ABD, Humeyni'nin Cenazesinde İran'ı Tecrit Etmeye Çalıştı Ama İşe Yaramadı

Temmuz 2026'da İran, 28 Şubat'ta ABD-İsrail ortak hava saldırısında öldürülen Devrim Lideri Ayetullah Ali Hamaney için devlet cenaze töreni düzenledi. Bu tören, savaş ve kırılgan bir ateşkesin ardından İran'ın uluslararası alanda ne kadar saygı göreceği ve katılım sağlayacağı konusunda önemli bir diplomatik sınav haline geldi. ABD ise Tahran'la müzakere masasında olmasına rağmen bu sınavdan İran'ın zayıf çıkması için yoğun bir çaba sarf etti. Peki ABD ne yaptı, hangi ülkeler nasıl tepki verdi ve cenaze töreni tüm bu baskılara rağmen nasıl gerçekleşti?

ABD'nin Diplomatik Baskı Kampanyası Nasıl İşledi?

İran'ın Mehr Haber Ajansı'nın üst düzey bir İranlı kaynağa dayandırdığı haberine göre, ABD cenaze töreninden önceki beş gün boyunca "en üst düzeyde kapsamlı bir kampanya" yürüttü . Bu kampanyanın kilit noktası, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun imzasını taşıyan gizli bir talimattı.

• Rubio'nun Gizli Talimatı: 26 Haziran 2026'da Rubio, tüm ABD büyükelçilikleri ve diplomatik misyonlarına bir genelge gönderdi. Bu genelgede, tüm diplomatik misyonların "ABD'nin tüm kapasitelerini kullanarak" ev sahibi ülke yönetimlerini cenazeye heyet göndermemeleri için ikna etmeleri emredildi .
• Açık Tehdit: Genelgede, cenazeye katılımın "dostane olmayan bir davranış" olarak değerlendirileceği ve bu ülkelerle ikili ilişkilerde "olumsuz sonuçlar doğuracağı" uyarısı yapıldı .
• Diplomatik Kuşatma: Rubio'nun bu talimatı, ABD'nin her diplomatik temsilciliğini aktif birer lobi ofisine dönüştürmeyi hedefliyordu .
• Körfez Turu: Rubio, 23-25 Haziran 2026 tarihlerinde Suudi Arabistan, BAE ve Bahreyn'i kapsayan bir Körfez turu gerçekleştirdi. Bu turun resmi gündemi, ABD-İran barış çerçevesini Körfez ülkelerine anlatmak ve onların endişelerini gidermekti. Ancak bu ziyaretler, aynı zamanda Tahran'la normalleşmenin istenmediği mesajını pekiştirdi .

Hangi Ülkeler Katıldı, Hangileri Katılmadı?

ABD'nin yoğun baskısına rağmen, cenaze töreni beklenenden daha geniş bir katılımla gerçekleşti. Ancak katılımın niteliği, ABD'nin baskısının tamamen etkisiz kalmadığını da gösterdi.

Katılmayan veya Düşük Düzeyde Temsil Edilen Büyük Güçler:

• Rusya: Devlet Başkanı Vladimir Putin, törene eski devlet başkanı ve Güvenlik Konseyi Başkan Yardımcısı Dmitri Medvedev'i "özel elçi" olarak gönderdi. Medvedev'in katılımı, Kremlin'in Tahran'la ilişkilerini tamamen kesmediğini ancak en üst düzeyde temsil ederek ABD'yi de fazla karşısına almak istemediğini gösterdi .
• Çin: Devlet Başkanı Xi Jinping yerine, Ulusal Halk Kongresi Daimi Komitesi Başkan Yardımcısı He Wei gönderildi. Bu da Çin'in ihtiyatlı bir denge politikası izlediğinin işaretiydi .
• Hindistan: Başbakan Narendra Modi, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'dan davet almasına rağmen törene katılmadı .

Katılan Ülke ve Liderler:

• Pakistan: Başbakan Şahbaz Şerif, cenazeye katılan tek hükümet başkanı oldu. Pakistan ordusunun başı ve içişleri bakanı da heyette yer aldı . Bu, İran için önemli bir diplomatik kazanımdı.
• Irak: Cumhurbaşkanı Nizar Amidi ve Meclis Başkanı Muhammed el-Halbusi başkanlığında geniş bir heyet Tahran'a gitti .
• Tacikistan ve Ermenistan: Devlet başkanları düzeyinde temsil edildi .
• Afganistan: Taliban yönetiminden üst düzey yetkililer törene katıldı .
• Diğer Ülkeler: İran, törenlere 100'den fazla ülkeden temsilci katıldığını açıkladı .

Batılı Ülkeler Neden Yoktu?

ABD baskısının yanı sıra, İran'ın kendi tercihi de Batılı ülkelerin yokluğunda belirleyici oldu. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, ABD ve İsrail saldırıları karşısında "uygunsuz bir tutum" sergileyen ve saldırıları savunan ülkelerin cenazeye davet edilmediğini açıkladı . Bu, özellikle Avrupa Birliği ülkeleri için geçerliydi .

Cenaze Töreni Nasıl Gerçekleşti?

ABD'nin tüm diplomatik çabalarına rağmen, cenaze törenleri büyük bir katılımla ve planlandığı gibi gerçekleşti.

• Tarih: 4-9 Temmuz 2026 tarihleri arasında düzenlenen törenler, Tahran, Kum ve Meşhed şehirlerinde yapıldı .
• Katılım: İranlı yetkililer, törenlere milyonlarca İranlının katıldığını duyurdu .
• Güvenlik: Tören, ateşkesin kırılgan olması nedeniyle büyük bir güvenlik riski olarak görülüyordu. İran, ABD ve İsrail'e olası bir "yanlış hesaplama" yapmamaları konusunda sert uyarılarda bulundu .
• Sonuç: İran Meclis Başkan Yardımcısı Ali Nikzad, "Lider'in cenazesine yabancı heyetlerin kitlesel katılımının, ABD'nin İran'ı tecrit etme planını boşa çıkardığını" söyledi .

Özetle: ABD, Marco Rubio'nun liderliğinde güçlü ve koordineli bir diplomatik baskı kampanyası yürüttü. Bu kampanya, büyük güçlerin (Rusya, Çin, Hindistan) en üst düzeyde temsil edilmemesinde etkili oldu. Ancak Pakistan, Irak ve diğer bölgesel ülkelerin üst düzey katılımı ve İran'ın Batılı ülkeleri kendi isteğiyle dışlaması, cenaze töreninin ABD'nin umduğu gibi diplomatik bir başarısızlığa dönüşmesini engelledi. Tören, hem İran'ın bölgesel nüfuzunun hem de savaş sonrası dönemdeki diplomatik manevra kabiliyetinin bir göstergesi oldu.