Küba’da insani felaket: ABD’nin yakıt ablukası bebek ölümlerini ikiye katladı, çocuk kanserinde hayatta kalma oranı düştü, 9 milyon kişi etkilendi

Ocak, Mayıs ve Haziran 2026'daki ABD önlemleri

Abluka üç aşamada ilerledi:

• Ocak 2026: ABD, Venezuela'ya askeri müdahalede bulunarak Nicolas Maduro'yu devirdi ve adanın ana yakıt kaynağı olan Venezuela petrol ihracatını kesti ^EFC. 29 Ocak'ta Trump, Küba'ya petrol sağlayan her ülkeye "ikincil gümrük vergileri" uygulama tehdidi içeren bir başkanlık emri yayınlayarak üçüncü taraf yakıt sevkiyatlarını fiilen engelledi ^TFC.
• Mayıs 2026: Dışişleri Bakanı Marco Rubio, yeni Küba yaptırımlarını duyurdu; bu yaptırımlar yabancı şirketleri adadan uzaklaştırdı ve enerji krizini derinleştirdi ^FT. BM uzmanları, Ocak ayındaki direktifi insan haklarını tehlikeye atan bir "enerji açlığı" olarak nitelendirdi ^U.
• Haziran 2026 ortası: Trump yönetimi, doğrudan Küba'nın ulusal petrol şirketine yaptırım uyguladı ^A. BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, insani acil durum ilan ederek ABD'yi yaygın zarardan doğrudan sorumlu tuttu ^FTA.

Yakıt karneye bağlanması ve enerji çöküşü

Küba, Şubat 2026 başında temel hizmetleri korumak için kapsamlı bir yakıt karne stratejisi açıkladı ^NRA. Yakıt artık sadece acil durum araçları ve kritik altyapı için ayrılıyor. Ülke, sadece Mart 2026'da üç kez ülke genelinde elektrik kesintisi yaşadı ^C. Planlı elektrik kesintileri evleri, hastaneleri ve toplu taşımayı düzenli olarak etkiliyor ^F. Mayıs ortasına gelindiğinde günlük kesintiler düzenli olarak 20 saati aşıyordu ^N.

Gıda üretimi ve tarım

BM İnsan Hakları Ofisi'nin raporuna göre, Haziran 2026 itibarıyla gıda üretimi %60 oranında düştü ^E. Yakıt sıkıntısı tarım makinelerini, sulama pompalarını ve kırsaldan kente gıda taşımacılığını durma noktasına getirdi ^E. ACAPS insani yardım değerlendirmesi, Küba'nın tüm bölgelerinde gıda tedarik zincirlerinde ciddi aksamalar olduğunu belirtiyor ^AUT. Enerji sıkıntıları tarımsal üretimi, işlemeyi, soğutmayı ve dağıtımı sekteye uğrattığı için gıda fiyatları %18 arttı ^T.

Suya erişim

Associated Press'in haberine göre, adanın su sistemi ihtiyaç duyduğu yakıtın sadece %37'siyle çalıştığı için yaklaşık 3 milyon Kübalı her gün su sıkıntısı çekiyor ^AE. BM OCHA, 2,7 milyon kişinin su, sanitasyon ve hijyen (WASH) sıkıntısından etkilendiğini bildirdi ^TTC. Ulusal su sistemi, pompalama kapasitesinin %84'ü için elektriğe bağımlı ^T.

Sağlık hizmetlerinde çöküş

• 96 bin tıbbi prosedür ertelendi, bunların 11 bini çocuk ameliyatı ^FFR. Projeksiyonlar, ameliyat birikiminin 2026 sonunda 160 bine ulaşabileceğini gösteriyor ^FR.
• Her hafta 300'den fazla pediatrik ameliyat, temel ilaç, oksijen ve anestezi yokluğu nedeniyle yapılamıyor ^FR.
• BM Mukim Koordinatörü'ne göre temel ilaçların sadece %30'u mevcut ^VC.
• 67 bin çocuk aşılarını kaçırma riskiyle karşı karşıya ^VF.
• Diyaliz tedavileri aksadı ve hastaneler sık sık yaşanan elektrik kesintileri altında çalışıyor ^FFR.
• Tahminen 32 bin anne adayı, gebelikleri sırasında önerilen minimum üç ultrasonu yaptıramayabilir ^RT.

Bebek ölümleri

Bebek ölüm hızı son on yılda ikiye katlanarak binde 4,0'dan 2026 ortası itibarıyla binde 9,9'a yükseldi ^MEP. PMC'de yayınlanan hakemli bir çalışma, bebek ölüm hızı değişmemiş olsaydı 2018'den bu yana yaklaşık 1.800 bebeğin daha hayatta kalabileceğini tahmin ediyor ^PT. Beş yaş altı çocuk ölümleri binde 6,0'dan binde 8,3'e çıktı ^MP. Küba Başbakan Yardımcısı Eduardo Martínez Díaz, 3 Temmuz'da bebek ölüm oranının binde 9,3'e ulaştığını ve bunun en iyi tarihi kaydın iki katı olduğunu kabul etti ^E.

Çocuk kanserinde hayatta kalma

Ablukanın sertleşmesiyle birlikte çocuklarda kanser tedavisinde hayatta kalma oranı yaklaşık %80-85'ten %65'e düştü ^NFAP. BM, bu durumu doğrudan yakıt ablukası ve yaptırımların neden olduğu kemoterapi ilaçları, anestezi ve cerrahi malzeme sıkıntısına bağlıyor ^EAC. Küba'da herhangi bir anda yaklaşık 1.400 çocuk kanser tedavisi görüyor ve yılda yaklaşık 400 yeni pediatrik kanser teşhisi konuyor ^E. Havana Onkoloji ve Radyobiyoloji Enstitüsü'nün pediatrik onkoloji bölüm başkanı, bu düşüşün doğrudan ABD ambargosuyla bağlantılı olduğunu belirtti ^E.

İlaç bulunabilirliği

PMC'de yayınlanan hakemli bir makale, ABD yaptırımlarının Küba'nın %10'dan fazla ABD bileşeni içeren tıbbi teknolojiyi satın almasını yasakladığını ve bunun ilaç sıkıntısını derinleştirdiğini belirtiyor ^P. Mart 2026'ya kadar ülkede üretilen 401 temel ilacın %80'i gerekli seviyelerin altındaydı ve ilaçlar artık çoğunlukla devlet maaşlarıyla hastaların çoğu için ulaşılamaz fiyatlarla gayri resmi piyasada bulunabiliyordu ^T. BM Mukim Koordinatörü, temel ilaçların sadece %30'unun mevcut olduğunu ve 67 bin çocuğun aşılarını kaçırma riskiyle karşı karşıya olduğunu bildirdi ^VF.

Ana kaynaklar: BM İnsan Hakları Ofisi (Haziran 2026) ^EAN, ACAPS insani yardım değerlendirmesi ^A, Reuters ^FR, AP ^A, Foreign Policy ^F, Forbes ^F, NBC News ^M, hakemli tıbbi literatür ^PP ve Küba Başbakan Yardımcısı'nın açıklamaları ^E.