Çin'in Nadir Toprak Silahına Karşı Batı’nın Tarihi Hamlesi: G7’den Bağlayıcı Hedef ve Yeni İttifaklar

Haziran 2026'nın son haftası, nadir toprak elementleri (NTE) tedarik zincirinde küresel bir kırılma noktasına işaret etti. Çin, ABD'li iki büyük nadir toprak üreticisine ihracat kısıtlaması koyarken, sadece birkaç gün önce G7 ülkeleri, Çin'e olan bağımlılığı azaltmak için tarihi bir bağlayıcı hedef üzerinde anlaşmaya vardı. Bu gelişmeler, Batılı ülkelerin, Çin'in nadir toprak elementleri üzerindeki stratejik hakimiyetini kırmak için şu ana kadarki en kapsamlı ve somut adımını oluşturuyor .

Çin'in Yeni İhracat Kontrolleri (22 Haziran 2026)

22 Haziran 2026'da Çin Ticaret Bakanlığı (MOFCOM), 2026/23 No'lu Tebliğ ile 10 ABD'li şirketi ihracat kontrol listesine eklediğini duyurdu .

• Listedeki Şirketler: Dünyanın en büyük nadir toprak tedarikçisi MP Materials ve USA Rare Earth gibi nadir toprak üreticilerinin yanı sıra Aveox ve Red Cat Holdings gibi sekiz savunma sanayii şirketi de yer alıyor .
• Yasaklar: Çinli şirketlerin bu firmalara çift kullanımlı ürünler (hem sivil hem askeri amaçla kullanılabilen malzemeler) ihraç etmesi yasaklandı .
• Devlet Alımları: Aynı gün, 46 ABD şirketi daha Çin devlet alım kara listesine eklendi ve Çinli devlet kurumlarına satış yapmaları engellendi .
• Gerekçe: Bu yaptırımlar, ABD Savunma Bakanlığı'nın daha önce uyguladığı kara listelere ve ihracat kısıtlamalarına karşılık olarak görülüyor .

G7'nin Bağlayıcı Taahhüdü (Évian Zirvesi, 17 Haziran 2026)

Évian, Fransa'da düzenlenen G7 Liderler Zirvesi'nde alınan kararlar, nadir toprak bağımlılığını azaltma çabalarında bir dönüm noktası oldu .

• Yüzde 60 Hedefi: G7 liderleri, 2030 yılına kadar nadir toprak ve kalıcı mıknatıs ithalatında hiçbir G7 dışı tek bir ülkenin payının %60'ı geçmemesini sağlayacaklarına dair bağlayıcı bir taahhütte bulundu .
• Hedefin Anlamı: Bu hedef, açıkça Çin'i işaret ediyor. Çin, şu anda küresel nadir toprak madenciliğinin yaklaşık %70'ini ve rafinajının %90'ından fazlasını elinde bulunduruyor .
• Yeni Mekanizmalar: Liderler ayrıca bir Kritik Mineraller İttifakı kurulmasına, Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) tedarik zinciri izleme ve stoklama koordinasyonunda daha büyük rol üstlenmesine karar verdi .
• Dil: G7 bildirisinde, Çin ismi doğrudan anılmadan "piyasa dışı politika ve uygulamalar" ile kritik mineral ticaretinde "ekonomik zorbalık" kullanımına duyulan endişe dile getirildi .

İngiltere'nin 50 Milyon Sterlinlik Yurt İçi Programı

Birleşik Krallık, Kasım 2025'te güncellediği ve Haziran 2026'da yeniden teyit ettiği 'Vizyon 2035' Kritik Mineraller Stratejisi kapsamında somut adımlar atıyor .

• Fon Miktarı: İş ve Ticaret Bakanlığı (DBT) tarafından yönetilen bu strateji, yurt içi kritik mineral projelerini desteklemek için 50 milyon sterlinlik (yaklaşık 66 milyon dolar) bir fon ayırıyor .
• 2035 Hedefleri: İngiltere, 2035 yılına kadar kritik mineral ihtiyacının %10'unu yurt içi üretimden ve %20'sini geri dönüşümden karşılamayı hedefliyor. Ayrıca yılda en az 50.000 ton lityum üretmeyi planlıyor .
• Amaç: İngiltere hükümeti bu fonu, "yurt içi üretimi hızlandırmak" ve "tek bir kaynağa olan ithalat bağımlılığını azaltmak" olarak tanımlıyor .

Japonya-Fransa Nadir Toprak İş Birliği

Japonya Başbakanı Sanae Takaichi ile Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Nisan 2026'da bir Kritik Mineraller Yol Haritası imzaladı .

• Kapsam: Yol haritası, başta Çin dışında olmak üzere nadir toprak madenciliği, işleme ve geri dönüşüm projelerine ortak yatırımı öngörüyor .
• Somut Proje: Japon şirketi Iwatani Corporation ve devlet kurumu JOGMEC, Fransa'nın güneybatısında Caremag SAS tarafından yürütülen bir ağır nadir toprak rafinaj projesine katılıyor . Bu projenin 2027 başlarında üretime başlaması ve Japonya'nın talebinin yaklaşık %20'sini karşılaması bekleniyor .
• Uzay ve Nükleer: İş birliği sadece minerallerle sınırlı kalmayıp uzay endüstrisi ve nükleer enerjiyi de kapsıyor, ancak nadir toprak geri dönüşümü ana odak noktası olarak öne çıkıyor .

Genel Değerlendirme: Çin'in Hakimiyeti Kırılabilir mi?

Faktör	Çin'in Mevcut Payı	G7 ve Müttefiklerin Cevabı
Nadir Toprak Madenciliği	Küresel üretimin ≈%70'i	2030'a kadar %60 ithalat sınırı; İngiltere'nin yurt içi üretim ve geri dönüşüm hedefleri
Nadir Toprak Rafinajı	Küresel işlemenin ≈%90'ı	Japonya-Fransa geri dönüşüm ve işleme yol haritası
Tedarik Zinciri Gücü	Çift kullanımlı ihracat kontrolleri ve devlet alım kara listeleri	G7 Kritik Mineraller İttifakı, IEA izleme sistemi ve koordineli stoklama

Haziran 2026'daki bu önlemler, nadir toprak politikalarında söylemden somut, bağlayıcı ve fonlanmış bir aşamaya geçişi işaret ediyor. G7'nin %60 sınırı, sert bir son teslim tarihi olan ilk kolektif ithalat hedefi olma özelliği taşıyor. İngiltere'nin 50 milyon sterlinlik fonu ve Japonya-Fransa iş birliği ise Çin'in en güçlü olduğu rafinaj alanındaki darboğazı hedefliyor. Çin'in MP Materials ve USA Rare Earth'e uyguladığı yaptırımlar ise Pekin'in bu darboğazı bir silah olarak kullanmaya hazır olduğunu ve Batı'nın alternatif arayışlarını hızlandırdığını gösteriyor.