Hürmüz Boğazı'nda Tanker Trafiği Neden Patladı ve Sonra Durdu? ABD-İran Anlaşmasının Hikayesi

Hürmüz Boğazı'ndaki tanker trafiği, Haziran 2026'nın ortasında ABD ile İran'ın geçici bir barış anlaşması ("İslamabad Mutabakat Zaptı") imzalaması ve ABD'nin deniz ablukasını kaldırarak su yolunu yeniden açma sözü vermesiyle birlikte büyük bir sıçrama yaptı. Ancak bu heyecan kısa sürdü; İsviçre'de planlanan ABD-İran nükleer görüşmelerinin aniden iptal edilmesiyle trafik durma noktasına geldi. Yaklaşık 550'den fazla gemi mahsur kaldı, boğazın orta kanalında yaklaşık 80 canlı deniz mayını bulunuyor ve uzmanlar normal nakliyenin yeniden başlamasının haftalar ila aylar sürebileceğini tahmin ediyor.

Yükseliş: Nedeni ve Rakamlar

17 Haziran 2026'da ABD Başkanı Donald Trump ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, 14 maddelik bir Mutabakat Zaptı'nı (MoU) dijital olarak imzaladı. Anlaşma, derhal ateşkesi, ABD'nin İran'a yönelik askeri operasyonlarının sona ermesini, ABD Donanması'nın İran limanlarındaki ablukasının kaldırılmasını ve her iki tarafın da Hürmüz Boğazı'nı ticari trafiğe "derhal" açma taahhüdünü içeriyordu .

Yükseliş dönemindeki gemi ve petrol hacmi verileri:

• 17 Haziran — Yaklaşık 5 milyon varil ham petrol taşıyan en az üç İran petrol tankeri, iki aydır ilk kez İran'dan çıkış yaparak eski ABD ablukasını aştı .
• 18 Haziran — AXSMarine verilerine göre toplam 25 ticari gemi boğazı geçti; bu, Nisan ortasından bu yana görülen en yüksek günlük rakamdı . Gemi takip verileri, yaklaşık 10 milyon varil petrol taşıyan gemilerin boğaz dışında belirdiğini veya geçiş yaptığını gösterdi .
• 18-19 Haziran — Kpler, anlaşmanın yürürlüğe girmesinden bu yana 20'den fazla petrol tankerinin boğazı geçtiğini ve tanker trafiğinin 2 Haziran'dan bu yana en yüksek seviyeye ulaştığını bildirdi .
• Anlaşma öncesi durum — Resmi imzadan önce bile, Haziran'ın ilk 10 gününde Hürmüz'den geçen İran dışı petrol akışı, Körfez üreticilerinin alternatif yollar bulmasıyla yaklaşık %50 artarak günde en az 1,8 milyon varile ulaştı .

18 Haziran'da ABD Merkez Komutanlığı, İran limanlarına gidip gelen gemilere yönelik ablukanın resmen sona erdiğini duyurdu .

14 Maddelik Anlaşma (İslamabad Mutabakat Zaptı)

Mutabakat Zaptı, 800 kelimeden kısa, 14 maddelik bir çerçeve belgedir . Temel maddeler şunlardır:

• Tüm cephelerde (Lübnan dahil) askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak durdurulması .
• Hürmüz Boğazı'nın, İran'ın herhangi bir geçiş ücreti talep etmeden deniz trafiğine açılması .
• ABD'nin İran limanlarındaki deniz ablukasının kaldırılması .
• İran'ın nükleer programı, Boğaz'ın geleceği ve daha geniş normalleşmeyi kapsayan nihai kapsamlı anlaşma için 60 günlük müzakere süreci .
• İran'a mali rahatlama (kamuya açık özetlerde belirli bir dolar tutarı belirtilmedi) .
• İran'ın nükleer silah geliştirmekten kaçınma taahhüdü .
• Anlaşma, İsrail'in rolünü ayrıntılı olarak ele almıyor ve birçok ayrıntıyı ileriki nükleer görüşmelere bırakıyor .

Duruş: İsviçre Nükleer Görüşmelerinin İptali

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'in, 60 günlük çerçeve kapsamındaki ilk takip nükleer görüşmeleri için 19 Haziran Cuma günü İsviçre'ye giderek İranlı müzakerecilerle bir araya gelmesi planlanmıştı . İsviçre Dışişleri Bakanlığı görüşmelerin aniden ertelendiğini duyurdu ve Beyaz Saray da Vance'in seyahatinin ertelendiğini doğruladı . İptal sürpriz oldu; Irish Times, Trump'ın diplomatik karmaşa ortasında İsrail'e "sakin ol" dediğini bildirdi .

19-20 Haziran'da bazı gemiler geçiş yapmaya devam etse de, diplomatik kopuş büyük ölçekli bir yeniden başlangıç için gereken güveni sarstı. Zaten "ihtiyatlı bir inançsızlıkla" hareket eden gemi sahipleri ve sigortacılar, daha fazla gemi göndermekten çekindi . 18 Haziran'da hızla artan trafik, durma noktasına geldi; günde yalnızca bir avuç çoğunlukla İran bağlantılı gemi geçerken, savaş öncesinde bu sayı yaklaşık 140'tı .

Devam Eden Riskler: Deniz Mayınları

En büyük fiziksel engel mayın tehdididir.

• Tanker sahiplerini temsil eden bağımsız kuruluşa göre, Hürmüz Boğazı'nın orta bölgesinde yaklaşık 80 deniz mayını bulunuyor ve düzenli nakliyenin yeniden başlaması için bunların temizlenmesi gerekiyor .
• Nakliye şirketleri ve sigortacılar tarafından güvenli ilan edilene kadar çoğu ticari işletme geçiş riskini almayacaktır .
• Bir Ortak Denizcilik Bilgi Merkezi (JMIC) uyarısı, denizcilere "Açık talimat verilene kadar geçmeye çalışmayın" çağrısında bulundu .

Mahsur Kalan Gemiler

• 18 Haziran itibarıyla, boğazın her iki tarafında geçiş bekleyen 550'den fazla gemi mahsur kalmıştı .
• Haziran başından kalma daha geniş bir tahmin (ateşkes çöküp yeniden sağlanmadan önce) bu sayıyı 800'ün üzerinde gemi olarak veriyordu .
• Bu gemilerin çoğu, haftalar veya aylardır mahsur kalan yüklü petrol tankerleri, LNG gemileri ve konteyner gemileri olup, bazı mürettebat uzun süreli görevler ve lojistik zorluklarla karşı karşıyadır .

Uzmanların Tam Nakliye Restorasyonu İçin Tahminleri

Kaynak / Uzman	Zaman Çizelgesi Tahmini	Temel Koşul
Kpler analistleri (15 Haziran)	Bir ay içinde savaş öncesi seviyelerin neredeyse yarısı	Anlaşmanın engelsiz uygulanması varsayımı
CNBC / sektör liderleri (18 Haziran)	Birikmiş iş yükünü temizlemek birkaç hafta	Boğaz açık olsa bile darboğaz yönetimi gerekiyor
Tanker sahipleri grubu / The Guardian (19 Haziran)	Mayınlar temizlenene kadar normal nakliye olmaz	Önce 80 mayın taranmalı; süre belirtilmedi
El País analizi (16 Haziran)	Tam restorasyon aylar alabilir	Mayınlar, bozuk lojistik, hasarlı altyapı, kapatılan kuyuların yeniden açılması ve sigorta yeniden sertifikasyonu
Frontline CEO'su (11 Haziran)	İstikrarlı bir anlaşmaya varılırsa hızlı yükseliş	Müzakereler iptal edilmeden önceki iyimserlik

Mevcut kanıtlardan çıkan sonuç: İsviçre görüşmeleri çökmeden önce bile, uzmanlar mayınlar, gemi birikimi, hasarlı liman altyapısı ve sigortacıların rotayı güvenli olarak yeniden onaylama ihtiyacı nedeniyle çok haftalı ila çok aylı bir toparlanma süreci öngörüyordu . Nükleer görüşmelerin iptali, şimdi, diplomatik süreç canlanana kadar büyük ölçekli bir yeniden başlamayı muhtemelen geciktirecek ciddi bir siyasi belirsizlik primi eklemiştir.