ABD-İran Ateşkesi Çöktü: 11 Günde Çatışmaya Dönüşen Barış Süreci

17 Haziran'da imzalanan kırılgan ABD-İran geçici barış anlaşması, 28 Haziran itibarıyla fiilen çökmüş durumda. 11 gün içinde ateşkes; tankerlere düzenlenen drone saldırıları, ABD'nin misilleme amaçlı hava saldırıları, İran'ın Kuveyt ve Bahreyn'i vurması ve anlaşmanın yoruma açık maddeleri nedeniyle yerini yeniden çatışmaya bıraktı. Dünyanın en kritik petrol geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı yeniden krizin merkezinde. İşte NPR, AP, Bloomberg, Al Jazeera, BBC, The Guardian ve Savaş Çalışmaları Enstitüsü (ISW) gibi kaynaklara dayanan doğrulanmış zaman çizelgesi.

17 Haziran Mutabakat Zaptı (MoU) Çatışmanın Zeminini Nasıl Hazırladı?

Ateşkes, 110 gün süren çatışmaların ardından 17 Haziran'da Başkan Donald Trump ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan tarafından imzalanan bir mutabakat zaptı (MoU) ile sağlanmıştı . Anlaşmaya göre İran zenginleştirilmiş uranyum stoklarını azaltacak, ABD 30 gün içinde deniz ablukasını kaldıracak ve Hürmüz Boğazı gemi trafiğine açılacaktı. Ancak anlaşmadaki kritik ifade, boğazın "İran İslam Cumhuriyeti tarafından yeniden tesis edileceği" yönündeydi .

İran Anında Tek Yetkili Olduğunu İddia Etti

MoU imzalanır imzalanmaz İran, anlaşmayı kendi savaş hedeflerini karşılayan bir metin olarak yorumladı. Savaş Çalışmaları Enstitüsü'ne (ISW) göre Tahran, metnin kendisine Hürmüz Boğazı'nda geçişleri düzenleme yetkisi verdiğini savundu .

23 Haziran'a gelindiğinde İran, bu iddiasını somut adımlarla pekiştirmeye başladı. ISW, İran'ın Umman'la ortak bir mekanizma kurarak boğaz üzerinde uzun vadeli yetki elde etmeye ve geçişleri kendi takdirine göre kısıtlamaya çalıştığını belgeledi .

The Guardian, MoU'nun "çok geniş kaleme alındığını" ve her iki tarafın da birbirine taban tabana zıt yorumlar yapmasına olanak tanıdığını yazdı . Anlaşmanın 5. Maddesi'ndeki "düzenlemeler" ve "en iyi çabalar" gibi muğlak ifadeler, anlaşmazlığın odağı haline geldi .

Ateşkes Çöküyor: Tankerlere Drone Saldırıları

26 Haziran: Trump, İran'ı Ateşkesi İhlalle Suçladı

25-26 Haziran gecesi Başkan Trump, Truth Social hesabından yaptığı açıklamada İran'ı ateşkesi ihlal etmekle suçladı. Trump, Hürmüz Boğazı'ndan geçen kargo gemilerine en az dört adet tek yönlü saldırı drone'unun yönlendirildiğini, bunlardan birinin "büyük ve çok pahalı" bir yük gemisinin üst güvertesine isabet ettiğini ancak geminin yoluna devam edebildiğini söyledi . Trump saldırıyı "aptalca bir ihlal" olarak nitelendirdi .

Saatler sonra ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), misilleme olarak İran'daki füze ve drone depolama tesisleri ile kıyı radar istasyonlarına saldırı düzenlediğini duyurdu .

27 Haziran: MT Kiku Tankeri İran Drone'u Tarafından Vuruldu

27 Haziran Cumartesi günü, Panama bandıralı MT Kiku adlı tanker, Hürmüz Boğazı'nda bir İran drone'u tarafından vuruldu. İngiltere'nin UKMTO deniz güvenliği ajansı, geminin köprüsünün hasar gördüğünü ancak tüm mürettebatın güvende olduğunu doğruladı .

Aynı gün ABD, İran'a ikinci gece hava saldırısını düzenledi. CENTCOM, saldırıların "doğrudan İran'ın ticari denizciliğe yönelik saldırganlığına bir yanıt" olduğunu belirtti . Saldırılar, Sirik, Bender Lenge ve Keşm Adası çevresindeki askeri gözetleme altyapısı, iletişim sistemleri, hava savunma mevzileri, drone depolama tesisleri ve mayın döşeme kapasitelerini hedef aldı . Bu çatışma, iki hafta önce imzalanan anlaşmadan bu yana yaşanan en şiddetli tırmanma olarak tanımlandı .

İran, Kuveyt ve Bahreyn'i Vurdu

28 Haziran: ABD Müttefiklerine Füze ve Drone Saldırıları

28 Haziran Pazar günü İran, ABD'nin son hava saldırılarına doğrudan misilleme olarak Bahreyn ve Kuveyt'i hedef alan drone ve füze saldırıları düzenledi .

İran Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) saldırıyı üstlenerek, Bahreyn'deki ABD Beşinci Filo Karargahı ile Kuveyt'teki Ali El-Salim Hava Üssü'nü vurduğunu açıkladı . Bahreyn'de hava saldırısı sirenleri çalarken, Kuveyt hava savunmasının "düşman füze ve drone tehditlerine" karşılık verdiğini duyurdu . Kuveyt, İran drone'ları ve iki füzeyi imha ettiğini; can kaybı veya hasar olmadığını bildirdi .

Bu, İran'ın bölgedeki ilk saldırısı değildi. İran, MoU imzalanmadan önceki haftalarda da Bahreyn, Kuveyt ve Ürdün'ü vurmuştu . Ancak 28 Haziran saldırıları, anlaşma sonrası yaşanan en ciddi tırmanmaydı .

Stratejik Önem: Hürmüz Boğazı Neden Kritik?

Hürmüz Boğazı, dünyanın en kritik petrol geçiş noktasıdır. Barış zamanında küresel petrol tüketiminin yaklaşık %20'si (günde 17-20 milyon varil) bu boğazdan geçer . MoU imzalanıp ABD ablukayı kaldırdığında küresel enerji piyasaları sert tepki vermiş, Brent petrolün varil fiyatı %8,5 düşüşle yaklaşık 80,59 dolara gerilemişti .

19 Haziran'da enerji takip firması Global Energy Flow, boğazın durumunu "YÜKSELMİŞ (toparlanma-kırılgan)" olarak sınıflandırmıştı . Yenilenen çatışmalarla birlikte boğazın geleceği yeniden belirsizliğe büründü.

Müzakereler: Tıkanma ve Tamamen Durdurma Tehdidi

28 Haziran itibarıyla müzakere süreci tamamen tıkanmış durumda. İran, Washington'un saldırılarına devam etmesi halinde müzakerelerin "tamamen durdurulacağı" tehdidinde bulundu .

Yeni bir müzakere turu için henüz bir tarih belirlenmedi. The Guardian, 28 Haziran'da ateşkesin "çöküşün eşiğinde" olduğunu ve MoU'nun Hürmüz yönetimi konusundaki temel anlaşmazlığı çözemediğini yazdı . İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, İran'ın önümüzdeki 30 gün boyunca boğazın tek yöneticisi ve denetleyicisi olacağını, tam trafiğe ancak bu sürenin sonunda izin verileceğini açıkladı .

Sonuç

17 Haziran 2026'da imzalanan ABD-İran geçici barış anlaşması, sadece 11 günde çöktü. 28 Haziran'a gelindiğinde her iki taraf Hürmüz Boğazı üzerinde karşılıklı saldırılara girişmiş, İran Körfez'deki komşularını vurmuş ve müzakereler tamamen durma noktasına gelmişti. Kilitteki çözülmemiş sorun ise aynı: Hürmüz Boğazı'nı kim kontrol edecek? İran, muğlak kaleme alınmış bir anlaşmaya dayanarak tek yetkili olduğunu iddia ederken, ABD İran'ı ateşkesi ihlal etmekle suçluyor.