Hürmüz Boğazı Yeniden Açıldı Ama Havayolları İçin Kriz Bitmiyor: Jet Yakıtı Tedarikinde Aylar Sürecek Zorlu Süreç

Toparlanmayı Geciktiren Temel Faktörler

1. Rafineri Altyapı Hasarı En Büyük Engel

Ateşkes, ham petrol taşımacılığı için Boğaz'ı açtı ancak asıl sorun, Orta Doğu'daki rafinerilerin çatışmalar sırasında doğrudan hasar görmüş olması. Walsh, jet yakıtı arzının, "Orta Doğu rafineri kapasitesindeki aksamalar nedeniyle" toparlanmasının aylar alacağını açıkça belirtti . Reuters'ın Mayıs ortası haberine göre, İran ve Ukrayna savaşlarının birleşik etkisiyle küresel rafineri kapasitesinin yaklaşık %9'u devre dışı kaldı . Asyalı rafineriler, Nisan ayında ham petrol ithalatının on yılın en düşük seviyesine gerilemesiyle dizel ve jet yakıtı üretimini günde en az 1 milyon varil kıstı .

2. Diplomatik Sınırlamalar: Kırılgan Bir Ateşkes, Kalıcı Bir Çözüm Değil

8 Nisan anlaşması, kapsamlı bir barış anlaşması değil, yalnızca iki haftalık geçici bir ateşkesti . Bu durum derin bir belirsizlik yarattı: Nakliye şirketleri, sigortacılar ve rafineriler, düşmanlıkların yeniden başlamayacağına dair garantiler olmadan operasyonları tam olarak başlatmaya isteksiz davrandı. Diplomatik düzenlemenin kırılganlığı, normal tanker trafiğinin ve tedarik zincirlerinin geri dönüşünü yavaşlattı.

3. Bölgelere Göre Dengesiz Toparlanma Hızı

Toparlanma bölgelere göre oldukça dengesiz. ABD'li rafineriler, küresel boşlukları doldurmak için 2026'nın geri kalanında üretimi maksimum kapasiteye yakın seviyelere çıkardı . Ancak Orta Doğu jet yakıtı ithalatına en çok bağımlı olan Avrupalı ve Asyalı taşıyıcılar daha yavaş toparlanıyor. Güneydoğu Asya ve Okyanusya'daki havayolları "özellikle kötü etkilendi" ve ek ücret uygulamaya devam etti . Bloomberg'in 27 Haziran tarihli grafik analizi, krizin "kırılganlıkları ortaya çıkardığını" ve İngiltere, Avustralya ve Meksika gibi ülkelerin daha büyük risk altında olduğunu belirtiyor .

4. Düşen Küresel Talep Rahatlama Sağlamıyor

Bazı analistler, azalan uçuş tarifelerinden kaynaklanan talep düşüşünün arz sıkışıklığını hafifleteceğini düşünse de, arz yönlü çöküş talep daralmasından çok daha büyük oldu. IEA, Orta Doğu ve Rusya için rafineri görünümünü keskin bir şekilde aşağı yönlü revize ederken, rafineri arızalarının büyüklüğü piyasayı sıkı tuttu .

5. Analistlerin Uzayan Normalleşme Öngörüleri

• IATA (Walsh): Jet yakıtı arzının toparlanması haftalar değil "aylar" alacak ve fiyatların kriz öncesi seviyelere dönmesi de benzer bir zaman dilimini bulacak .
• IEA (Birol): Avrupa'nın jet yakıtı stokları, akışlar yeniden başlamazsa yaklaşık 6 hafta içinde tükenecek; bu da stokların yeniden inşasının aylar süreceği anlamına geliyor .
• Bloomberg (27 Haziran): Yaz seyahatinde mahsur kalma korkuları ortadan kalkmış olsa da, kriz küresel jet yakıtı tedarik zincirindeki yapısal kırılganlığı gözler önüne serdi ve bu durumun çözülmesi zaman alacak .
• Bangkok Post / IATA (2 Temmuz): Temmuz başında bile IATA, jet yakıtı fiyatları ve bilet ücretlerinin "yolcuların beklediğinden daha uzun süre yüksek kalabileceği" uyarısını yapıyordu .

Özetle: Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması gerekliydi ancak yeterli olmadı. Temel sorun, Orta Doğu'daki rafineri kapasitesinin tahrip olması ve hasar görmesi, buna geçici ve kırılgan bir ateşkes, yavaşlayan gemi taşımacılığı ve yapısal olarak tükenmiş stokların eklenmesiyle daha da karmaşık hale geldi. IATA, IEA, Reuters, Bloomberg ve AP gibi en yetkili kaynaklar, toparlanma takviminin birkaç ay olduğu, yüksek maliyetlerin ve azaltılmış tarifelerin 2026'nın ikinci yarısına kadar süreceği konusunda hemfikir.