İngiltere Merkez Bankası’ndan AI uyarısı: Borç, kaldıraç ve düzeltme riski büyüyor

Risk yalnızca hisse fiyatlarının yüksek olmasından kaynaklanmıyor. Hedge fonları da dâhil olmak üzere bazı yatırımcılar, AI şirketlerinin hisselerini satın almak için borçlanıyor. Bu tür kaldıraçlı pozisyonlar, yatırımcı duyarlılığının bozulması hâlinde satışları ve fiyat düşüşlerini büyütebilir ^R. BoE, Ekim 2025’te AI’a yönelik beklentilerin zayıflaması durumunda küresel piyasalarda sert bir gerileme yaşanabileceği uyarısında bulunmuştu ^R.

AI altyapısının finansmanı da giderek daha fazla mercek altında. BoE, yatırımların bugüne kadar büyük ölçüde kârlı teknoloji şirketlerinin nakit akışları ve hisse senedi finansmanıyla karşılandığını, ancak borç finansmanının hızla arttığını vurguluyor ^B. Banka kaynaklarına dayanan tahminlere göre, önümüzdeki beş yılda yapılması beklenen 5 trilyon dolarlık AI harcamasının yaklaşık yarısı borçla finanse edilebilir ^E.

AI bağlantılı varlık fiyatlarında sert bir düzeltme yaşanırsa kayıplar daha geniş borç piyasalarına yayılabilir. Borçla yatırım yapan şirketlerin kredi temerrüt takaslarında (CDS) görülen bazı erken işaretler bu riskin izlenmesine neden oluyor ^N. Uzun vadeli faizlerin yükselmesi de AI şirketlerinin gelecekteki kazançlarına dayanan değerlemeleri üzerinde baskı yaratabilir ^B. BoE’nin Temmuz 2026 değerlendirmesi, AI çevresinde kullanılan borç yapılarının giderek daha karmaşık ve opak hâle gelmesinin finansal istikrar riskini artırabileceğini belirtiyor ^B.

Buradaki tablo, AI altyapısının bugünden itibaren ağırlıklı olarak borçla finanse edildiği anlamına gelmiyor. BoE’nin kendi ifadesine göre finansmanın büyük bölümü şimdiye kadar nakit akışları ve öz kaynaklardan geldi; asıl dikkat çekilen nokta, borcun hızlı biçimde artmasıdır ^BE.

Aynı algoritmalar, aynı pozisyonlar: Şoklar büyüyebilir

BoE’nin Nisan 2025 tarihli “Finansal İstikrara Odaklanma” çalışmasında, daha gelişmiş AI tabanlı işlem stratejilerinin finansal kuruluşları giderek daha benzer pozisyonlar almaya yöneltebileceği belirtildi. Piyasa stresi sırasında kurumların aynı yönde hareket etmesi, ilk şoku daha da büyütebilir ^B.

Bu risk, piyasada kullanılan modellerin ve veri setlerinin birbirine benzemesiyle güçlenebilir. Henüz üretken veya “agentic” AI sistemlerinin finansal sistemde sistemik risk yaratacak ölçekte kullanıldığı sonucuna varılmış değil. Ancak FPC, finansal kuruluşların daha gelişmiş AI kullanımını artırma niyetleri nedeniyle risklerin potansiyel olarak hızlı biçimde yükselebileceğini değerlendiriyor ^B.

Açıklanabilirlik sorunu ve agentic AI

BoE’nin işaret ettiği bir başka temel sorun, AI modellerinin nasıl sonuca ulaştığının her zaman anlaşılamaması. FPC, özellikle üretken ve agentic AI sistemlerinin çıktılarındaki opaklığa dikkat çekiyor ^L. “Agentic AI”, yalnızca öneri sunmak yerine belirli görevleri görece bağımsız biçimde yerine getirebilen sistemleri ifade ediyor.

Modelin kararı nasıl verdiği anlaşılmadığında ve sistemin özerkliği arttığında, finansal kuruluşlar ne tür bir risk aldıklarını tam olarak kavrayamayabilir. Bu noktadaki “açıklanabilirlik eksikliği ile artan özerkliğin birleşmesi” uyarısı, doğrudan BoE belgesinden değil, BoE çalışmalarını inceleyen üçüncü taraf bir analizden geliyor ^L. Bu nedenle ifade, bankanın birincil belgesinden alınmış doğrudan bir alıntı olarak değerlendirilmemeli.

Reuters’a göre İngiliz bankalarının agentic AI kullanma yarışı da düzenleyiciler açısından yeni soru işaretleri yaratıyor ^R. BoE’nin Mart 2026 tarihli FPC kaydı, bu sistemlerin henüz sistemik risk oluşturacak ölçekte benimsenmediğini; ancak kullanım niyetinin artmasıyla risklerin yükselebileceğini belirtiyor ^B.

Siber saldırı riski artıyor

BoE’nin Temmuz 2026 uyarısında öne çıkan ek risklerden biri siber güvenlik. Reuters, bankanın AI’ın bankaları siber saldırılara karşı daha savunmasız hâle getirebileceğini belirttiğini aktarıyor ^R.

Bu risk yalnızca İngiltere’ye özgü değil. Uluslararası Ödemeler Bankası’nın (BIS) merkez bankalarında AI kullanımına ilişkin çalışmasında veri gizliliği ve siber güvenlik, başlıca operasyonel öncelikler arasında gösteriliyor ^B.

BIS ve ABD Hazine taslağı aynı kaygıyı yansıtıyor

BoE’nin uyarıları uluslararası ölçekteki diğer değerlendirmelerle de örtüşüyor. BIS’in 2026 Yıllık Ekonomik Raporu, AI alanında liderlik yarışının aşırı yatırımı körükleyebileceğini ve AI’dan beklenen getiriler gerçekleşmezse sert bir geri dönüş riskini artırabileceğini belirtiyor ^B. BIS ayrıca en büyük beş “hiper ölçekleyicinin” AI yatırımları için 1 trilyon doların üzerinde sermaye harcaması yapmasının, mevcut ekonomik büyümenin sürdürülebilirliği hakkında soru işaretleri yarattığını söylüyor ^B.

ABD Hazine Bakanlığı içinde hazırlandığı bildirilen bir taslak rapor da AI şirketlerinin ABD ekonomisine dotcom dönemindeki şirketlerden daha derin biçimde yerleştiği ve olası bir daralmanın tüm ekonomik ekosisteme yayılabileceği uyarısını içeriyordu ^N. Ancak Hazine yönetimi söz konusu taslağı kamuoyu önünde reddetti ^N.

ABD Kongresi’nden Ekim 2025’te yayımlanan bir denetim mektubunda da AI balonu riski, dotcom balonuyla karşılaştırılarak gündeme getirildi. Mektuba göre AI sektörünün yalnızca veri merkezleriyle bağlantılı maliyetleri karşılayabilmesi için 2030’a kadar yıllık 2 trilyon dolar gelir elde etmesi gerekecek ^S. Bu mektup, Hazine taslağının doğrulanması anlamına gelmiyor; iki ayrı belge söz konusu.

Hangi iddialar doğrulanamadı?

Eldeki kaynak seti, Avrupa Merkez Bankası’nın bankalardan ayrıntılı AI siber güvenlik planları istediğini, Finansal İstikrar Kurulu’nun AI ajanları için daha sıkı güvenlik önlemleri çağrısı yaptığını veya Avrupa Birliği AI Yasası’nın uygulanmasına ilişkin belirli adımları bağımsız biçimde doğrulamıyor.

Benzer şekilde, AI altyapı yatırımlarının “büyük ölçüde” borçla finanse edildiği yönündeki daha güçlü ifade de BoE’nin kendi açıklamasıyla tam olarak desteklenmiyor. Bankanın vurgusu, mevcut finansmanın çoğunlukla nakit ve öz kaynaklardan geldiği; borçlanmanın ise hızla yükseldiği yönünde ^BE.

Sonuç: AI, teknoloji riskinden makro finans riskine

BoE’nin raporlarından çıkan ana mesaj net: AI bağlantılı varlıkların yüksek değerlemeleri, kaldıraçlı yatırımcı pozisyonları, şirketlerin artan borçları, benzer algoritmaların eş zamanlı işlemleri, model opaklığı ve siber güvenlik açıkları birlikte değerlendirildiğinde finansal istikrar açısından büyüyen bir risk alanı oluşuyor.

Bu risklerin gerçekleşmesi için AI’ın başarısız olması şart değil. Beklentilerin fazla hızlı yükselmesi, yatırımların beklenen kârı üretmemesi, faizlerin artması veya piyasa duyarlılığının aniden bozulması da sert bir düzeltmeyi tetikleyebilir. BIS’in aşırı yatırım uyarıları ve ABD’deki Hazine taslağı tartışması, yapay zekânın artık yalnızca teknoloji sektörünün değil, küresel finans sisteminin de merkezindeki başlıklardan biri olduğunu gösteriyor.