ABD-İran Islamabad Mutabakatı: 6 Milyar Dolarlık Varlık Serbest Bırakıldı, Askeri Çatışmalar ve Çözümsüz Nükleer Müzakereler

29 Haziran 2026'da İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ABD-İran mutabakat zaptı (MoU) kapsamında Katar'da dondurulan 12 milyar dolarlık varlığın 6 milyar dolarlık ilk diliminin serbest bırakılacağını doğruladı . Bu açıklama, Hürmüz Boğazı yakınlarında yaşanan ve geçici anlaşmayı zora sokan önemli askeri çatışmaların ortasında geldi. MoU acil yaptırım rahatlaması sağlarken, nükleer müzakerelerin temel sorunları çözümsüz kalmaya devam ediyor.

6 Milyar Dolarlık Varlık Serbest Bırakılıyor

Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan, Katar'da dondurulan 12 milyar doların 6 milyar dolarının Tahran'a iade edileceğini belirtti . Pezeşkiyan bu adımı ABD ile varılan ön anlaşmanın bir parçası olarak nitelendirirken, MoU'yu İran için "büyük bir zafer" olarak tanımladı . İran devlet medyası, bu düzenleme kapsamında petrol ve petrokimya yaptırımlarının kaldırıldığını bildirdi .

Pezeşkiyan, toplamda Katar'da bulunan 12 milyar dolarlık İran varlığının yarısının transferi için hazırlıkların sürdüğünü ve kalan fonların serbest bırakılması için çalışmaların devam ettiğini söyledi .

ABD-İran Islamabad Mutabakat Zaptı (MoU) Detayları

Islamabad Mutabakat Zaptı, ABD Başkanı Donald Trump ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan tarafından 17 Haziran 2026'da G7 zirvesinin ardından Versay Sarayı'nda imzalandı . 14 maddelik MoU'nun tam metni birçok haber kuruluşu tarafından yayımlandı .

ABD'nin MoU kapsamındaki temel taahhütleri:

• İran'a karşı deniz ablukasını 30 gün içinde kaldırmak .
• BM Güvenlik Konseyi ve UAEA (Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı) kararlarını da içeren tüm yaptırımları belirlenen takvime göre kaldırmayı taahhüt etmek .
• İmzanın hemen ardından İran ham petrolü ve petrokimya ürünlerine yönelik yaptırımları kaldırmak . ABD Hazine Bakanlığı'na bağlı OFAC, 21 Ağustos 2026'ya kadar geçerli olmak üzere 60 günlük Genel Lisans X'i yayımladı .
• İran'ın yeniden imarı ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar dolarlık bir fon oluşturmak .

İran'ın taahhütleri:

• Hürmüz Boğazı'ndan tüm ticari gemilerin serbest geçişine izin vermek ve 60 gün boyunca güvenli geçiş için "azami çaba" göstermek .
• UAEA müfettişlerinin ülkeye girişine izin vermek .
• Tarafların ortak kararıyla uzatılabilecek 60 günlük bir müzakere süresi içinde nihai kapsamlı anlaşmayı müzakere etmeyi kabul etmek .

Hürmüz Boğazı Yakınlarındaki Askeri Çatışmalar

Geçici anlaşma, küresel petrol sevkiyatının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nda yaşanan bir dizi askeri çatışmayla ciddi şekilde sınandı.

• 25 Haziran 2026'da, Umman açıklarında bir kargo gemisi (Ever Lovely) insansız hava aracıyla (drone) vuruldu. BM Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) bunun üzerine gemilerin boğazdan tahliyesini durdurdu .
• 26 Haziran'da ABD, drone saldırısına yanıt olarak İran'ı vurdu. Bu, yeni ateşkesin en önemli sınavı oldu .
• ABD ordusu, Hürmüz Boğazı yakınlarındaki ve Keşm Adası'ndaki İran'daki birden fazla hedefi (füze, drone ve kıyı radar tesisleri) vurdu .
• Başkan Trump saldırıyı ateşkesin "aptalca bir ihlali" olarak nitelendirdi .
• İran, Bahreyn'deki ABD güçlerine bağlı hedefleri vurarak karşılık verdi; raporlar İran füzelerinin ve drone'larının Kuveyt'teki ABD üslerini de hedef aldığını gösteriyor .

Eleştirilen ABD Tavizleri

Eleştirmenler, bazı ABD tavizlerinin aşırı cömert olduğuna dikkat çekiyor:

• Petrol yaptırımlarının derhal kaldırılması: ABD, nihai bir nükleer anlaşmayı beklemeden İran petrolü, petrokimyası ve ilgili hizmetlere yönelik yaptırımları kaldırdı . Bu muafiyet, bankacılık, sigorta ve nakliye dahil tüm ilgili hizmetleri kapsıyor .
• İmar finansmanı: İran'ın yeniden imarı için önerilen en az 300 milyar dolarlık fon, nükleer geri adımlar doğrulanmadan aşırı bulunuyor .
• Ablukanın kaldırılması: 30 gün içinde deniz ablukasının kaldırılması, İran nükleer programını somut şekilde sınırlandırmadan önce elindeki kozu kaybetmek olarak değerlendiriliyor . ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), 18 Haziran 2026'da İran limanlarındaki ablukayı kaldırmaya başladı .

Çözümsüz Nükleer Müzakerelerin Durumu

MoU, nükleer dosyayı 60 günlük takip müzakerelerine bırakıyor. Arms Control Association'a göre MoU, "İran'ın nükleer silahlara giden yollarını kapatmıyor" ancak yeniden başlayan müzakereler için bir yol oluşturabilir . Dış İlişkiler Konseyi (CFR), MoU'nun birçok zorlu sorunu çözümsüz bıraktığını belirtti .

Çözüme kavuşturulmamış temel sorunlar:

• İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarını tam olarak açıklamayı ve UAEA denetimine izin vermeyi reddetmesi. UAEA, "İran'ın tüm zenginleştirme faaliyetlerini durdurup durdurmadığını doğrulayamıyor" .
• UAEA Yönetim Kurulu, 10 Haziran 2026'da İran'dan kalan zenginleştirilmiş uranyumu rapor etmesini ve müfettişlerin bunu doğrulamasına izin vermesini talep eden bir kararı kabul ederek müzakereleri zorlaştırdı .
• İran, Haziran 2025'te İsrail ve ABD tarafından bombalanan nükleer tesislere UAEA müfettişlerinin erişimine izin vermedi .
• Üst düzey bir İranlı yetkili, MoU'nun nükleer sınırlamalar içerdiğini söylerken, Pezeşkiyan İran'ın "uranyum zenginleştirme hakkından asla vazgeçmeyeceğini" belirtti .
• MoU iki farklı nükleer taahhüt içeriyor: İran nükleer silah geliştirmeyeceğini yeniden teyit ediyor ve her iki taraf İran'ın zenginleştirilmiş maddesinin akıbetini müzakere etmeyi kabul ediyor. Geçici bir önlem olarak İran, nükleer programının mevcut durumunu korumayı, ABD ise yeni yaptırım uygulamama sözü veriyor .

BM Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı MoU'yu memnuniyetle karşıladı ve doğrulama önlemlerine yardımcı olmak için her iki tarafla bir araya gelmeyi teklif etti .