Petrol Piyasalarında Tarihi Dönüş: ABD-İran Anlaşması Arz Fazlası Endişelerini Tetikledi

ABD-İran arasında 17 Haziran 2026'da imzalanan geçici barış anlaşması, petrol piyasalarında dramatik bir dönüşü tetikledi. Savaşın neden olduğu ve Brent petrolü varil başına 96 doların üzerine taşıyan arz krizi, anlaşmayla birlikte aniden sona erdi . Bu 60 günlük mutabakat zaptı (MOU), Hürmüz Boğazı'nı yeniden açtı ve ABD'nin İran limanlarına uyguladığı deniz ablukasını kaldırarak aylardır birikmiş arzı serbest bıraktı ve piyasayı beklenen bir fazlalığa göre yeniden fiyatlamaya itti.

Arz Fazlası Anlatısını Güçlendiren Katalizörler

17 Haziran MOU ve Hürmüz Boğazı'nın Yeniden Açılması: Başkan Trump ve İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan, 100 günü aşkın çatışmayı resmen sona erdiren mutabakat zaptını elektronik olarak onayladı . Anlaşma, savaş nedeniyle fiilen kapatılmış olan dünyanın en kritik petrol geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı'nın derhal yeniden açılmasını öngördü.

ABD Deniz Ablukasının Kaldırılması: 18 Haziran'da, ABD Merkez Komutanlığı, Amerikan kuvvetlerinin İran limanlarına gidip gelen gemilere yönelik ablukasını sonlandırdığını duyurdu. Bu, petrol tankerlerinin Hürmüz Boğazı'ndan serbestçe geçmeye başlamasına olanak tanıdı . Bu hamleyle, Basra Körfezi'nde sıkışıp kalmış 62 milyon varil ham petrolün fiziksel engeli kalktı; 60 milyon varilin derhal bölgeden çıkması bekleniyor .

IEA'nın Dev Arz Fazlası Uyarısı: Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), petrol piyasasının tarihin en kötü arz şoklarından birinden, 2027 yılında günlük 5,05 milyon varili aşan bir arz fazlasına dönüşeceğini tahmin etti . IEA, Körfez üretiminin yeniden başlaması ve Çin'den gelen talebin yavaşlamasıyla, arzın yıllık yaklaşık 8 milyon varil/gün artacağını, buna karşın talep artışının sadece 2 milyon varil/gün'de kalacağını öngördü .

Fiyat Hareketleri ve Piyasa Yapısı

• Brent petrol, anlaşma öncesindeki 90'lı seviyelerden 18 Haziran'da 78,64 dolar/varil altına geriledi ve Asya işlemlerinde kısa süreliğine 78 dolar/varilin altını gördü . Takip görüşmelerinin iptaliyle 80,37 dolara toparlasa da haftayı yaklaşık %8-9 kayıpla kapattı .
• WTI, Brent'i izleyerek düşüşe geçti ve her iki gösterge de savaş kaynaklı kazançlarının neredeyse tamamını kaybetti .
• Backwardation Çöktü: Ham petrol vadeli işlem eğrisi (backwardation), Mart başı seviyelerine kadar daralarak fiziksel piyasadaki sıkılığın çözüldüğü sinyalini verdi . Piyasa, yakın vadeli fiyatların daha düşük, uzun vadeli fiyatların daha yüksek olduğu kontango yapısına yönelmeye başladı; bu durum, beklenen arz fazlasının ve depolama teşviğinin klasik bir göstergesidir.
• Hedge fonlar, net uzun pozisyonlarını yaklaşık 44.000 lot azaltarak spekülatif paranın piyasadan çıktığını gösterdi . ABD'nin İran'a saldırısından önce arz fazlasına oynayan bazı tezgahüstü (OTC) opsiyon pozisyonları ise yeniden karlı hale geldi .

Kırılgan 60 Günlük Ateşkes ve Yenilenen Belirsizlik

Barış anlaşması kalıcı bir çözüm değil, geçici bir çerçevedir. 19 Haziran'da, mutabakat zaptının İsviçre'de resmen imzalandığı gün, ABD ile İran arasındaki takip barış görüşmeleri aniden iptal edildi . Başkan Yardımcısı JD Vance'in İranlı müzakerecilerle görüşmek üzere Cenevre'ye gitmesi planlanırken, İsrail'in Lübnan'a yönelik operasyonlarının tırmanması nedeniyle toplantı iptal edildi . Brent petrol bu haberle yükseldi ancak haftayı hâlâ yaklaşık %8-9 kayıpla kapattı .

İran, Hürmüz Boğazı'nın gelecekteki kullanımı için şartlar koştu . İran Meclis Başkanı devlet televizyonuna yaptığı açıklamada, boğazın 60 günlük ateşkesin ardından "savaş öncesi koşullara dönmeyeceğini" söyledi . Bölgedeki genel durum hâlâ değişken: İsrail ve Hizbullah aynı gün ayrı bir ateşkese vardı ancak kalıcı bir ABD-İran çözümüne giden yol belirsizliğini koruyor .

Analist Görüşleri

Savaş kaynaklı aksaklıkların, orta vadeli arz/talep dengeleri açısından sona erdiği geniş kabul görüyor. Milyonlarca varili piyasanın dışında tutan fiziksel ve finansal engeller politika düzeyinde kaldırılmış durumda. Ancak analistler, Hürmüz Boğazı'ndaki nakliye operasyonlarının normale dönmesinin zaman alacağı ve fiziksel ham petrol piyasalarının, geri dönen arzın tam etkisi hissedilene kadar yaz ayları boyunca sıkı kalmaya devam edeceği uyarısında bulunuyor .

Şu anki temel gerilim, savaştan kalan mevcut fiziksel sıkılık ile ufukta görünen yapısal arz fazlası (IEA'nın 2027 tahmini) arasında yaşanıyor. Backwardation'ın çöküşü ve hedge fon çıkışı, piyasanın kalan darboğazları değil, arzın normalleşmesini fiyatladığını gösteriyor.