Hürmüz Boğazı Yeniden Açıldı Ama Havayolları İçin Kriz Bitmiyor: Jet Yakıtı Tedarikinde Aylar Sürecek Zorlu Süreç

ABD ve İran arasındaki ateşkes ve Hürmüz Boğazı'nın 8 Nisan 2026'da nominal olarak yeniden açılmasına rağmen, havayolları hâlâ ciddi jet yakıtı tedarik darboğazları, yüksek maliyetler ve ağ kesintileriyle boğuşuyor. Sektör liderleri ve analistler, tam normalleşmenin haftalar değil aylar alacağı konusunda hemfikir. İşte toparlanmayı geciktiren temel faktörlerin en güçlü kanıtlara dayanan bir dökümü.

Devam Eden Yakıt Tedarik Darboğazları ve Ağ Kesintileri

• Jet yakıtı hâlâ kıt ve pahalı. IATA Genel Müdürü Willie Walsh, 8 Nisan'da yaptığı açıklamada, Boğaz yeniden açılsa bile Orta Doğu'daki rafineri tesislerinin hasar görmesi nedeniyle jet yakıtının "birkaç ay" daha sınırlı ve maliyetli kalacağı uyarısında bulundu . Kesintinin etkisini 11 Eylül saldırılarına benzeten Walsh, fiyatların çatışma öncesi seviyelere dönmesinin de benzer bir zaman alacağını ifade etti .
• Avrupa rezervleri kritik seviyede. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), 16 Nisan'da Avrupa'nın elinde "belki altı haftalık" jet yakıtı kaldığını ve "yakında" uçuş iptallerinin başlayabileceğini duyurdu . Avrupa Havalimanları Konseyi (ACI Europe) ise, Boğaz'ın tam olarak açılmaması durumunda üç hafta içinde "sistemsel bir kıtlık" yaşanacağı uyarısında bulundu .
• Havayolları kapasite kesintisine gidiyor. Havayolları, Mayıs-Ağustos tarifelerinden yaklaşık 2 milyon koltuk çıkardı. Lufthansa yalnızca Ekim ayına kadar 20.000 uçuşu iptal etti. Körfez bölgesi taşıyıcılarında kapasite %77 oranında düştü . Güneydoğu Asya ve Okyanusya'daki birçok havayolu da yakıt zammı ekledi veya sefer sıklıklarını azalttı .
• Gemi trafiği savaş öncesi seviyelerin çok altında. 8 Nisan ateşkesinden sonra bile, Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemi trafiği, 2026 İran Savaşı yakıt krizi Wikipedia maddesine göre "savaş öncesi seviyelerin çok altında" seyretti .

Toparlanmayı Geciktiren Temel Faktörler

1. Rafineri Altyapı Hasarı En Büyük Engel

Ateşkes, ham petrol taşımacılığı için Boğaz'ı açtı ancak asıl sorun, Orta Doğu'daki rafinerilerin çatışmalar sırasında doğrudan hasar görmüş olması. Walsh, jet yakıtı arzının, "Orta Doğu rafineri kapasitesindeki aksamalar nedeniyle" toparlanmasının aylar alacağını açıkça belirtti . Reuters'ın Mayıs ortası haberine göre, İran ve Ukrayna savaşlarının birleşik etkisiyle küresel rafineri kapasitesinin yaklaşık %9'u devre dışı kaldı . Asyalı rafineriler, Nisan ayında ham petrol ithalatının on yılın en düşük seviyesine gerilemesiyle dizel ve jet yakıtı üretimini günde en az 1 milyon varil kıstı .

2. Diplomatik Sınırlamalar: Kırılgan Bir Ateşkes, Kalıcı Bir Çözüm Değil

8 Nisan anlaşması, kapsamlı bir barış anlaşması değil, yalnızca iki haftalık geçici bir ateşkesti . Bu durum derin bir belirsizlik yarattı: Nakliye şirketleri, sigortacılar ve rafineriler, düşmanlıkların yeniden başlamayacağına dair garantiler olmadan operasyonları tam olarak başlatmaya isteksiz davrandı. Diplomatik düzenlemenin kırılganlığı, normal tanker trafiğinin ve tedarik zincirlerinin geri dönüşünü yavaşlattı.

3. Bölgelere Göre Dengesiz Toparlanma Hızı

Toparlanma bölgelere göre oldukça dengesiz. ABD'li rafineriler, küresel boşlukları doldurmak için 2026'nın geri kalanında üretimi maksimum kapasiteye yakın seviyelere çıkardı . Ancak Orta Doğu jet yakıtı ithalatına en çok bağımlı olan Avrupalı ve Asyalı taşıyıcılar daha yavaş toparlanıyor. Güneydoğu Asya ve Okyanusya'daki havayolları "özellikle kötü etkilendi" ve ek ücret uygulamaya devam etti . Bloomberg'in 27 Haziran tarihli grafik analizi, krizin "kırılganlıkları ortaya çıkardığını" ve İngiltere, Avustralya ve Meksika gibi ülkelerin daha büyük risk altında olduğunu belirtiyor .

4. Düşen Küresel Talep Rahatlama Sağlamıyor

Bazı analistler, azalan uçuş tarifelerinden kaynaklanan talep düşüşünün arz sıkışıklığını hafifleteceğini düşünse de, arz yönlü çöküş talep daralmasından çok daha büyük oldu. IEA, Orta Doğu ve Rusya için rafineri görünümünü keskin bir şekilde aşağı yönlü revize ederken, rafineri arızalarının büyüklüğü piyasayı sıkı tuttu .

5. Analistlerin Uzayan Normalleşme Öngörüleri

• IATA (Walsh): Jet yakıtı arzının toparlanması haftalar değil "aylar" alacak ve fiyatların kriz öncesi seviyelere dönmesi de benzer bir zaman dilimini bulacak .
• IEA (Birol): Avrupa'nın jet yakıtı stokları, akışlar yeniden başlamazsa yaklaşık 6 hafta içinde tükenecek; bu da stokların yeniden inşasının aylar süreceği anlamına geliyor .
• Bloomberg (27 Haziran): Yaz seyahatinde mahsur kalma korkuları ortadan kalkmış olsa da, kriz küresel jet yakıtı tedarik zincirindeki yapısal kırılganlığı gözler önüne serdi ve bu durumun çözülmesi zaman alacak .
• Bangkok Post / IATA (2 Temmuz): Temmuz başında bile IATA, jet yakıtı fiyatları ve bilet ücretlerinin "yolcuların beklediğinden daha uzun süre yüksek kalabileceği" uyarısını yapıyordu .

Özetle: Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması gerekliydi ancak yeterli olmadı. Temel sorun, Orta Doğu'daki rafineri kapasitesinin tahrip olması ve hasar görmesi, buna geçici ve kırılgan bir ateşkes, yavaşlayan gemi taşımacılığı ve yapısal olarak tükenmiş stokların eklenmesiyle daha da karmaşık hale geldi. IATA, IEA, Reuters, Bloomberg ve AP gibi en yetkili kaynaklar, toparlanma takviminin birkaç ay olduğu, yüksek maliyetlerin ve azaltılmış tarifelerin 2026'nın ikinci yarısına kadar süreceği konusunda hemfikir.