Sudan'ın Savaş Ekonomisi: BM Raporu, Yağmalanan Arap Zamkı ve Altının Çatışmayı Nasıl Finanse Ettiğini Ortaya Koyuyor

BM'nin 2026 ortasına kadarki son raporları, Sudan'da çok katmanlı bir krizin acımasız bir portresini çiziyor: savaş ekonomisi, başta arap zamkı ve altın olmak üzere yağmalanan küresel emtialar tarafından ayakta tutulurken, siviller yıkıcı insansız hava aracı saldırılarına, yeniden alevlenen bir kolera salgınına, savaş silahı olarak kullanılan sistematik cinsel şiddete, kitlesel yerinden edilmelere ve tehlikeli derecede yetersiz finanse edilen bir insani yardım çabasına maruz kalıyor.

Savaş Ekonomisi: Arap Zamkı ve Altın Çatışmayı Nasıl Finanse Ediyor?

BM Güvenlik Konseyi'ne sunulan bir 2025 BM Uzmanlar Paneli raporu, yağmalanan ve kaçırılan arap zamkı ile altından elde edilen gelirlerin, Hızlı Destek Kuvvetleri'nin (RSF) gelişmiş silahlara erişimini doğrudan mümkün kıldığını ortaya koydu . Sudan, tarihsel olarak yılda yaklaşık 150 milyon dolar değerindeki küresel arap zamkı ihracatının %70-77'sini karşılıyordu . BM raporuna göre, savaş en az 200 milyon dolar değerinde 90.000 ton arap zamkının kaybına veya kaçakçılığına yol açtı .

Darfur'daki RSF komutanları, savaşçıların sadakatini korumak için yaygın arap zamkı yağmasına göz yumdu; Doğu ve Güney Darfur'daki yerel tüccarlar, yalnızca 2024'ün Ocak-Haziran ayları arasında yaklaşık 3.700 ton arap zamkının yağmalandığını tahmin ediyor . Çatışma aynı zamanda meşru tedarik zincirlerini de bozdu; güvensizlik, kaçakçılık ve hasar gören ticaret yolları üretim ve sevkiyatı sekteye uğrattı . Bir ACAPS raporu, Sudan'ı Çad ve Orta Afrika Cumhuriyeti'ne bağlayan yollar boyunca akaryakıt, hayvan ve silah kaçakçılığı ile yasadışı vergilendirmenin, çatışma odaklı bir ekonomi için merkezler oluşturduğunu belirtiyor .

Altın ve arap zamkındaki yasadışı ticaret, Sudan çatışmasının mali belkemiği haline gelerek hem SAF hem de RSF'nin askeri operasyonlarını finanse ediyor . Sahadaki gazeteciler, silahlı grupların arap zamkının bölgeler arası geçişine izin vermek için fidye talep ettiğini iddia ediyor ve PAX tarafından Kasım 2025'te yayınlanan bir rapor, arap zamkı sektörünün yağma, zorla vergilendirme ve geniş kaçakçılık ağları yoluyla silahlı gruplar için kazançlı bir gelir kaynağına nasıl dönüştüğünü detaylandırıyor .

İnsansız Hava Aracı Saldırıları: Sivil Ölümlerinin Başlıca Nedeni

BM İnsan Hakları Şefi Volker Türk'e göre, silahlı insansız hava araçları Sudan'da "sivil ölümlerinin açık ara en önemli nedeni" haline geldi . Ocak-Mayıs 2026 arasında insansız hava aracı saldırıları 1.000'den fazla sivili öldürdü . BM'nin Mayıs 2026'daki daha erken bir sayımı bu rakamı 880 olarak vermişti ve bu, o dönemde kaydedilen çatışmayla ilgili tüm sivil ölümlerinin %80'inden fazlasını temsil ediyordu .

Stratejik açıdan önemli El-Obeid kasabası, ilerleyen paramiliter milisler tarafından "amansız" insansız hava aracı saldırılarına maruz kaldı; BM, sadece üç hafta içinde sivil altyapıyı hedef alan ve en az 45 sivili öldüren 15 insansız hava aracı saldırısını belgeledi . Oradaki günlük insansız hava aracı saldırıları ayrıca insani yardım erişimini de engelliyor . Çocuklar orantısız bir şekilde etkileniyor; insansız hava aracı saldırıları, tüm çocuk ölüm ve yaralanmalarının %80'inden sorumlu. 2026'nın ilk üç ayında bu türden en az 245 kayıp kaydedildi . Batı Sudan'da kalabalık bir pazara düzenlenen insansı hava aracı saldırısı aralarında çocukların da bulunduğu 11 kişiyi öldürdü ve tüyler ürpertici bir olayda, bir anaokulunu, bir hastaneyi ve kurtarma ekiplerini vuran bir dizi insansız hava aracı saldırısında yarısından fazlası çocuk olmak üzere yaklaşık 80 kişi öldü .

Kolera: Kuşatma Altında Yeniden Alevlenen Bir Salgın

Ağustos 2025 itibarıyla beş WHO bölgesinde 462.000'den fazla vaka ve 5.869 ölüme yol açan 2024'ten 2026 başlarına kadar süren büyük bir salgının ardından Sudan, Mart 2026'da 48 gün boyunca hiçbir vaka bildirilmemesi üzerine salgının sona erdiğini ilan etti . Ancak 10 Temmuz 2026 itibarıyla, başta batı eyaletlerinde olmak üzere 100'den fazla can alan yeni ve ölümcül bir kolera salgını ortaya çıktı .

Yeni salgın, halihazırda kuşatma ve insansız hava aracı saldırısı altında olan bölgelerde yoğunlaşarak yardım çalışanlarının erişim sorunlarını daha da derinleştiriyor . BM Dünya Sağlık Örgütü (WHO) Sudan Temsilcisi, 1.330'dan fazla doğrulanmış vaka ve bu hastalıktan 114 ölüm bildirdi . 2025 yılında, çatışma ve yerinden edilme salgını körüklerken Sudan'da 32.000'den fazla şüpheli kolera vakası rapor edildi; 33,5 milyon kişi risk altında kabul edilirken, acil ihtiyaç duyulan 50 milyon dolarlık yardım çağrısının yalnızca %16'sı finanse edilebildi . Daha önceki salgın, yalnızca Sudan'da 124.418 kişiye bulaşmış ve 3.573 ölüme neden olmuştu .

Bir Savaş Silahı Olarak Cinsel Şiddet

Haziran 2026 tarihli bir OHCHR raporu, Nisan 2023'ten bu yana Sudan'ın 18 eyaletinin 16'sında çatışmayla bağlantılı 546 cinsel şiddet olayını doğruladı; bu durumun ölçeğini, yaygınlığını ve vahşetini "benzeri görülmemiş" olarak nitelendirdi ve sistematik olarak bir savaş silahı olarak kullanıldığını belirtti . En az 838 mağdur etkilendi ve bunların 15'i dışında hepsi kadın ve kızlardı, ancak bu rakamlar "buzdağının sadece görünen kısmı"nı temsil ediyor .

BM Güvenlik Konseyi 2025 yılında cinsel şiddetin çocuklar da dahil olmak üzere sistematik olarak kullanıldığını ve doğrulanan vakaların gerçek boyutun yalnızca bir kısmını oluşturduğunu duydu . Hem SAF hem de RSF ve onlara bağlı milisler, "savaş suçu ve/veya insanlığa karşı suç teşkil edebilecek" yaygın ihlallere karışmış durumda . Sudan için Bağımsız Uluslararası Gerçekleri Tespit Misyonu, yedi yaşındaki kız çocuklarının cinsel saldırıya uğradığını belgeledi . UNFPA, 12 milyondan fazla kadın ve kız çocuğunun ve giderek artan sayıda erkek ve oğlan çocuğunun saldırı riski altında olduğu konusunda uyardı; bu, önceki tahminlere göre %80'lik bir artış anlamına geliyor . BM Genel Sekreteri'nin 2025 yıllık raporu, küresel çapta çatışmayla bağlantılı 9.788 cinsel şiddet vakasını doğruladı; en yüksek sayılar DRC, Haiti ve Sudan'da kaydedildi .

Yerinden Edilme ve İnsani Yardım Finansmanı Açıkları

BM, Sudan'ı dünyanın en kötü insani krizi olarak tanımlıyor; en az birkaç bin sivil öldürüldü, 12 milyondan fazla insan yerinden edildi ve yalnızca hastalık salgınları nedeniyle 33,5 milyon kişi risk altında . Şiddet yoğunlaşıyor ve kritik yardım akışlarını kesintiye uğratıyor. BM, "önümüzdeki haftalarda yoğunlaşan ve yayılan şiddetin daha fazla yerinden edilmeye ve kritik yardım akışlarının kesintiye uğramasına neden olabileceği" uyarısında bulunuyor . Sudan'ın en genç vatandaşları en ağır bedeli ödüyor. Yalnızca 2026'nın ilk üç ayında yaklaşık 700 sivilin öldürüldüğü bildirildi ve insansız hava aracı saldırıları tüm çocuk ölüm ve yaralanmalarının %80'ini oluşturuyor .

2025'te kolera müdahalesi acilen 50 milyon dolar gerektiriyordu ancak yalnızca %16'sı finanse edildi . 2026'daki çok sayıda BM güncellemesi, insani yardım topluluğunun "güvensizlik ve sınırlı erişime rağmen" birden fazla hastalık salgınını kontrol altına almak için çabaladığını ve yoğunlaşan şiddetin kritik yardım akışlarını kesintiye uğrattığını vurguluyor .

Çatışmanın Kendi Kendini Besleyen Döngüsü

Çatışma, kendi kendini besleyen bir döngü yarattı: yasadışı emtia ticareti (arap zamkı, altın) her iki taraf için de silah tedarikini finanse ediyor, bu da ayda yüzlerce sivilin ölümüne yol açan insansız hava aracı savaşını mümkün kılıyor; sağlık sistemlerinin ve su altyapısının çökmesi tekrarlayan kolera salgınlarına yol açıyor; cinsel şiddet, toplulukları terörize etmek ve yerinden edilmeyi tetiklemek için kasıtlı olarak kullanılıyor; ve genişleyen yerinden edilme, büyük ölçüde yetersiz finanse edilen insani ihtiyaçları daha da derinleştiriyor. Her bir unsur diğerlerini daha da kötüleştiriyor ve hiçbir faktörün azalma belirtisi göstermemesi endişe verici.