Trump'ın Hürmüz Çıkışı: Önce %20 Vergi, Ardından Körfez'le Ticaret Vurgusu

13 Temmuz 2026 Pazartesi günü ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı'ndan geçen tüm yüklere %20 oranında bir ücret getirileceğini ve İran gemilerine yönelik deniz ablukasının yeniden uygulanacağını duyurdu. Trump, İran'la ateşkesin 'bittiğini' ilan etti . Ancak bu karar, patlak veren şiddetli uluslararası tepkinin ardından 24 saatten kısa bir süre sonra tamamen geri çekildi. İşte yaşananlar, tepkiler ve bu olayın ABD-İran arasındaki kırılgan ilişkiler bağlamında ne anlama geldiği.

Öneri ve Hızlı Geri Dönüş

Trump'ın 13 Temmuz'daki duyurusu, daha önceki tutumunda köklü bir değişiklikti. Başkan, 15 Haziran'da boğazın 'kalıcı olarak ücretsiz' olması gerektiğini söylerken, 21 Haziran'da sadece ABD'nin ücret talep edebileceğini belirtmiş ve nihayetinde %20'lik bir vergiye yönelmişti . Bu sert dönüşün tetikleyicisi, Haziran ayında imzalanan ateşkes çerçevesinin tamamen çökmesiydi. Trump, İran'ı ticari gemilere yönelik saldırılarla suçlayarak mutabakat zaptının 'bittiğini' söyledi .

Ancak Salı sabahı (14 Temmuz), Trump Truth Social hesabından yaptığı açıklamada, "%20'lik ABD Geri Ödeme Ücreti'ni, çeşitli Körfez Devletleri'nin Amerika Birleşik Devletleri'ne yapacağı Ticaret ve Yatırım Anlaşmaları ile değiştirmeye karar verdim" dedi . CBS News de bu geri dönüşü doğruladı . Görünen o ki, orijinal duyurunun hemen ardından patlak veren sert uluslararası tepki, bu ani dönüşün en büyük nedeni oldu.

Tepkilerin Hızı ve Kapsamı

Ücret planı birçok cepheden neredeyse anında tepkiyle karşılaştı:

• IMO'nun Reddi: Birleşmiş Milletler'in denizcilik ajansı olan Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), uluslararası seyrüsefer için kullanılan bir boğazdan geçen gemilerden herhangi bir ücret alınmasına resmen karşı çıktı ve uluslararası hukuka atıfta bulundu. IMO, Trump'ın önerisiyle ilgili detayları 13 Temmuz'da talep etmişti .
• Hukuki Sorunlar: Analistler, ABD'nin tek taraflı olarak %20'lik bir geçiş ücreti uygulayıp uygulayamayacağını sorguladı. Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (UNCLOS), uluslararası seyrüsefer için kullanılan boğazlarda 'geçiş geçişini' (transit passage) garanti altına almakta ve bu hakkın askıya alınmasını veya yük getiren vergiler konulmasını yasaklamaktadır .
• Sektörün Tepkisi: Büyük nakliye ve petrol ticaret firmaları, bu uygulamayı adeta bir 'koruma parası' olarak nitelendirdi ve sigorta primlerini artıracağı, gemilerin rotalarını değiştirmesine yol açacağı ve tüketici maliyetlerini patlatacağı uyarısında bulundu . Petrol fiyatları bu duyuruyla Nisan ayından bu yana en büyük tek günlük sıçramasını yaparak yeniden arz sıkıntısı endişelerini körükledi .

Daha Geniş ABD-İran Çatışması Bağlamı

Haziran Ateşkesi'nin Çöküşü

17 Haziran 2026'da imzalanan 60 günlük geçici anlaşma, İran'ın boğazdan güvenli geçişi garanti etmesi karşılığında ABD'nin İran limanlarındaki ablukasını kaldırmasını öngörüyordu . Ancak ateşkes hiçbir zaman tam anlamıyla yürürlüğe girmedi. İki taraf da birbirini ihlalle suçladı. İran, 28 Haziran'da Kuveyt ve Bahreyn'deki ABD tesislerini vurdu, ABD de misilleme yaptı . 8 Temmuz'da Trump, ABD'nin boğaz yakınlarındaki İran mevzilerine düzenlediği saldırıların ardından ateşkesin 'bittiğini' ilan etti . 12 Temmuz'da mutabakat zaptının sona erdiğini belirten Trump, 13 Temmuz'da yeni saldırı emri verdi ve %20'lik geçiş ücretini duyurdu .

Yenilenen Saldırılar ve Nakliye Kriz

Haziran sonu ile Temmuz ortası arasında ABD ve İran düzinelerce saldırıda bulundu. ABD güçleri İran'ın askeri ve donanma tesislerini bombalarken, İran da ABD üslerini hedef aldı ve boğazdaki ticari gemilere saldırdı . Bir Kıbrıs bandıralı konteyner gemisine yapılan İran saldırısının ardından misilleme döngüsü daha da tırmandı . Boğazdaki gemi trafiği ciddi şekilde azaldı. Temmuz başında gemi hacminin çatışma öncesi seviyelerin 'oldukça altında' olduğu bildirildi . ABD Enerji Bilgi İdaresi'ne (EIA) göre, 2026'nın ilk çeyreğinde Hürmüz'den geçen petrol akışı bir önceki çeyreğe göre yaklaşık %30 düştü . Bloomberg, bu durumu 'tarihin en büyük petrol arz şoku' olarak tanımladı .

Petrol Fiyatlarındaki Dalgalanma

Çatışma sırasında petrol fiyatları aşırı dalgalandı. Haziran sonunda kısa süreli bir ateşkesle WTI petrolü varil başına 70 doların altına gerilerken , ateşkesin çökmesi ve %20'lik ücretin duyurulmasıyla fiyatlar yeniden yükseldi . Analistler, fiyatların piyasadaki aşırı iyimserliği yansıttığı ve yenilenen arz risklerinin fiyatları çok daha yukarı taşıyabileceği uyarısında bulundu .

Bir Politika Değişikliği Modeli

Trump'ın Hürmüz geçiş ücretleri konusundaki tutumu sadece üç ay içinde dört kez değişti: Nisan ayında 'ABD toplamalı' fikriyle başlayan süreç, 'ücret istemiyoruz', 'ABD istisna olabilir' ve nihayet %20'lik vergi ile devam edip ardından geri adım atılmasıyla sonuçlandı . Bu hızlı geri dönüş, yasal muhalefet, sektör baskısı ve piyasa tepkisinin bir araya gelmesinin, en yüksek riskli politikaları bile nasıl hızla değiştirebileceğini gösteriyor.

14 Temmuz 2026 itibarıyla %20'lik geçiş ücreti artık resmi politika değil. Yerini Körfez ticaret ve yatırım anlaşmaları taahhüdü aldı. Bu anlaşmaların gerçekleşip gerçekleşmeyeceği ve tek bir çeyrekte petrol akışının neredeyse %30 düştüğü bir su yolunu istikrara kavuşturup kavuşturamayacağı ise belirsizliğini koruyor.