Avrupa Komisyonu'nun Meta Hakkındaki Ön Bulguları: Bağımlılık Yapıcı Tasarım ve DSA İhlalleri

10 Temmuz 2026'da Avrupa Komisyonu, iki yıllık bir soruşturmanın ardından Meta'nın, Facebook ve Instagram'daki bağımlılık yapıcı tasarımı nedeniyle Dijital Hizmetler Yasası'nı (DSA) ihlal ettiğine dair ön bulgularını yayınladı. İşte tüm boyutlarıyla önemli gelişmeler.

Belirtilen Spesifik Tasarım Mekanizmaları

Komisyon, zorlayıcı kullanımı ve zararlı etkileşim modellerini tetikleyen dört iç içe geçmiş tasarım özelliği belirledi :

• Sonsuz Kaydırma (Infinite Scroll) — Doğal durma ipuçlarını ortadan kaldıran sürekli içerik yükleme .
• Otomatik Oynatma (Autoplay) — Bir sonraki videoyu otomatik olarak oynatarak kullanıcı kontrolünü azaltma .
• Sürekli Anlık Bildirimler (Persistent Push Notifications) — Kullanıcıları yeniden platforma çekmek için tasarlanmış, algoritmik zamanlamalı sık uyarılar .
• Yüksek Kişiselleştirilmiş Öneri Sistemleri (Highly Personalised Recommender Systems) — Kullanıcı verilerini platformda geçirilen süreyi en üst düzeye çıkarmak için kullanan ve özellikle gençlerde kaygı, beden imajı sorunları ve uyku bozukluklarını sıklıkla artıran yapay zeka odaklı akışlar .

Komisyon, Meta'nın DSA'nın 34. Maddesi uyarınca yeterli risk değerlendirmesi yapmadığı ve öngörülebilir bu zararları gidermek için 35. Madde kapsamında yeterli hafifletme önlemi almadığı sonucuna vardı .

İstenen Çözümler

Komisyon henüz bağlayıcı bir nihai karar vermedi. Meta, resmi bir uyumsuzluk kararı alınmadan önce ön bulgulara yanıt verme hakkına sahip . İhlalin teyit edilmesi halinde Meta'dan şunlar istenecek:

• AB kullanıcıları için Facebook ve Instagram'daki belirlenen bağımlılık yapıcı tasarım özelliklerini değiştirmesi veya devre dışı bırakması .
• Platformlarını nasıl uyumlu hale getireceğini gösteren, revize edilmiş risk değerlendirmeleri ve hafifletme önlemlerini içeren ayrıntılı bir eylem planı sunması .

Meta'nın İrlanda Medya Düzenleyicisine Karşı Hukuki Mücadelesi

5 Mayıs 2026'da İrlanda'nın medya düzenleyicisi Coimisiún na Meán, Facebook ve Instagram'ın kullanıcıların içerik akışları üzerinde anlamlı bir kontrol uygulamasını engelleyip engellemediğine dair Meta hakkında iki resmi DSA soruşturması başlattı . 13 Temmuz 2026'da Meta, bu soruşturmaları durdurma emri almak için İrlanda Yüksek Mahkemesi'nde dava açtı ve Coimisiún na Meán'ın soruşturma başlatma kararının usul veya hukuken hatalı olduğunu savundu . Bu dava, Avrupa Komisyonu'nun doğrudan yaptırım eyleminden ayrı bir süreçtir, ancak her ikisi de algoritmik şeffaflık ve kullanıcı seçimi etrafındaki aynı DSA yükümlülükleriyle ilgilidir .

Olası Cezalar

DSA kapsamında Komisyon, nihai karara uyulmaması halinde platformun küresel yıllık cirosunun %6'sına kadar para cezası uygulayabilir . 2025 yılında yaklaşık 170 milyar dolar olan Meta'nın küresel geliri göz önüne alındığında, olası cezanın tavanı kabaca 10 milyar dolar olacaktır. Raporlar beklenen cezayı "milyarlarca euro" olarak tanımlıyor ve analistler bunu şirket için önemli bir mali risk olarak değerlendiriyor . Komisyon ayrıca, düzeltme dönemi boyunca uyumsuzluğun devam ettiği her gün için ortalama günlük küresel cirosunun %5'ine kadar periyodik cezai ödeme uygulayabilir .

Daha Geniş AB Düzenleyici Bağlamı

• Dijital Piyasalar Yasası (DMA) — Meta, Facebook ve Instagram için DMA kapsamında halihazırda bir "eşik bekçisi" (gatekeeper) olarak belirlenmiştir. DMA, kendini kayırma, veri birleştirme ve birlikte çalışabilirlik konusunda ayrı yükümlülükler getirir. Bağımlılık yapıcı tasarım davası, DMA değil, DSA'nın risk yönetimi ve şeffaflık çerçevesi kapsamında yürütülmektedir, ancak her iki yasa paralel olarak işler ve ayrı yaptırım eylemlerine yol açabilir .

• Dijital Adalet Yasası (DFA) — Komisyon, 2026 çalışma programında 2026'nın 4. çeyreği için Dijital Adalet Yasası adlı bir yasama girişimi duyurdu. Bu yasa, dijital pazarlarda tüketici korumasını güçlendirmeyi amaçlamaktadır . DFA'nın doğrudan bağımlılık yapıcı tasarım, aldatıcı tasarım (karanlık desenler) ve haksız kişiselleştirmeyi hedef alması bekleniyor; bunlar DSA'nın kapsamadığı boşluklardır . 2025'te kamuoyu istişaresi yapılan DFA, DSA ve DMA'nın yanında AB dijital düzenlemesinin üçüncü ayağı olarak konumlanacak ve DSA'nın platform güvenliği yaklaşımının tam olarak ele almadığı tüketici yasası boşluklarını kapatacak .