Şam'ın Kınıyoruz Sözünün Ötesinde: İsrail'in Güney Suriye'deki İhlalleri ve Bölgesel Tepkiler

İşte en güncel bilgilere dayanan ayrıntılı, kaynaklarla desteklenmiş bir brifing.

Suriye'nin Kınaması ve Hukuki Gerekçeleri

Şam yönetimi, Kuneytıra ve Dera'da yaşanan İsrail kara harekâtlarını ve topçu atışlarını defalarca "yeni İsrail saldırıları" olarak nitelendirerek egemenlik ihlali olarak kınamıştır . Suriye Dışişleri Bakanlığı bu operasyonların şunları oluşturduğunu ileri sürmektedir:

• 1974 tarihli Kuvvetlerin Ayrıştırılması Anlaşması'nın ihlali - Bu anlaşma, UNDOF (BM Gözlem Gücü) tarafından denetlenen askerden arındırılmış bir tampon bölge oluşturmuştu .
• BM Güvenlik Konseyi kararlarının ve BM Şartı dâhil olmak üzere uluslararası hukukun ihlali .
• Suriye'nin toprak bütünlüğünü zayıflatan bir saldırı eylemi - Şam, bu bağlamda BM'yi ve uluslararası toplumu müdahaleye çağırıyor .

Suriye'nin resmî tutumu, SANA ve Dışişleri Bakanlığı portalı aracılığıyla yapılan açıklamalarda , Kuneytıra'nın kuzey kırsalındaki Turnejeh köyünde bir sivilin evine düzenlenen saldırıda öldürülmesi ve bölge sakinlerinin taciz edilmesi gibi olayları "açık ihlaller"in kanıtı olarak göstermektedir .

Bölgesel Kınamalar

Arap Parlamentosu — 30 Kasım 2025'te Arap Parlamentosu, İsrail saldırılarını "en güçlü ifadelerle" kınamış, bunların Suriye'nin egemenliğinin açık bir ihlali, uluslararası hukuk ve BM Şartı'nın bariz bir ihlali ve bölgesel güvenlik ve istikrar için ciddi bir tehdit olduğunu belirtmiştir .

Suudi Arabistan — Suudi Dışişleri Bakanlığı birden fazla kınama mesajı yayımladı. 26 Ağustos 2025'te İsrail'in süregelen ihlallerini Suriye egemenliğinin ve uluslararası hukukun "açık bir ihlali" olarak kınadı . 21 Mart 2026'da ise Suudi Arabistan, İsrail'in Suriye ordu kamplarına yönelik saldırılarını "saldırganlık" olarak niteleyerek uluslararası topluma müdahale çağrısı yaptı . Suudi Arabistan, Katar ve Kuveyt ile birlikte İsrail Başbakanı Netanyahu'nun işgal altındaki Suriye topraklarına yaptığı geziyi de "açık bir ihlal" olarak kınamıştır .

Katar — Katar da Suudi Arabistan'a katılarak güney Suriye'deki İsrail bombardımanını ve ihlallerini kınamış, Suriye topraklarının bölünmesi veya ayrıştırılması yönündeki her türlü çağrıyı reddetmiştir . Katar resmî haber ajansı (QNA), İsrail'in Dera ve Kuneytıra'daki gözaltı operasyonlarını da raporlamaktadır .

Diğer devletler — Türkiye ve Kuveyt de benzer şekilde operasyonları kınamış, Türkiye İsrail saldırılarını "tehlikeli bir tırmanış" olarak nitelendirmiştir .

Daha Geniş Bağlam: Esad'ın Düşüşünden Sonra İsrail Operasyonları

Esad rejiminin 8 Aralık 2024'te düşmesinin ardından İsrail, güneybatı Suriye'deki (işgal altındaki Golan Tepeleri'ne bitişik) askerden arındırılmış tampon bölgeyi işgal etmiş ve askeri varlığını sürdürmektedir . Daha geniş tablo şunları içermektedir:

İhlallerin boyutu — Suriyeli bir araştırma ve izleme kuruluşuna göre, İsrail güçleri Ağustos 2025 ile Mayıs 2026 arasında Suriye topraklarında en az 1.672 ihlal gerçekleştirmiştir. Mart 2026, 321'den fazla askerî operasyonla (kara baskınları, hava saldırıları, topçu atışları ve altyapı çalışmaları dâhil) bir zirve noktası olmuştur .

Kara harekâtları ve kontrol noktaları — 26-29 Haziran 2026 tarihleri arasında Suriye İnsan Hakları Gözlemevi, Dera ve Kuneytıra'da altı kara harekâtı gerçekleştiğini, ev baskınları, geçici kontrol noktaları kurulması ve bölge sakinlerinin sorgulanması gibi vakaları rapor etmiştir . İsrail güçleri 31 Mayıs 2026'da her iki vilayette de araç arama kontrol noktaları kurmuş, sivilleri durdurup aramıştır .

Sivil gözaltıları — İsrail güçleri çok sayıda Suriyeli sivili keyfi olarak alıkoymuştur:

• 7 Haziran 2026'da, Kuneytıra'daki harekâtlar sırasında ikisi çocuk beş sivil kaçırılmıştır .
• 11 Nisan 2026'da, Kuneytıra'nın Kudna köyü ve Dera'da düzenlenen baskınlarda üç Suriyeli gözaltına alınmıştır .
• İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW), Esad'ın düşüşünden bu yana İsrail güçlerinin "Suriyeli sivilleri keyfi olarak alıkoyup İsrail'e naklettiğini" belgelemiştir. Aileler, alıkonulan ve kendilerinden haber alınamayan yakınları için endişelenmektedir .
• Kuneytıra'dan eski gözaltılar, İran, Hizbullah ve yerel sosyal ağlar hakkında sorgulandıklarını ve bazılarının, gözaltı tarafından "İsrail'in Guantanamo'su" olarak adlandırılan bir tesise nakledildiklerini anlatmıştır .

1974 Ayrışma Anlaşması Üzerinde Devam Eden Müzakereler

2025 ortalarından bu yana ABD, sınır güvenliği ve 1974 Ayrışma Anlaşması'nın statüsünü ele almak için İsrailli ve Suriyeli yetkililer arasında dolaylı görüşmelere aracılık etmektedir .

Önemli gelişmeler:

• Paris görüşmeleri (Ocak 2026) — Üst düzey İsrailli ve Suriyeli yetkililer, ABD arabuluculuğunda beşinci tur görüşmeler için Paris'te bir araya gelmiştir .
• Suriye'nin müzakere pozisyonu — Nisan 2026'da Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed eş-Şera, İsrail'in Aralık 2024'ten bu yana ele geçirdiği tampon bölgeden çekilmeyi kabul etmesi halinde Golan Tepeleri konusunda "uzun vadeli müzakerelere" açık olduğunu belirtmiştir .
• UNDOF yetki yenilemesi — 1974 anlaşmasıyla kurulan BM Gözlem Gücü'nün (UNDOF) yetkisi, Güvenlik Konseyi tarafından her altı ayda bir yenilenmektedir. Haziran 2026'daki yenileme önemli bir diplomatik dönüm noktasıdır .

1974 anlaşmasının statüsü — Anlaşma, İsrail'in tampon bölgeyi tek taraflı işgali ve çekilmeyi reddetmesi nedeniyle fiilen çökmüş olarak kabul edilmektedir. Ancak her iki taraf da herhangi bir gelecek güvenlik düzenlemesi için temel yasal çerçeve olarak buna atıfta bulunmaya devam etmektedir .