Küba’da insani felaket: ABD’nin yakıt ablukası bebek ölümlerini ikiye katladı, çocuk kanserinde hayatta kalma oranı düştü, 9 milyon kişi etkilendi

Abluka üç aşamada ilerledi:

• Ocak 2026: ABD, Venezuela'ya askeri müdahalede bulunarak Nicolas Maduro'yu devirdi ve adanın ana yakıt kaynağı olan Venezuela petrol ihracatını kesti . 29 Ocak'ta Trump, Küba'ya petrol sağlayan her ülkeye "ikincil gümrük vergileri" uygulama tehdidi içeren bir başkanlık emri yayınlayarak üçüncü taraf yakıt sevkiyatlarını fiilen engelledi .
• Mayıs 2026: Dışişleri Bakanı Marco Rubio, yeni Küba yaptırımlarını duyurdu; bu yaptırımlar yabancı şirketleri adadan uzaklaştırdı ve enerji krizini derinleştirdi . BM uzmanları, Ocak ayındaki direktifi insan haklarını tehlikeye atan bir "enerji açlığı" olarak nitelendirdi .
• Haziran 2026 ortası: Trump yönetimi, doğrudan Küba'nın ulusal petrol şirketine yaptırım uyguladı . BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, insani acil durum ilan ederek ABD'yi yaygın zarardan doğrudan sorumlu tuttu .

Yakıt karneye bağlanması ve enerji çöküşü

Küba, Şubat 2026 başında temel hizmetleri korumak için kapsamlı bir yakıt karne stratejisi açıkladı . Yakıt artık sadece acil durum araçları ve kritik altyapı için ayrılıyor. Ülke, sadece Mart 2026'da üç kez ülke genelinde elektrik kesintisi yaşadı . Planlı elektrik kesintileri evleri, hastaneleri ve toplu taşımayı düzenli olarak etkiliyor . Mayıs ortasına gelindiğinde günlük kesintiler düzenli olarak 20 saati aşıyordu .

Gıda üretimi ve tarım

BM İnsan Hakları Ofisi'nin raporuna göre, Haziran 2026 itibarıyla gıda üretimi %60 oranında düştü . Yakıt sıkıntısı tarım makinelerini, sulama pompalarını ve kırsaldan kente gıda taşımacılığını durma noktasına getirdi . ACAPS insani yardım değerlendirmesi, Küba'nın tüm bölgelerinde gıda tedarik zincirlerinde ciddi aksamalar olduğunu belirtiyor . Enerji sıkıntıları tarımsal üretimi, işlemeyi, soğutmayı ve dağıtımı sekteye uğrattığı için gıda fiyatları %18 arttı .

Suya erişim

Associated Press'in haberine göre, adanın su sistemi ihtiyaç duyduğu yakıtın sadece %37'siyle çalıştığı için yaklaşık 3 milyon Kübalı her gün su sıkıntısı çekiyor . BM OCHA, 2,7 milyon kişinin su, sanitasyon ve hijyen (WASH) sıkıntısından etkilendiğini bildirdi . Ulusal su sistemi, pompalama kapasitesinin %84'ü için elektriğe bağımlı .

Sağlık hizmetlerinde çöküş

• 96 bin tıbbi prosedür ertelendi, bunların 11 bini çocuk ameliyatı . Projeksiyonlar, ameliyat birikiminin 2026 sonunda 160 bine ulaşabileceğini gösteriyor .
• Her hafta 300'den fazla pediatrik ameliyat, temel ilaç, oksijen ve anestezi yokluğu nedeniyle yapılamıyor .
• BM Mukim Koordinatörü'ne göre temel ilaçların sadece %30'u mevcut .
• 67 bin çocuk aşılarını kaçırma riskiyle karşı karşıya .
• Diyaliz tedavileri aksadı ve hastaneler sık sık yaşanan elektrik kesintileri altında çalışıyor .
• Tahminen 32 bin anne adayı, gebelikleri sırasında önerilen minimum üç ultrasonu yaptıramayabilir .

Bebek ölümleri

Bebek ölüm hızı son on yılda ikiye katlanarak binde 4,0'dan 2026 ortası itibarıyla binde 9,9'a yükseldi . PMC'de yayınlanan hakemli bir çalışma, bebek ölüm hızı değişmemiş olsaydı 2018'den bu yana yaklaşık 1.800 bebeğin daha hayatta kalabileceğini tahmin ediyor . Beş yaş altı çocuk ölümleri binde 6,0'dan binde 8,3'e çıktı . Küba Başbakan Yardımcısı Eduardo Martínez Díaz, 3 Temmuz'da bebek ölüm oranının binde 9,3'e ulaştığını ve bunun en iyi tarihi kaydın iki katı olduğunu kabul etti .

Çocuk kanserinde hayatta kalma

Ablukanın sertleşmesiyle birlikte çocuklarda kanser tedavisinde hayatta kalma oranı yaklaşık %80-85'ten %65'e düştü . BM, bu durumu doğrudan yakıt ablukası ve yaptırımların neden olduğu kemoterapi ilaçları, anestezi ve cerrahi malzeme sıkıntısına bağlıyor . Küba'da herhangi bir anda yaklaşık 1.400 çocuk kanser tedavisi görüyor ve yılda yaklaşık 400 yeni pediatrik kanser teşhisi konuyor . Havana Onkoloji ve Radyobiyoloji Enstitüsü'nün pediatrik onkoloji bölüm başkanı, bu düşüşün doğrudan ABD ambargosuyla bağlantılı olduğunu belirtti .

İlaç bulunabilirliği

PMC'de yayınlanan hakemli bir makale, ABD yaptırımlarının Küba'nın %10'dan fazla ABD bileşeni içeren tıbbi teknolojiyi satın almasını yasakladığını ve bunun ilaç sıkıntısını derinleştirdiğini belirtiyor . Mart 2026'ya kadar ülkede üretilen 401 temel ilacın %80'i gerekli seviyelerin altındaydı ve ilaçlar artık çoğunlukla devlet maaşlarıyla hastaların çoğu için ulaşılamaz fiyatlarla gayri resmi piyasada bulunabiliyordu . BM Mukim Koordinatörü, temel ilaçların sadece %30'unun mevcut olduğunu ve 67 bin çocuğun aşılarını kaçırma riskiyle karşı karşıya olduğunu bildirdi .

Ana kaynaklar: BM İnsan Hakları Ofisi (Haziran 2026) , ACAPS insani yardım değerlendirmesi , Reuters , AP , Foreign Policy , Forbes , NBC News , hakemli tıbbi literatür ve Küba Başbakan Yardımcısı'nın açıklamaları .