ABD'nin Yapay Zeka İhracat Kontrollerindeki Dev Boşluk: Çinli Devler Singapur Üzerinden Nasıl Geçiyor?

Financial Times (FT) tarafından yapılan bir soruşturma, ABD'nin Çin'e yönelik yapay zeka (YZ) ihracat kontrollerinde kritik bir yasal boşluk olduğunu ortaya koydu. Soruşturmaya göre, OpenAI ve Google gibi ABD'li teknoloji devleri, gelişmiş yapay zeka modellerini, Pentagon'un 'Çin askeri şirketi' olarak kara listeye aldığı Alibaba, Baidu ve Tencent gibi devlerin Singapur'daki yan kuruluşlarına sağlıyor . Peki bu nasıl mümkün oluyor? İşte boşluğun anatomisi.

Temel Boşluk: Donanım ve Yazılım Arasındaki Uçurum

ABD Sanayi ve Güvenlik Bürosu (BIS), gelişmiş yarı iletken çipleri 'çift kullanımlı ürünler' olarak sınıflandırma yetkisine sahip. Ancak BIS, doğrudan yapay zeka modellerini veya model ağırlıklarını kontrol etme konusunda yasal yetkiye sahip değil . Bu, ABD'li bir YZ şirketinin, kara listedeki bir Çinli firmanın yan kuruluşu olsa bile, fiziksel olarak hiçbir yasaklı çip transfer etmeden, bu şirkete API erişimi satmasını veya en gelişmiş modellerini dağıtmasını yasal hale getiriyor.

FT'nin Ortaya Çıkardığı Boru Hattı: Singapur Merkezli Yan Kuruluşlar

FT'nin soruşturması, Singapur'un ABD ve Çinli teknoloji firmalarının yan yana faaliyet gösterdiği tarafsız bir merkez haline geldiğini gösteriyor . OpenAI ve Google DeepMind, geçtiğimiz yıl içinde Singapur'da uygulamalı YZ laboratuvarları kurdu . Çinli firmalar (Alibaba, Tencent, Ant Financial), Singapur merkezli yan kuruluşları ve aracı şirketler aracılığıyla OpenAI'in GPT modellerine ve Anthropic'in Claude'una erişim sağladı . Eylül 2025'te Anthropic, Çinli grupların izinsiz erişimini tespit ederek satışları durdurdu . OpenAI ve Google ise Frontier Model Forum aracılığıyla gönüllü ve reaktif bir iş birliği yürütüyor, ancak bu yasal bir zorunluluk değil .

Pentagon'un Kara Listesi: Geniş Ama Etkisiz

8 Haziran 2026'da Pentagon, 1260H sayılı 'Çin askeri şirketleri' listesini 188 firmaya çıkararak tarihinin en büyük genişlemesini yaptı . Listeye Alibaba, Baidu, BYD, NIO ve Unitree Robotics gibi sivil teknoloji devleri eklendi .

Kritik ayrım: Bu liste, şirketlerin ABD savunma ihalelerine katılmasını yasaklıyor. Yani bir şirket kara listede olsa bile, ABD'li bir firmadan API anahtarı satın almasının veya bulut tabanlı bir modeli kullanmasının önünde hiçbir yasal engel yok. Alibaba'nın Singapur'daki yan kuruluşu, mevcut yasalar çerçevesinde OpenAI API kredisi satın alabiliyor.

Çip Boşluğu Kapatıldı, Model Boşluğu Duruyor

31 Mayıs 2026'ya kadar benzer bir boşluk çipler için de geçerliydi. Çinli firmalar, Singapur ve Malezya'daki yan kuruluşları aracılığıyla yüz binlerce Nvidia YZ sunucusuna erişim sağladı . BIS, 31 Mayıs 2026'da yayınladığı kılavuzla bu boşluğu kapattı ve ana şirketi Çin'de olan herhangi bir kuruluşa gelişmiş çip satışının lisans gerektirdiğini duyurdu . Ancak bu düzenleme yalnızca donanımı kapsıyor; yapay zeka modellerine API üzerinden erişimi etkilemiyor.

Boşlukların Özet Karşılaştırması

Kısıtlanan	Kısıtlanmayan
Çin'e veya Çin merkezli yan kuruluşlara gelişmiş çip ihracatı	Çin merkezli yan kuruluşların ABD YZ modellerine API erişimi
1260H listesindeki firmalarla savunma sözleşmeleri	Aynı firmalara ticari YZ yazılımı satışı
Öncü modellerin eğitimi için gereken donanım	Zaten eğitilmiş modellerin bulut üzerinden dağıtımı
Singapur/Malezya üzerinden çip transferi (artık kapalı)	Singapur merkezli yan kuruluşlar aracılığıyla modele erişim

Eleştirmenlere göre, ABD'nin bu politikasının net sonucu şu: Washington, hesaplama gücü (çipler) etrafında yüksek bir duvar örerken, yazılım kapısını ardına kadar açık bırakmış durumda. Çinli yapay zeka geliştiricileri, Singapur'daki yasal olarak kayıtlı yan kuruluşları aracılığıyla ABD'nin en iyi modellerini kullanmaya devam ediyor ve bu durum, ana şirketleri resmi olarak 'Çin askeri bağlantılı' olarak etiketlenmiş olsa bile sürüyor .