Avrupa'nın Yapay Zeka Hesaplama Kapasitesini Üç Katına Çıkarma Planı: Kilit Tavsiyeler, Yasama Adımları ve Eleştiriler

Yeni Süper Bilgisayarlar ve 'Gigafabrikalar'
Rapor, EuroHPC Ortak Girişimi kapsamında en az 9 yeni yapay zeka odaklı süper bilgisayarın konuşlandırılmasını talep ediyor; bu tek başına bloğun mevcut yapay zeka hesaplama kapasitesini üç katından fazla artıracak . Ayrıca, mevcut AI Fabrikalarından yaklaşık 4 kat daha güçlü, yeni nesil tesisler olan 'AI Gigafabrikaları'nın oluşturulması ve InvestAI girişimiyle 20 milyar avro harekete geçirilmesi öneriliyor .

Daha Geniş Ekosistem ve Koordinasyon
Donanımın ötesinde uzmanlar, sektörler genelinde yapay zeka kullanımının artırılmasını, sektörel yapay zeka ekosistemleri için kamu-özel sektör ortaklıklarının kurulmasını ve dünya standartlarında araştırma ve yetenek çekiminin sağlanmasını tavsiye ediyor . En önemlisi, 27 üye devletin tedarik ve altyapı konusunda büyük ölçüde yalnız hareket ettiği mevcut parçalanmanın üstesinden gelmek için koordineli bir AB çapında yaklaşım çağrısında bulunuyorlar .

Halihazırda Atılan Yasama ve Politika Adımları

AB, raporu beklemeden harekete geçti. Halihazırda yürürlükte olan veya geliştirilmekte olan birkaç önemli önlem var.

1 Ağustos 2024'te yürürlüğe giren AI Yasası (Tüzük (AB) 2024/1689), dünyanın ilk kapsamlı yatay yapay zeka yasası olup, AB genelinde güvenilir yapay zeka için uyumlaştırılmış kurallar belirliyor . Kuralları aşamalı olarak uygulamaya konuluyor; kabul edilemez riskli yapay zeka uygulamalarının yasaklanması gibi yükümlülükler zaten geçerli .

Avrupa Komisyonu tarafından Nisan 2025'te yayımlanan AI Kıta Eylem Planı, düzenleyici denetimi yatırım, altyapı ve beceri geliştirme ile birleştirerek denetimin ötesine geçiyor . Beş ana hedef belirliyor: büyük ölçekli yapay zeka verisi ve hesaplama altyapısı oluşturmak, verilere erişimi iyileştirmek, inovasyonu teşvik etmek, yapay zeka benimsenmesini hızlandırmak ve vasıflı bir işgücü sağlamak .

2021-2027 için 10 milyar avro bütçeye sahip AI Fabrikaları programı, 2026 yılına kadar 9 yeni yapay zeka odaklı süper bilgisayar da dahil olmak üzere en az 13 operasyonel AI fabrikasını tedarik etti veya planladı . Haziran 2024'te, EuroHPC yönetmeliği, Ortak Girişim için özel bir yapay zeka ayağı oluşturmak üzere değiştirilerek bu AI fabrikalarını satın almasını, yükseltmesini ve işletmesini sağladı .

InvestAI / Gigafabrikalar girişimi, her biri mevcut Fabrikalardan yaklaşık 4 kat daha güçlü olan 5 AI Gigafabrikasının konuşlandırılması için 20 milyar avro harekete geçirmeyi hedefliyor . Bu, Şubat 2025'te Paris'teki AI Eylem Zirvesi'nde duyuruldu .

Diğer adımlar arasında, AB'nin küresel bulut pazarındaki payını %15'ten %30'a çıkarmayı amaçlayan önerilen Bulut ve AI Geliştirme Yasası (CADA) (Haziran 2026) ; yapay zeka için daha fazla yüksek kaliteli veriyi kullanılabilir kılmak için Veri Birliği Stratejisi (Kasım 2025) ve kuralların sorunsuz uygulanmasını sağlamaya yardımcı olmak için Ekim 2025'te bir AI Yasası Hizmet Masasının başlatılması yer alıyor .

Eleştiriler: Büyük Teknoloji Şirketlerine Yarama ve Pazar Parçalanması

İddialı planlara rağmen, iki ana hat boyunca önemli eleştiriler ortaya çıktı.

Büyük Teknoloji Şirketlerine Yarama Riski
AB'nin amiral gemisi 200 milyar avroluk (~230 milyar dolar) yapay zeka yatırım planı, büyük ölçüde kamu-özel ortak yatırımına dayanıyor. Eleştirmenler, fonların büyük bir kısmının, Avrupa bulut ve yapay zeka altyapı pazarına zaten hakim olan büyük ABD'li hiper ölçekleyicilere (Amazon, Microsoft, Google) akabileceği konusunda uyarıyor . AB düzenleyicileri şu anda Amazon ve Microsoft'un bulut ve yapay zeka hizmetleri için Dijital Piyasalar Yasası kapsamında 'kapı bekçisi' olarak sınıflandırılıp sınıflandırılmayacağını değerlendiriyor . Hollandalı kar amacı gütmeyen kuruluş SOMO, Temmuz 2025'te yayımladığı bir raporda, Avrupa hükümetlerinin yatırım yapma telaşıyla, OpenAI, Anthropic ve Mistral gibi önde gelen yapay zeka girişimlerinin donanım, altyapı ve platformlar için küçük bir grup güçlü ABD'li firmaya derinden bağımlı olması nedeniyle 'Büyük Teknoloji'nin eline oynama' riskiyle karşı karşıya oldukları konusunda uyardı .

Bulut ve AI Geliştirme Yasası (CADA) da eleştiri oklarının hedefinde. Bilgisayar ve İletişim Endüstrisi Derneği (CCIA Europe), Yasa'nın 'doğrudan AB'nin kendi dijitalleşme hedeflerini baltalayan ayrımcı önlemler getirdiğini', güvenilir uluslararası teknoloji sağlayıcılarını merkez ofis konumlarına göre dışlayarak, kayırılan Avrupalı sağlayıcılar için avantajlar yaratabileceğini ve aynı zamanda yeni gereksinimlere en kolay uyum sağlayabilecek büyük yerleşik şirketleri ödüllendirebileceğini savundu .

Pazar Parçalanması Riskleri
İkinci bir büyük eleştiri hattı, AB'nin kendi iç pazarıyla ilgili. Brüksel merkezli önde gelen düşünce kuruluşu Bruegel, AB talebinin her biri büyük ölçüde yalnız hareket eden 27 üye devlet arasında parçalandığını ve kamu alımlarını Avrupa yapay zeka donanımına yönlendirecek veya Ar-Ge'yi finanse eden gelirler yaratacak koordineli bir mekanizma bulunmadığını belirtiyor . Düşünce kuruluşu, Çin'in aksine, AB'nin yerli bir iyileştirme döngüsüne güç veren bir esir pazar yaratmak için sınırlı araçlara sahip olduğu konusunda uyarıyor .

Avrupa Komisyonu'nun kendisi, 2026 rekabet edebilirlik raporunda, işgücü sıkıntıları, ölçeklendirme sorunları, düşük patent sayıları ve GSYİH'nın %3'ü olan Ar-Ge harcama hedefinin altında kalınması nedeniyle Avrupa'nın 'inovasyon yarışında avantajını kaybetme riskiyle karşı karşıya olduğunu' kabul etti . Komisyon'un kendi CADA teklifi, veri merkezi kapasite genişletmesine, sürdürülebilirlik gereksinimlerine ve izin prosedürlerine yönelik farklı ulusal yaklaşımların 'iç pazarı baltalayabilecek düzenleyici farklılıklar yarattığını' kabul ediyor .

Büyük Ölçek Farkı
Üç katına çıkarma hedefine rağmen, AB ile rakipleri arasındaki ölçek farkı çok büyük. Avrupa, ABD'nin %80'ine kıyasla küresel yapay zeka hesaplama gücünün yalnızca %5'ine ev sahipliği yapıyor . AB'nin amiral gemisi 200 milyar avroluk planı, yalnızca 2025'te ABD'li teknoloji firmalarının büyük ölçüde yapay zeka altyapısını genişletmeye harcadığı 400 milyar dolardan fazla miktarın yanında sönük kalıyor . Bir tahmin, mevcut eğilimler altında Avrupa'nın payının 2028'de kısa bir süreliğine %8'e yükseleceğini, ancak daha sonra 2031'de tekrar %5'in biraz üzerine düşeceğini ve bu durumun hırs ile uygulama arasındaki farkın altını çizdiğini öngörüyor .