ABD-İran Savaşı Yeniden Alevlendi: Ateşkes Çöktü, Hürmüz Boğazı Kapandı

ABD-İran arasında 17 Haziran 2026'da imzalanan ateşkes mutabakatı (MoU), birkaç hafta içinde tamamen çöktü. Bunun sonucunda Körfez'de büyük çaplı askeri çatışmalar yeniden alevlenirken, İran stratejik Hürmüz Boğazı'nı yeniden kapattı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Tahran'a yönelik 'çok daha güçlü' bir misilleme yapılacağı tehdidinde bulundu. Kapsamlı bir barış anlaşması için diplomatik umutlar ise oldukça zayıflamış durumda. Arms Control Association'a göre müzakereciler nihai bir anlaşma için 'önemli engellerle' karşı karşıya .

17 Haziran Ateşkesi'nin Çöküşü

ABD ve İran, 17 Haziran 2026'da bir mutabakat zaptı (MoU) imzalayarak ateşkesi 60 gün uzatmayı ve 28 Şubat'ta başlayan savaşı sona erdirmeyi hedeflemişti . Anlaşma, Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer serbestisini sağlamak ve su yolunu yeniden açmak üzerine kuruluydu . Ancak anlaşma daha ilk günlerinden sarsılmaya başladı. 19 Haziran'da İranlı yetkililer, İsrail'in Lübnan'daki Hizbullah hedeflerine yönelik saldırılarını gerekçe göstererek takip görüşmelerinden çekildi . İran'ın Boğaz'daki ticari gemilere düzenlediği insansız hava aracı (İHA) saldırıları, Başkan Trump'ın tepkisini çekti . 8 Temmuz'da İran'ın Bahreyn ve Kuveyt'teki ABD askeri tesislerini vurması üzerine Trump, geçici anlaşmanın 'bittiğini' ilan etti . 10 Temmuz'da Trump, Truth Social hesabından 'Ateşkes BİTTİ!' diyerek görüşmelerin devam edeceğini ancak ateşkesin sona erdiğini duyurdu . 14 Temmuz itibarıyla gözlemciler, Trump'ın bir ay dolmadan MoU'nun tüm kilit maddelerini fiilen iptal ettiğini ve iki ülkenin anlaşma öncesindeki çatışma haline döndüğünü belirtti .

Büyük Çaplı Askeri Saldırılar ve Misillemeler (Haziran - Temmuz Ortası)

• 11 Haziran: ABD hava ve seyir füzeleri saldırılarının ardından İran, Kuveyt ve Bahreyn'e saldırarak karşılık verdi. Trump, Tahran'ın 'bedel ödeyeceği' uyarısında bulundu .
• 26 Haziran: ABD, bir kargo gemisine düzenlenen İHA saldırısına yanıt olarak İran'daki füze ve İHA depolama alanlarıyla kıyı radar tesislerini vurdu. Bu, bir haftalık ateşkesin en ciddi sınavıydı .
• 28 Haziran: İran, ABD'nin güney İran'daki saldırılarına karşılık Bahreyn ve Kuveyt'i İHA ve füzelerle hedef aldı .
• 7-8 Temmuz: İran Devrim Muhafızları (IRGC), Hürmüz Boğazı'nda üç gemiyi vurdu ve ardından Bahreyn ile Kuveyt'teki ABD üslerini hedef aldı. ABD, Boğaz yakınlarında yeni hava saldırıları düzenledi .
• 10 Temmuz: ABD, Tahran ve çevresinde yaklaşık 90 hedefi vuran yeni bir hava saldırısı düzenledi. Trump, İran'ın deniz saldırılarını durdurmaması halinde çatışmayı tırmandıracağını söylemişti .
• 11-12 Temmuz: IRGC, bir ticari kargo gemisini vurdu ve Boğaz'ı 'ikinci bir emre kadar' kapalı ilan etti. ABD, 12 Temmuz'da Kıbrıs bandıralı bir konteyner gemisine düzenlenen saldırıya misilleme olarak yeni saldırılar düzenledi .

Hürmüz Boğazı: Aksama ve Kapatılma

Küresel petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı, çatışmanın merkezinde yer alıyor. Nisan başında bölgedeki deniz trafiği normal seviyelerin %10'unun altına düşmüştü . 7 Temmuz'da ABD öncülüğündeki deniz koalisyonu tehdit seviyesini 'şiddetli' olarak yükseltti ve İran'ın 'kasıtlı düşmanca eylemde bulunmasının muhtemel' olduğu uyarısında bulundu . 11 Temmuz'da IRGC, izinsiz bir rota kullanan bir gemiyi vurduktan sonra Boğaz'ı 'ikinci bir emre kadar' kapattığını duyurdu . 12 Temmuz'da IRGC, geçmeye çalışan başka bir gemiye uyarı ateşi açarak kapatmayı yineledi. Ticari gemi sayısı bir günde yalnızca 14'e düşerek rekor düşük seviyelere geriledi .

Netanyahu'nun Uyarısı ve İsrail'in Pozisyonu

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, çatışma boyunca artan bir tonda çeşitli uyarılarda bulundu:

• 8 Haziran 2026: İran'a düzenlenen misilleme saldırılarının ardından Netanyahu, 'ateşin şimdilik durduğunu' ancak İran veya Hizbullah'ın saldırılarına devam etmesi halinde 'ezici bir güçle' karşılık verileceğini söyledi .
• 14 Temmuz 2026 (en son uyarı): Dimona'daki Negev Konferansı'nda konuşan Netanyahu, "Bize saldırırsanız sessiz kalacağımızı sanmayın... İran, İsrail'e tekrar saldırırsa, önceki çatışmalardan çok daha güçlü bir yanıtla karşılaşacak" dedi .

İsrail, bu süreç boyunca yüksek alarm durumunu korudu. 2026'nın başlarında Netanyahu, Trump'ı İran'a ortak askeri saldırı düzenlenmesi için ikna etmeye çalışmıştı . Mart ayında New York Times, İsrail'in ateşkesten önce İran'a mümkün olduğunca ağır bir darbe vurmak için yarıştığını bildirdi . Nisan ayında Netanyahu, İsrail'in her an İran'a karşı 'yeniden savaşa dönmeye' hazır olduğunu belirtti . 9 Temmuz'da Netanyahu, Beyaz Saray'ın uzun süreli bir tırmanışa hazırlandığı bir dönemde Trump ile ABD'nin İran saldırıları hakkında doğrudan görüştü .

Diplomatik Beklentiler

Diplomatik beklentiler son derece belirsiz ve şu an için oldukça zayıf. 17 Haziran MoU'su nükleer müzakerelerin yeniden başlamasının önünü açmayı hedeflese de , anlaşma karşılıklı ihlal iddialarıyla birkaç hafta içinde çöktü . ABD'nin yeni saldırılarına rağmen, bir İran heyeti arabulucular aracılığıyla dolaylı görüşmelere devam etmek için Temmuz ortasında Umman'a gitti . Arms Control Association, çatışmaların gölgesinde süren görüşmelerin önünde 'önemli engeller' olduğunu belirtiyor . CFR (Dış İlişkiler Konseyi) küresel çatışma takipçisi, ateşkesin 'çöküşün eşiğinde' olduğunu ve iki tarafın da ihlal iddialarıyla birbirini vurmaya devam ettiğini kaydediyor . 14 Temmuz itibarıyla gözlemciler, iki ülkenin 'MoU öncesi çatışma haline geri döndüğü' sonucuna varıyor .