NATO'nun Ankara Zirvesi: Trump'ın %5 Harcama Talebi, Whitaker'ın Havuç-Sopa Politikası ve Avrupa'nın Duruşu

NATO'nun 7-8 Temmuz 2026'da Ankara'da yapılacak kritik zirvesi öncesinde, ittifakın içinde yaşanan en sert gerilimler gün yüzüne çıkıyor. Zirve, sadece savunma harcamalarındaki uçurumu değil, aynı zamanda uluslararası güvenlik mimarisindeki köklü değişimin de bir yansıması.

Trump, zirveden sadece günler önce Truth Social hesabından yaptığı bir paylaşımla adeta bir bomba etkisi yarattı: "Amerika Birleşik Devletleri, NATO'ya diğer tüm ülkelerden çok daha fazla para harcayarak onları koruyor ve karşılığında hiçbir fayda görmüyor" . Bu paylaşımında ABD'nin 999 milyar dolar, İngiltere'nin 90,5 milyar dolar, Fransa'nın 66,5 milyar dolar, İtalya'nın 48,8 milyar dolar ve Polonya'nın 44,3 milyar dolar harcadığını iddia ederek durumu "Saçma!" sözleriyle nitelendirdi . Bu, Trump'ın NATO'ya yönelik yıllardır süregelen eleştirilerinin en yüksek perdeden tekrarıydı.

Bu zirve, tüm 32 üyenin 2025 yılında eski %2'lik hedefi yakalamış olmasına rağmen , 2025 Lahey Zirvesi'nde kabul edilen çok daha iddialı bir hedefin gölgesinde gerçekleşiyor: 2035 yılına kadar GSYİH'nın %5'i. Bu oranın %3,5'i temel savunma, %1,5'i ise savunmayla ilgili diğer harcamalar için ayrılacak .

Whitaker'ın Havuç ve Sopası

ABD'nin NATO Büyükelçisi Matthew Whitaker, Trump yönetiminin 'işlemsel' yaklaşımını en iyi yansıtan isim. O, hem keskin uyarılar hem de stratejik teşviklerle bir 'havuç-sopa' diplomasisi yürütüyor.

Sopa: Senato onay duruşmasında, ittifakın "canlılığının her üyenin üzerine düşeni yapmasına bağlı olduğunu" ve "çok fazla müttefikin en temel yükümlülüklerini bile yerine getirmediğini" söyledi . Şubat 2026'daki Münih Güvenlik Konferansı'nda ise müttefiklere hitaben ABD'nin "bağımlılara değil, güçlü müttefiklere ihtiyacı olduğunu" belirtti .

Havuç: Kasım 2025'teki Berlin Güvenlik Konferansı'nda Whitaker, Almanya'nın bir gün NATO'nun en üst askeri komuta rolünü (SACEUR) üstlenebileceğini ima etti . Ayrıca, Avrupalı müttefiklerin Ukrayna için ABD yapımı silahlar satın almasını öngören bir mekanizmayı onaylayarak bunun "Amerikan vergi mükelleflerini denklem dışı bırakacağını" savundu .

Ukrayna'da yük paylaşımı: Whitaker, Avrupalı ülkelerin Ukrayna'ya desteğin "aslan payını" üstlenmesi gerektiğini defalarca vurguladı .

Pistorius: Avrupa'nın Baş Sözcüsü

Almanya Savunma Bakanı Boris Pistorius, Trump'ın taleplerine karşı en sesli Avrupalı isim olarak öne çıkıyor.

Koşulsuz sadakate ret: 2 Temmuz 2026'da yayınlanan bir röportajda Pistorius, ittifak üyeliğinin bir koşulu olarak Washington'a bağlılık gösterilmesi fikrini reddetti .

%5 hedefine şüphe: Pistorius, Trump'ın %5 hedefini defalarca gerçekçi bulmadığını belirtti. Almanya için bu oranın federal bütçenin %42'sine denk geleceğini hesapladı . Daha da önemlisi, NATO'nun "yalnızca girdi odaklı bir yaklaşımdan çıktı odaklı bir yaklaşıma" geçmesi gerektiğini, yani bütçe yüzdelerinden çok kabiliyet ve sonuçlara odaklanılması gerektiğini savundu .

Ukrayna politikası çatışması: Pistorius, Trump'ın Ukrayna barış görüşmelerinden NATO üyeliği ve toprak bütünlüğü konularını çıkarmaya istekli görünmesini "bir hata" ve "bir gaf" olarak nitelendirdi .

70 Milyar Euroluk Ukrayna Yardımı Sözü

NATO'nun Ankara Zirvesi'nde Ukrayna için 70 milyar euro değerinde çok yıllı bir askeri yardım taahhüdü açıklaması bekleniyor . Almanya tarafından önerilen paket, koordineli silah sevkiyatları için yeni mekanizmalar da içeriyor . Ancak bu rakam tartışmalı. Ev sahibi Türkiye, üst düzey bir kaynak aracılığıyla paket hakkında "bilgisi olmadığını" açıkladı . Politico'nun haberine göre, 70 milyar euronun yalnızca 40 milyar euroluk kısmı yeni taahhütleri oluştururken, 30 milyar euro AB'nin mevcut yardım paketinden aktarılacak .

Ukrayna'nın zirveye katılımı da hassas bir konu. Şubat 2026'da Politico, ABD'nin müttefikleri Ukrayna'yı resmi toplantılara davet etmemeleri konusunda baskı yaptığını, Kiev'in rolünün daha düşük seviyeli yan etkinliklerle sınırlandırılmak istendiğini bildirdi .

ABD Asker Çekilmesi ve Avrupa'nın Endişesi

ABD, Avrupa'dan 5.000 askerini çekmeyi planlıyor . Doğu Avrupalı müttefikler, Washington'un kolektif güvenliğe olan bağlılığına artık güvenemeyecekleri konusunda giderek daha fazla endişeleniyor. The Guardian'ın Haziran 2026 sonundaki haberine göre, bölge liderleri "ABD'nin kolektif güvenliğe olan bağlılığı konusunda gerçek şüpheler" dile getiriyor .

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ise alenen "gerçekten iyi bir konumda olduğumuzu" ve yeni ABD duruşunu telafi etmek için düzenlemelerin halihazırda yapıldığını söyledi . Bakan Pistorius da, Avrupalı müttefiklerin ABD çekilmesiyle oluşabilecek güvenlik boşluklarını doldurabilecek kapasitede olduğunu belirtti .

NATO 3.0: Değişen Savunma Modeli

Eldeki kaynaklarda resmi bir "NATO 3.0" belgesi bulunmamakla birlikte, bu terimle tanımlanan dönüşüm, ittifakın ABD garantili bir yapıdan, mali ve operasyonel ağırlığı Avrupa'nın taşıdığı bir yapıya evrilişini ifade ediyor. Ankara Zirvesi'nin yayınlanan gündemi üç temel sütun üzerine kurulu: savunma yatırımı, savunma sanayii üretim kapasitesi ve Ukrayna'ya destek . NATO'nun zirve öncesi brifingi, toplantının Lahey'de alınan kararların ilerlemesini değerlendirme fırsatı olacağını vurguladı . Just Security, zirveyi Trump'ın Avrupa'nın askeri katkılarını artırması halinde "büyük bir başarı elde edebileceği" bir an olarak tanımlarken , Global Affairs, toplantının "bir kez daha esas olarak ABD'yi yönetmek ve uzun süredir NATO şüphecisi olan Başkan Donald Trump'ı kolektif güvenliğe bağlı tutmakla ilgili olduğunu" belirtti .

Özetle: Ankara Zirvesi, NATO'nun on yıllardır karşılaştığı en keskin iç gerilimlerin yaşandığı bir dönemde gerçekleşiyor. Trump, %5'lik GSYİH hedefi ve ittifakın değerini sorgularken, Whitaker tehditleri daha fazla Avrupa liderliği teklifleriyle harmanlıyor. Pistorius sadakat taleplerine ve hedef saplantısına karşı çıkıyor. İttifak ise bir yandan 70 milyar euroluk Ukrayna paketini bir arada tutmaya, ABD asker azaltımına uyum sağlamaya ve kendi savunma modelini yeniden tanımlamaya çalışıyor.