Çin ve Hindistan’da yapay zekâ kaynaklı iş kayıpları teknoloji sektörünü nasıl dönüştürüyor?

Yapay zekâ, Çin ve Hindistan’ın teknoloji iş gücünü aynı anda iki yönde dönüştürüyor: Rutin ve tekrarlanabilir görevlerde çalışanların sayısı azalırken, yapay zekâ sistemlerini geliştirecek, yönetecek ve denetleyecek uzmanlara talep artıyor.

Bu dönüşüm çoğu zaman klasik, kamuoyuna açık toplu işten çıkarmalar şeklinde yaşanmıyor. Bunun yerine "sessiz işten çıkarma" olarak adlandırılan; taşeron sözleşmelerinin yenilenmemesi, yeni mezun alımlarının dondurulması, pozisyonların doğal iş gücü kaybıyla boş bırakılması ve performans gerekçeli küçülmeler gibi yöntemler öne çıkıyor. Ancak Çin ve Hindistan’daki süreçlerin dinamikleri birbirinden farklı.

Çin’de görünür toplu işten çıkarmalar yerine kademeli küçülme

Çinli teknoloji şirketleri, yapay zekâ yatırımlarını artırırken çalışan sayısını daha yavaş ve düşük profilli yöntemlerle azaltıyor. Reuters’ın aktardığı örneklerde şirketlerin taşeronları azaltması, üniversiteden yeni mezun işe alımını yavaşlatması ve ayrılan çalışanların yerine yeni personel almaması öne çıkıyor .

Alibaba’nın da yapay zekâ yatırımlarının maliyeti artarken kadrosunu kademeli işten çıkarmalar ve doğal iş gücü kaybı yoluyla küçültmeye başladığı bildirildi . Reuters’a göre şirketin son çeyrekteki FAVÖK’ü, yapay zekâ yatırımları nedeniyle yıllık bazda %84 geriledi .

Bu eğilim, Pekin’in ekonominin kilit sektörlerinde yapay zekâ kullanımını 2027’ye kadar %70 düzeyine çıkarma hedefiyle birlikte değerlendiriliyor. Citibank, Çin’deki işlerin %9,6’sının, yani yaklaşık 70 milyon pozisyonun, yapay zekâ kaynaklı yer değiştirme açısından yüksek risk taşıdığını tahmin ediyor .

Bununla birlikte Çin’de şirketlerin yapay zekâ nedeniyle çalışanları doğrudan işten çıkarmasına karşı hukuki itirazlar da güçleniyor. Hangzhou’daki bir mahkeme, yapay zekânın aynı işi yapabilmesini tek başına geçerli bir işten çıkarma gerekçesi saymadı ve bir teknoloji çalışanının feshini hukuka aykırı buldu . Pekin’deki benzer bir kararın da yapay zekâyla ikameyi İş Sözleşmesi Kanunu kapsamında hukuka aykırı bir gerekçe olarak değerlendirdiği bildirildi .

Bu kararlar, yapay zekâ kullanımının şirketin stratejik bir tercihi olduğu ve teknolojik dönüşümün maliyetinin otomatik olarak çalışana yüklenemeyeceği yönünde bir çerçeve oluşturuyor . Ancak bu hukuki gelişmeler, şirketlerin işe alımları azaltmasını veya görevleri yeniden tasarlamasını bütünüyle engellemiyor.

Hindistan’da baskı özellikle büyük IT hizmetleri sektöründe hissediliyor

Hindistan’da yapay zekâ bağlantılı istihdam kayıpları, ülkenin geniş yazılım ve dış kaynak hizmetleri sektörü üzerinde yoğunlaşıyor. Hindistan, 2026’nın ilk yarısında yapay zekâyla ilişkilendirilen teknoloji işten çıkarmalarında dünya genelinde ikinci sırada yer aldı; küresel kesintilerdeki payı %7,16 olarak verildi .

TeamLease’in tahminlerine göre Hindistan’ın teknoloji ve yazılım hizmetleri sektöründe 2026 yılı içinde 35.000’e kadar iş ortadan kalkabilir. Yılın ilk beş ayında 10.000 ila 15.000 teknoloji çalışanının "sessiz işten çıkarmalar" kapsamında işini kaybetmiş olabileceği belirtiliyor .

Oracle, Amazon, Meta ve Flipkart’ın Hindistan’daki iş gücü azaltmalarında yapay zekâ otomasyonu etkenlerden biri olarak gösterildi. TCS gibi geleneksel IT hizmetleri şirketlerindeki rutin rollerin de daraldığı bildirildi .

Etkiler sektörler arasında eşit dağılmıyor. Hindistan’da yapay zekâ kaynaklı işten çıkarmaların en yüksek payı %21,67 ile eğitim sektöründe görüldü. Finans sektörü %14,73 ile ikinci sırada yer aldı .

Büyük paradoks: İşler azalırken yapay zekâ işe alımları artıyor

Çin ve Hindistan’daki ortak tablo, teknoloji iş gücünün tamamen küçülmesinden çok ikiye ayrıştığını gösteriyor. Şirketler bir yandan rutin görevleri otomatikleştirip bazı pozisyonları azaltırken, diğer yandan yapay zekâ alanında deneyimli çalışanları bulmak için rekabet ediyor.

Hindistan’da IT sektöründeki yapay zekâ odaklı işe alımların Haziran 2026’da %16 arttığı, buna karşın genel teknoloji işe alımlarının %3 azaldığı bildirildi . Bu durum, şirketlerin daha az çalışanla çalışmaktan ziyade farklı becerilere sahip çalışanlara yöneldiğini düşündürüyor .

Çin’in büyük teknoloji şirketleri de yapay zekâ yeteneklerini çekmek için yeni bir işe alım yarışına giriyor. Bu rekabet üniversitelerdeki eğitim tercihlerini ve şirketlerin yetenek stratejilerini etkilerken, ülkede nitelikli yapay zekâ uzmanı açığı devam ediyor .

Sermaye harcamalarındaki değişim de bu dönüşümün boyutunu gösteriyor. Yapay zekâya yatırım yapan şirketlerin 2026’da küresel ölçekte yaklaşık 725 milyar dolar harcaması bekleniyor; bu rakam 2025’teki yaklaşık 410 milyar doların oldukça üzerinde . Başka bir ifadeyle şirket bilançolarında çalışan maliyetleri azalırken veri merkezleri, çipler ve grafik işlem birimleri için harcamalar artıyor.

Küresel ölçekte 2026’nın ilk beş ayında 116.000’den fazla teknoloji işi kaybedildiği, buna karşılık yıl sonuna kadar 12 milyon yeni yapay zekâ bağlantılı iş oluşabileceği öngörülüyor . Bu tahminler, kaybolan her işin aynı kişi veya beceri seti için yeniden açılacağı anlamına gelmiyor; yeni pozisyonlar çoğunlukla daha uzmanlaşmış yetkinlikler gerektiriyor.

Çin ve Hindistan arasındaki temel fark ne?

Çin’de yapay zekâ dönüşümü, devletin teknoloji hedefleri ve istihdam istikrarı kaygılarıyla birlikte ilerliyor. Bu nedenle açık işten çıkarmaların sosyal etkisini sınırlayan kademeli küçülme yöntemleri öne çıkarken, mahkemeler de çalışanların doğrudan yapay zekâyla ikame edilmesine karşı sınırlar çiziyor .

Hindistan’da ise süreç daha çok şirketlerin verimlilik hedefleri ve küresel rekabet baskısıyla şekilleniyor. Büyük IT hizmetleri sektörü, rutin yazılım ve destek görevlerinin otomatikleştirilmesinden etkilenirken, daha ileri düzey yapay zekâ becerilerine sahip profesyonellere talep artıyor . Hindistan hükümeti de istihdamdaki dönüşüm karşısında yeniden beceri kazandırma ve yetkinlik geliştirmeye ihtiyaç olduğunu kabul ediyor .

Sonuç olarak: Çin ve Hindistan’da teknoloji iş gücü ortadan kalkmıyor; görevlerin niteliği değişiyor. Giriş seviyesindeki ve rutin roller baskı altına girerken yapay zekâ mühendisliği, sistem operasyonları, model bakımı ve çözüm mimarisi gibi uzmanlıklar öne çıkıyor . İş gücü piyasasının ana paradoksu da burada: Aynı yapay zekâ dalgası bazı çalışanların yerini alırken, başka çalışan profilleri için benzeri görülmemiş bir işe alım yarışı başlatıyor.