’lik tarife tavanını zaten önemli bir uzlaşma olarak görüyor. AB ise kendi pazarını ABD sanayi ürünlerine açtığını ve bu nedenle yeni muafiyetleri hak ettiğini savunuyor.

Dijital düzenlemeler konusundaki anlaşmazlık, Washington’a tavizleri sınırlamak için güçlü bir pazarlık aracı veriyor. ABD yönetimi, DMA ve DSA rejimine karşı tarife tehdidini açıkça kullanabileceğini daha önce gösterdi .

Turnberry anlaşmasının ABD tarafından tamamen uygulanması için son tarih 31 Aralık 2026 . ABD bu tarihe kadar kendi taahhütlerini yerine getirmezse, AB’nin “sunrise clause” olarak adlandırılan koruma mekanizmasına başvurması mümkün olabilir. Bu mekanizma, AB’nin kendi tarife indirimlerini başlatmasını geciktirmesine veya askıya almasına izin verebilir .

Bu nedenle Brüksel’in talebi yalnızca Roquefort, şarap ya da zeytinyağı üzerindeki vergilerle ilgili değil. Görüşmeler, AB ile ABD arasındaki ticaret anlaşmasının ne kadar sürdürülebilir olduğunu ve dijital egemenlik tartışmasının gümrük politikalarını ne ölçüde belirleyeceğini de ortaya koyacak.