İran’dan Net Mesaj: Füze Programı Pazarlık Konusu Değil

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeshkian, tarihi ama bir o kadar da kırılgan olan ABD-İran barış anlaşmasına arabuluculuk yapan Pakistan'a teşekkür etmek üzere 23 Haziran 2026'da İslamabad'a gitti. Başbakan Şahbaz Şerif ile düzenlediği ortak basın toplantısında Pezeshkian, kırmızı çizgiyi net bir şekilde çizdi: İran'ın balistik füze programı müzakere edilemez ve bu konu İslamabad Mutabakatı'nın hiçbir parçası olmamıştır . Bu ziyaret, 14 maddelik geçici anlaşmanın imzalanmasından sadece günler sonra gerçekleşirken, nükleer denetimler ve Lübnan'da yeniden alevlenen şiddet gibi acil anlaşmazlıklar kalıcı bir anlaşmaya giden 60 günlük yolu tehdit ediyordu.

Pezeshkian'ın Pakistan'a Devlet Ziyareti (23 Haziran 2026)

Cumhurbaşkanı Pezeshkian, 23 Haziran'da İslamabad'a tek günlük bir devlet ziyareti için geldi. Bu ziyaret, ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a yönelik saldırılarından bu yana yaptığı ilk yurt dışı seyahatiydi . Pezeshkian, Cumhurbaşkanı Asıf Ali Zerdari, Başbakan Şahbaz Şerif ve üst düzey askeri liderlerle ayrı ayrı görüştü . Ziyaret, Pakistan'ın arabuluculuk rolüne bir teşekkür jesti olarak çerçevelendi. Pezeshkian, Şerif'e Pakistan'ın 'gücü ve desteği' için alenen teşekkür ederken, İslamabad'ı çabalarında 'dürüst ve ısrarcı' olarak tanımladı .

Balistik Füze Programı: 'Pazarlık Konusu Değil'

Pezeshkian, İran'ın balistik füze programının asla müzakere masasına gelmeyeceğini vurguladı. Ortak basın toplantısında konuşan Pezeshkian, 'Savunmamız için sahip olduğumuz füzeler olmasaydı, İsrail ve ABD, İran'ı bir başka Gazze'ye çevirirdi' dedi . Pezeshkian ve Başbakan Şahbaz Şerif, füze programının İslamabad Mutabakatı'nın bir parçası olmadığını doğruladılar . Şerif, çifte standart olmaması gerektiğini belirterek, 'Bazı ülkeler balistik füzelere sahip olabilirken İran sahip olamaz mı?' diye sordu .

Pakistan'ın Anlaşmaya Aracılık Etme Rolü

Pakistan, Tahran ile Washington arasında kilit arabulucu olarak görev yaptı. Başbakan Şahbaz Şerif, İsviçre'deki görüşmelere bizzat aracılık etti . Mutabakat, Pakistan'ın rolüne atfen resmi olarak İslamabad Mutabakatı (Islamabad Memorandum of Understanding) olarak adlandırıldı . Pezeshkian, İslamabad'ın samimiyetini ve tutarlılığını överken, Şerif de Pakistan'ın 'ebedi barış' sağlanana kadar arabuluculuk yapmaya devam edeceğini söyledi .

14 Maddelik İslamabad Mutabakatı (17 Haziran 2026'da İmzalandı)

Mutabakat, Başkan Trump ve Pezeshkian tarafından 17 Haziran 2026'da Fransa'nın Versay kentinde elektronik olarak imzalandı . Anlaşma, kalıcı bir barış anlaşmasına giden yolda 60 günlük bir geçici çerçeve oluşturuyor . Başlıca hükümler şunlardır:

• Ateşkes: ABD ile İran ve onların Lübnan da dahil olmak üzere müttefik cepheleri arasında derhal ve kalıcı olarak askeri operasyonların durdurulması .
• Hürmüz Boğazı: Ticari ve enerji sevkiyatına açık olan Hürmüz Boğazı'nın derhal yeniden açılması ve küresel petrol piyasalarına yönelik en akut savaş riskinin ortadan kaldırılması .
• Petrol İhracatı Muafiyetleri: ABD Hazine Bakanlığı, İran petrolünün 'üretimi, teslimatı ve satışına' izin veren 60 günlük bir muafiyet yayınlayarak, geçici dönem için İran'ın petrol ihracatına yönelik yaptırımları fiilen askıya aldı .
• Nükleer Taahhüt: İran, nükleer silah üretmeme veya edinmeme taahhüdünü yineledi .
• Uranyum Stoku: İran, yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunu azaltmayı kabul etti .
• Egemenlik: Her iki taraf da birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı gösterme taahhüdünde bulundu .

BM Nükleer Denetimleri Konusundaki Anlaşmazlık

Bu konu, Mutabakat'ın imzalanmasının hemen ardından büyük bir kriz noktası haline geldi. ABD'nin pozisyonu (Başkan Yardımcısı JD Vance ve Özel Temsilci Steve Witkoff tarafından dile getirildi), İran'ın ABD ve İsrail tarafından bombalanan nükleer tesisler de dahil olmak üzere IAEA müfettişlerine tam erişim izni verdiği yönündeydi . Ancak İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Tahran'ın bombalanan tesisleri güvenlik gerekçesiyle ziyaret etmesine izin vermeyeceğini söyledi . 23 Haziran itibarıyla bu anlaşmazlık, tüm barış sürecini gölgeleyen açık bir kriz haline gelmişti. Başkan Trump sosyal medyada İran'ın uzun vadeli denetimleri kabul ettiğinde ısrar ediyordu .

Kalıcı Bir Anlaşma İçin 60 Günlük Müzakere Penceresi

Mutabakat, müzakerecilerin geçici çerçeveyi nihai, kalıcı bir barış anlaşmasına dönüştürmesi için 17 Haziran'dan itibaren 60 günlük bir süre belirliyor . Her iki taraftan teknik ekipler İsviçre'de derhal çalışmaya başladı . Nihai anlaşmanın kilit konuları arasında yaptırımların kaldırılması, nükleer programın izlenmesi ve normalleşme yer alıyor . Trump, görüşmelerin başarısız olması halinde askeri seçeneği masada tutmaya devam ediyor .

Artan Zorluklar: Lübnan'daki Şiddet, Sabotajcılar, Doğrulama Boşlukları

23-24 Haziran itibarıyla süreci tehdit eden birkaç zorluk ortaya çıktı:

• Lübnan'da yenilenen şiddet: Lübnan'da çatışmalar yeniden başladı; Beyrut'a İsrail saldırıları olduğu bildiriliyor. Nisan 2026'da varılan ateşkes, benzer İsrail saldırıları nedeniyle saatler içinde çökmüştü . Mutabakat, 'Lübnan dahil müttefik cepheleri' kapsıyor ancak uygulama kırılganlığını koruyor .
• Sabotajcılar: ABD ve İran'ın anlaşmaya dair anlatımları arasında tutarsızlıklar ortaya çıktı . Nükleer denetim anlaşmazlığı, her iki taraftaki şahinlerin süreci rayından çıkarmaya çalışabileceğinin bir işareti.
• Doğrulama boşlukları: İran'ın bombalanan tesislere müfettiş erişimini reddetmesiyle ABD, bu lokasyonlardaki İran'ın nükleer durumu hakkında bağımsız doğrulamadan yoksun . İran'ın nükleer programının uzun vadeli bağımsız izlenmesi, ABD'nin belirtilen bir hedefi ancak henüz gerçekleştirilmiş değil .
• 60 günlük süre: Sıkı zaman çizelgesi gecikmelere çok az izin veriyor. Analistler çerçeveyi 'önce barışın gösterisi, sonra ayrıntılar' olarak tanımlıyor; çözülmemiş denetim anlaşmazlıkları, füze programının dışlanması ve bölgesel şiddetin, nihai bir anlaşmaya varılmadan süreci rayından çıkarabileceği uyarısında bulunuyorlar .

Cumhurbaşkanı Pezeshkian'ın Pakistan ziyareti hem diplomatik atılımı hem de anlaşmanın kırılgan durumunu gözler önüne serdi. 60 günlük saat işlemeye devam ederken ve temel anlaşmazlıklar şimdiden su yüzüne çıkmışken, kalıcı bir barışa giden yol belirsizliğini koruyor.