ABD-İran Anlaşması: 12 Milyar Dolarlık Varlık Serbest Bırakma, Tarım Anlaşmazlığı ve 60 Günlük Yol Haritası

23 Haziran 2026'da İran'ın üst düzey müzakerecisi ve Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, İsviçre'de ABD ile daha önce dondurulmuş 12 milyar dolarlık İran varlığının serbest bırakılması konusunda anlaşmaya varıldığını duyurdu . Varlıkların, her biri 6 milyar dolar olmak üzere iki taksit halinde serbest bırakılacağı belirtildi . Washington ise bu spesifik varlık serbest bırakma duyurusunu henüz resmi olarak doğrulamadı . Ayrıca ABD, müzakerelerin başlamasıyla birlikte İran'ın serbestçe petrol ihraç etmesine izin veren 60 günlük bir yaptırım muafiyeti sağladı .

Temel Anlaşmazlık: Tarım Ürünleri vs Temel İhtiyaç Maddeleri

ABD ve İran'ın anlatıları arasında doğrudan ve çözülmemiş bir çelişki var:

• ABD'nin Tutumu: Başkan Donald Trump, serbest bırakılacak fonların Amerikan tarım ürünleri satın almak için kullanılacağını belirtti ve anlaşmayı ABD'li çiftçiler için bir kazanç olarak konumlandırdı .
• İran'ın Tutumu: İran Merkez Bankası Başkanı açıkça karşı çıkarak Tahran'ın ABD ürünlerini satın almak zorunda olmadığını ve fonların geniş bir ithalat yelpazesi için kullanılabileceğini söyledi . Galibaf da benzer şekilde fonların özellikle ABD tarım ürünleri değil, genel olarak 'temel ihtiyaç maddeleri' için kullanılacağını ifade etti .

Bu rekabet halindeki anlatı merkezde yer alıyor: ABD, varlık serbest bırakmayı Amerikan tarımına fayda sağlayan bağlayıcı ve karşılıklı bir düzenleme olarak çerçevelerken; İran, fonların nasıl harcanacağı konusunda tam takdir yetkisine sahip olduğunda ısrar ediyor.

Arabulucular ve Çalışma Grupları

• Arabulucular: Katar ve Pakistan, yol haritasını ortaklaşa duyurdu ve ABD ile İran arasında birincil arabuluculuk rolünü üstlendi . Görüşmeler İsviçre'nin Burgenstock tatil beldesinde gerçekleşti .
• Çalışma Grupları: İsviçre'deki teknik görüşmeler başarıyla sonuçlandı ve nükleer sınırlamalar, petrol ihracatı, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması ve varlık serbest bırakma mekanizması gibi belirli konuları ele almak üzere çalışma grupları oluşturuldu .

60 Günlük Yol Haritası ve Ekonomik Normalleşme

Katar ve Pakistan'dan arabulucular, 22 Haziran'da İsviçre'de iki gün süren üst düzey görüşmelerin ardından ABD ve İran'ın 60 gün içinde nihai kapsamlı bir anlaşmaya varmayı hedefleyen bir 'yol haritası' üzerinde anlaştıklarını duyurdu . Ortak açıklamada, görüşmelerin ilk gününde 'cesaret verici ilerleme' kaydedildiği belirtildi .

Daha geniş normalleşme çerçevesinin temel bileşenleri şunları içeriyor:

• Tüm askeri operasyonların durdurulması
• İran ham petrolü ve petrokimya ihracatına yönelik ABD yaptırımlarının hafifletilmesi
• İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stokunu azaltma taahhüdü
• Hürmüz Boğazı'nın uluslararası denizciliğe yeniden açılması
• Yeniden inşa taahhütleri ve daha ileri ekonomik normalleşme için bir takvim

Takip Edilmesi Gereken Kilit Belirsizlik

Galibaf'ın 23 Haziran'da yaptığı 12 milyar dolarlık varlık serbest bırakma duyurusu ABD hükümeti tarafından doğrulanmadı . Fonların ABD tarım alımlarına bağlı olup olmadığı konusundaki doğrudan çelişkiyle birleştiğinde bu, anlaşmanın en kırılgan ve tartışmalı unsuru olmaya devam ediyor. 60 günlük yol haritası ise daha resmileşmiş ve karşılıklı olarak kabul edilmiş çerçeve olarak öne çıkıyor.