Trump’ın En Çok Kayrılan Ülke Fiyatlandırması Eli Lilly’nin Avrupa’daki Zayıflama Hapı Planlarını Nasıl Altüst Ediyor?

Trump yönetiminin 12 Mayıs 2025'te imzaladığı bir başkanlık kararnamesiyle hayata geçirdiği En Çok Kayrılan Ülke (MFN) fiyatlandırma politikası, ABD ilaç fiyatlarını diğer gelişmiş ülkelerdeki en düşük fiyatlara endeksliyor . Bu politikanın dalga etkileri, küresel ilaç stratejilerini yeniden şekillendiriyor. Özellikle, Eli Lilly'nin yeni zayıflama hapı Foundayo'nun (orforglipron) Avrupa'daki lansman planlarını baştan aşağı değiştiriyor, Avrupa genelinde ilaç lansmanlarını baskılıyor ve Almanya'nın agresif maliyet kesme yasalarıyla birleşerek bölgedeki Ar-Ge yatırımlarını ve hasta erişimini tehdit ediyor.

Foundayo'nun Avrupa Lansmanı: Yeni Bir Oyun Planı

Eli Lilly, Foundayo'yu Avrupa ve İngiltere'ye 2026'nın ikinci yarısında veya 2027'nin başında getirmeyi planlıyor . ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), günde bir kez alınan bu oral GLP-1 hapını 1 Nisan 2026'da, rekor bir süre olan 50 günde tamamlanan bir öncelikli inceleme programı kapsamında onayladı . Klinik çalışmalarda, en yüksek dozu alan hastalar 72 hafta boyunca ortalama vücut ağırlıklarının %11-12'sini kaybetti .

İşte MFN politikası bu noktada devreye giriyor ve ilacın Avrupalı hastalara ulaşma şeklini doğrudan etkiliyor. Eli Lilly CEO'su David Ricks, şirketin Avrupa hükümetlerinden kamu geri ödemesi almaya devam edeceğini, ancak birincil lansman yolunun ABD'de kullanılan doğrudan tüketiciye (DTC) modelinin bir benzeri olan, cepten ödemeli tele-sağlık platformları olacağını belirtti . Bu, temel bir strateji değişikliğine işaret ediyor: İlaç, ulusal geri ödeme müzakereleri için aylar veya yıllar beklemek yerine, ilk olarak özel, nakit ödeme kanalları aracılığıyla piyasaya sürülecek.

Bu değişimin mekanizması oldukça net. 14 Ağustos 2025'te Eli Lilly, İngiltere'deki Mounjaro (tirzepatid) ilacının liste fiyatını, en yüksek doz için ayda 122 sterlinden 330 sterline çıkararak %170'e varan oranda artırdı. Şirket bu artışı, Trump yönetiminin ABD fiyatlarını düşürme baskısına açık bir yanıt olarak açıkladı . Bu fiyat artışı, Avrupa lansmanlarının karlılığını korumak ve aynı zamanda ABD'deki referans fiyatın çok düşmesini engellemek için kullanılan bir araç haline geldi. 6 Kasım 2025'te Beyaz Saray, Eli Lilly ve Novo Nordisk ile MFN çerçevesinde, obezite tedavileri için aylık cepten yapılan harcamaları 245 ila 350 dolar arasında sınırlayan anlaşmaları resmileştirdi .

Avrupa'da İlaç Lansmanlarında Sert Düşüş

MFN politikasının etkileri sadece Eli Lilly ile sınırlı kalmıyor. GlobalData tarafından Mart 2026'da yayınlanan bir analize göre, MFN kararnamesinden bu yana Avrupa'da yeni ilaç lansmanları %35 oranında düştü . İlaç firmaları, ABD fiyatlandırma referanslarını korumak için Avrupa'ya girişleri geciktiriyor. Bu, tarihsel eğilimi tersine çeviriyor; daha önce Avrupa, yeni ilaçları ABD'den kısa bir süre sonra veya bazen daha önce piyasaya sürerdi.

Avrupa Komisyonu harekete geçiyor: AB Sağlık Komiseri Stella Kyriakides, 16 Haziran 2026'da Komisyon'un Trump'ın MFN politikasının Avrupa'daki ilaç erişimi üzerindeki yan etkilerini resmen soruşturacağını duyurdu. Bu soruşturma, AB'de azalan ilaç lansmanlarının ardından geldi .

Almanya'dan İkinci Bir Baskı: Maliyet Kesme Yasaları

ABD kaynaklı baskıya ek olarak, Avrupa'nın en büyük ilaç pazarı olan Almanya da kendi maliyet kesme önlemleriyle ilaç firmalarını zorluyor.

• Sert maliyet kontrolü: Almanya Sağlık Bakanı, 12 Haziran 2026'da ilaç firmalarının maliyet kesme önlemlerinden muaf tutulmayacağını açıkça belirtti. Bu, ilaç şirketlerinin yenilikçi ilaçları Avrupa'da piyasaya süremeyecekleri uyarılarına rağmen geldi . Yeni yasa tasarısı, üreticilerin daha yüksek zorunlu iskonto ödemesini ve uzatılmış fiyat dondurma rejimini kabul etmesini gerektiriyor.

• Yatırım çıkışı: Haziran 2026 verileri, Almanya'nın sağlık harcamaları kesintilerinin, milyonlarca euroluk ilaç projesinin ülkeyi terk etmesine neden olduğunu gösteriyor . Örneğin, Alman ilaç devi Boehringer Ingelheim, 2027-2030 dönemi için planladığı 900 milyon euroluk yurt içi yatırımını durdururken, Eli Lilly de Almanya'daki üretim ve Ar-Ge projelerini askıya aldı .

• İkilem: Tıbbi Araştırma Yasası (MFG): Öte yandan Almanya, Ekim 2024'te yürürlüğe giren Tıbbi Araştırma Yasası (Medizinforschungsgesetz - MFG) ile ülkeyi klinik araştırmalar için daha cazip hale getirmeye çalışıyor . Bu yasa, bürokrasiyi azaltmayı ve onay süreçlerini hızlandırmayı hedefliyor. Daha da önemlisi, Almanya'da kendi klinik araştırmalarını yürüten şirketlere gizli iskonto yapma imkanı tanıyor . Bu, Ar-Ge yatırımını doğrudan fiyatlandırma avantajına bağlayan yenilikçi bir politika. Ancak bu teşvik, maliyet kesme yasalarının yarattığı caydırıcı etkiyi tam olarak dengeleyebilecek mi, henüz belirsiz.

Hasta Erişimi Çifte Baskı Altında

Tüm bu gelişmelerin odağında hasta erişimi var. AB ülkeleri, yeni ilaçlara erişimde ABD'ye kıyasla zaten daha yavaş. Şimdi, MFN politikasının tetiklediği lansman gecikmeleri ve Almanya'nın maliyet kesintileri birleşince, Avrupalı hastalar yenilikçi tedavilere daha da uzun süreler beklemek zorunda kalabilir. İlaçlar piyasaya çıktığında ise, kamu tarafından geri ödenmek yerine sadece özel, cepten ödeme yapan kanallar aracılığıyla temin edilebilir hale gelebilir .

ISPOR tarafından Mayıs 2026'da yayınlanan bir analiz, durumu şöyle özetliyor: "Bir ABD politikası olmasına rağmen, MFN halihazırda AB lansmanlarını ve politika yanıtlarını etkilemiş, Avrupa genelinde erişim boşluklarını genişletme riski taşıyan ve potansiyel olarak AB'nin inovasyona erişimi hızlandırma çabalarını baltalayan küresel yayılma etkileri yaratmıştır" .