Pine Island Buzulu'nun Geri Çekilmesinde İnsanın Payı: Yüzde 20

Bilim insanları ilk kez, insan faaliyetlerinin Antarktika'daki büyük bir buzulun geri çekilmesini ne ölçüde kötüleştirdiğine dair kesin bir rakam ortaya koydu. 28 Haziran 2025'te ön baskı olarak yayınlanan ve The Cryosphere dergisinde inceleme sürecinde olan çığır açıcı bir araştırma, Pine Island Buzulu'nun (PIG) karayla bağlantı hattındaki geri çekilmenin yaklaşık %20'sini doğrudan insan kaynaklı iklim değişikliğine bağlıyor . Bu, büyük bir Antarktika buzulunun insan kaynaklı geri çekilmesini ölçen ilk çalışma olma özelliğini taşıyor .

Editörün Notu: King's College London ve British Antarctic Survey öncülüğünde yapılan araştırma (ön baskı kimliği: egusphere-2025-2315) halen tartışmaya açık olup The Cryosphere dergisinde hakem değerlendirmesinden geçmektedir .

Yüzde 20'lik Rakam Nasıl Hesaplandı?

Çalışma, PIG'in 20. yüzyıl boyunca davranışını simüle etmek için 'ensemble Kalman inversion' adı verilen sofistike bir veri asimilasyon yöntemi kullandı . Araştırmacılar, modelleri hem insan kaynaklı iklim etkisiyle hem de bu etki olmadan çalıştırarak sera gazı emisyonlarının etkisini ilk kez izole edebildi .

Anahtar bulgu: insan etkisi olmasaydı, doğal iklim değişkenliği gözlemlenen geri çekilmenin yaklaşık %80'ini zaten gerçekleştirecekti . Ancak, insan kaynaklı sera gazı emisyonları Güney Okyanusu'nu ısıtarak buzulu doğanın tek başına yapacağından yaklaşık %18–20 daha fazla geri çekilmeye itti .

Araştırmacılar, "İnsan eliyle ısınan okyanusun etkisinin, buzulun geri çekilmesini önemli ölçüde artırdığı analiz edildi" ifadelerini kullanarak bunu "büyük Antarktika buzullarının geri çekilmesinde insan etkisini ölçen ilk çalışma" olarak nitelendirdi .

1940'ların Tetikleyicisi: Bir Sıcak Su Dalgası

Birbirinden bağımsız birçok kanıt, PIG'in modern geri çekilmesinin başlangıcı olarak 1940'lara işaret ediyor . PIG buz sahanlığının altından çıkarılan sediman karotları net bir hikaye anlatıyor: Buz sahanlığının altındaki bir denizaltı sırtının zirvesini aşan deniz suyu, 1945'te (±12 yıl) buzulun altında bir okyanus boşluğu oluşturdu . Buz sahanlığının bu sırttan tamamen kurtulması ise 1970'te (±4 yıl) gerçekleşti .

Bu ilk tetikleyici, o dönemdeki El Niño değişkenliğiyle bağlantılı, alışılmadık derecede sıcak bir okyanus dalgası gibi görünüyor . Ancak geri çekilme, bölgedeki okyanus sıcaklıkları normale döndükten sonra bile durmadı .

Jeolojik kanıtlar ayrıca PIG'in dışsal etkilere ilk kez bu kadar güçlü tepki vermediğini gösteriyor. Buzul-jeolojik ve jeokronolojik veriler, PIG'in yaklaşık 8.000 yıl önce, erken Holosen döneminde, bugünküne benzer oranlarda hızlı bir incelme yaşadığını ortaya koyuyor. Bu durum, buzulun dış okyanus ve atmosfer etkenlerine karşı ne kadar hassas olduğunu doğruluyor .

Geri Döndürülemez Geri Çekilme: Deniz Buzu Kararsızlığı

Bir kez tetiklendikten sonra PIG, 'deniz buzu örtüsü kararsızlığı' (MISI) tarafından yönlendirilen kendi kendini besleyen bir geri çekilme aşamasına girdi. Buzul, deniz seviyesinin çok altında, ters eğimli (geriye doğru eğimli) bir yatakta oturduğu için, geri çekilme bir kez başladığında kendi kendini devam ettirir hale geliyor .

Nature Climate Change dergisinde 2014 yılında yayınlanan ve üç bağımsız buz akışı modeli kullanan bir çalışma, PIG'in kara bağlantı hattının "muhtemelen 40 km'lik kararsız bir geri çekilmeye girmiş olduğunu" ve simüle edilen kütle kaybının, 1992–2011 döneminde gözlemlenen ortalama 20 Gt/yıl'dan 100 Gt/yıl'ın üzerine çıktığını (3,5–10 mm deniz seviyesi yükselmesine eşdeğer) buldu .

2023 yılında Northumbria Üniversitesi ve Bangor Üniversitesi'nden araştırmacılar, PIG'in son 80 yıl içinde geri döndürülemez bir devrilme noktasını geçtiğini tespit etti. Buz sahanlığının altındaki erimedeki geçici bir artış, buzulu, sonraki daha soğuk dönemlerde bile toparlanamayacağı bir eşiğin ötesine itmeye yetti . Hızlanan bu geri çekilme evresi 1970'lerden 1990'lara kadar sürdü .

Ayrıca, PIG ve komşusu Thwaites Buzulu'nun geri çekilmesinin eş zamanlı olarak gerçekleştiği ve bunun her bir buzula özgü iç dinamiklerden değil, iklim değişkenliği tarafından düzenlenen dış okyanus ve atmosfer etkenlerinden kaynaklandığı belirlendi .

Bunun Deniz Seviyesinin Yükselmesi İçin Anlamı Ne?

PIG'in tek başına önümüzdeki iki yüzyıl içinde, buz sahanlığının başka nedenlerle çökmediği varsayımıyla, öngörülen okyanus ısınması altında deniz seviyesine katkısının yaklaşık 5,1 cm'ye kadar çıkabileceği hesaplanıyor .

Daha geniş Amundsen Denizi girintisi (Thwaites dahil) projeksiyonlara damgasını vuruyor:

• Antarktika Buz Örtüsü'nün 2100 yılına kadar 30 cm, 2200 yılına kadar ise 72 cm (95. yüzdelik dilim) katkıda bulunabileceği, Amundsen Denizi sektörünün ise 2100'de 25 cm, 2200'de 48 cm'den sorumlu olabileceği öngörülüyor .
• Yüksek emisyon senaryosunda (RCP8.5), Antarktika'nın toplam katkısı 2100'de yaklaşık 0,3 m'ye, 2200'de ise 3 m'nin üzerine çıkabilir; buna Doğu Antarktika'nın önemli katkıları da dahil .

Geçici Bir Duruşun Ardından Daha Fazla Geri Çekilme

Projeksiyonlarda göz ardı edilmemesi gereken bir nüans var. Bazı modellemeler, PIG'in ana bağlantı hattının, yatağın stabilize edici bir bölümünde yaklaşık 150 yıl içinde geçici bir durağan duruma ulaşabileceğini gösteriyor .

Ancak bu durağanlaşma kısa süreli. Isınma devam ettikçe, buzul stabilize edici noktayı geçip tekrar ters eğimli araziye girdiğinde geri çekilme yeniden başlıyor . Genel gidişat, kısa süreli duraklamalar olsa bile, toparlanma değil, yeniden başlayan bir geri çekilmedir .

Bir modelleme çalışmasının belirttiği gibi, ilk tetikleyiciden sonra 25 yıl süren soğuk hava koşulları bile "PIG'in buz kalınlığı, hızı veya kara bağlantı hattının konumu üzerinde hiçbir etki yaratmadı" . Buzulun geri çekilmesi artık insan ölçeğinde geri döndürülemez durumda.