JWST, 'Pembe Gezegen' GJ 504b'de Daha Önce Hiç Görülmemiş Tuz Bulutlarını Keşfetti

2013 yılında keşfedildiğinden beri koyu eflatun rengiyle gökbilimcileri büyüleyen GJ 504b, 'Pembe Gezegen' lakabını aldı . O tarihten bu yana doğrudan görüntülenen en soğuk ötegezegenlerden biri olarak biliniyordu, ancak sönüklüğü Dünya'dan ayrıntılı bir şekilde incelenmesini imkansız kılıyordu. Şimdi ise James Webb Uzay Teleskobu (JWST), bu gizemli dünyanın atmosferine bakarak hayal edilenden çok daha tuhaf bir yer olduğunu ortaya çıkardı: Burası, bulutların tuzdan oluştuğu bir gezegen.

Zengin ve Egzotik Bir Atmosfer

JWST'nin NIRSpec ve MIRI cihazlarını kullanan gökbilimciler, GJ 504b'nin yakın ve orta kızılötesi bölgedeki ilk doğrudan spektrumunu elde etti . Veriler, su buharı (H₂O), karbon monoksit (CO), metan (CH₄), karbondioksit (CO₂), amonyak (NH₃) ve hidrojen sülfür (H₂S) gibi alışılmadık derecede zengin bir molekül topluluğunu ortaya çıkardı . Ayrıca ¹³CO ve C¹⁸O gibi izotopik varyantlar da tespit edildi .

En önemli tespitlerden biri amonyak (NH₃) oldu. Mâlin ve arkadaşları tarafından 2025 yılında yayınlanan bir çalışma, JWST'nin MIRI koronagrafik fotometrisini kullanarak gezegen kütleli bir arkadaşın atmosferinde amonyağın ilk kesin tespitini 12,5σ güven seviyesinde rapor etti . Bu hassas amonyak ölçümü, soğuk gezegenlerdeki azot kimyasına yeni bir pencere açarak, gezegenlerin oluşum koşullarının önemli bir izleyicisi haline geldi .

Yıldız sisteminin yaklaşık 160-250 milyon yaşında olduğu tahmin ediliyor ve bu da GJ 504b'yi nispeten genç bir dünya yapıyor .

Gökyüzünde Tuzlu Bir Sürpriz

JWST verilerinden gelen en büyük sürpriz, GJ 504b'nin atmosferinde tuz bulutlarının keşfi oldu. Daha sıcak ötegezegenlerde görülen silikat bulutlarının aksine, buradaki bulutlar potasyum klorür (KCl) ve çinko sülfat (ZnS) gibi sülfitler ve metal tuzlarından oluşuyor .

Bu tür egzotik bulut türlerinin, doğrudan görüntülenen gezegen kütleli bir cisimde ilk kez doğrulanması önemli bir adım. Tuzlar, dünyanın yaklaşık 550 K'lik soğuk sıcaklığında pus katmanları oluşturarak, bu sıcaklıklardaki Jüpiter benzeri atmosferlerin silikat tozu yerine alkali tuzlardan oluşan yoğun bulutlar oluşturması gerektiğini öngören teorik modelleri doğruluyor .

Northwestern Üniversitesi liderliğindeki gökbilimciler tarafından Haziran 2026'da rapor edilen bu bulgu, soğuk bir cismin atmosferinde tuz bulutlarının varlığına dair ilk doğrudan kanıtlardan bazılarını sağlıyor .

Gezegen-Kahverengi Cüce Sınırında Daha Ağır Bir Dünya

JWST verileri GJ 504b'nin kütlesini önemli ölçüde yukarı yönlü revize etti. Başlangıçta kabaca 4 Jüpiter kütlesi olarak tahmin edilen cismin, şimdi ~20-28 Jüpiter kütlesinde olduğu düşünülüyor ve en iyi tahmin yaklaşık 25 M_J civarında .

Bu, onu döteryum füzyon sınırına yakın bir yere yerleştiriyor ve gezegen ile kahverengi cüce (başarısız yıldız) arasındaki çizgiyi bulanıklaştırıyor. Bu nedenle gökbilimciler genellikle ona 'gezegen' yerine 'gezegen kütleli arkadaş' adını veriyor . Yüksek kütlesi, GJ 504b'yi gezegen/kahverengi cüce sınırının nerede olduğunu ve bu sınıra yakın cisimlerin nasıl oluşup soğuduğunu anlamak için kritik bir test nesnesi haline getiriyor .

Soğuk Ötegezegenler İçin Yeni Bir Referans Noktası

JWST'den önce, doğrudan görüntülenen ötegezegenler hakkındaki bilgimiz büyük ölçüde sıcaklıkları 800 ile 1800 K arasında değişen sıcak genç Jüpiterlerle sınırlıydı. Yaklaşık 550 K'lik atmosferik sıcaklığıyla GJ 504b, spektrumu yakalanan en soğuk doğrudan görüntülenen ötegezegen olup, bu sıcak dünyalar ile kendi soğuk Jüpiter'imiz (~130 K) arasında eşsiz bir köprü görevi görüyor .

Tuz bulutlarının ve amonyak dahil karmaşık bir kimyanın tespiti, GJ 504b'yi soluk pembe bir noktadan iyi karakterize edilmiş bir referans noktasına dönüştürdü. Bu gözlemler, bilim insanlarının bulut fiziği, azot kimyası ve daha düşük sıcaklıklardaki gaz devi atmosferlerinin evrimi modellerini doğrulamalarına olanak tanıyarak, soğuk, doğrudan görüntülenen gezegenleri anlamak için yeni bir temel noktası oluşturuyor .