AB'nin Dev Yapay Zeka Veri Merkezi Rüyası Neden Küçülüyor?

Fonlama: Daha Az Para, Daha Geç Geliş

• Azalan doğrudan AB fonu: Avrupa Birliği, doğrudan sübvansiyon olarak yaklaşık 4,1 milyar avro taahhüt etti. Ev sahibi üye devletlerin de bu miktarı eşlemesi bekleniyor ve böylece toplam kamu katkısı yaklaşık 8,2 milyar avroya ulaşıyor. Bu, başlangıçta belirtilen 20 milyar avroluk toplam bütçenin oldukça altında .
• İki aşamalı fonlama takvimi: Ödemelerin 2028 ve 2030 olmak üzere iki aşamada yapılması planlanıyor. Eleştirmenler bu takvimin, yapay zeka modeli eğitim taleplerinin şu anda hızla arttığı bir ortamda, altyapıya acilen ihtiyaç duyulduktan yıllar sonra fonun ulaşacağı anlamına geldiğini savunuyor .

Art Arda Gelen İhale Gecikmeleri

Resmi ihale süreci birkaç kez ertelendi:

• Başlangıçta 2025 sonu bekleniyordu
• "2026 başına" (Ocak veya Şubat) ertelendi
• Ardından Mayıs 2026'ya
• En son olarak da Temmuz 2026'ya ertelendi

Avrupa Komisyonu, veri merkezleri için resmi kriterleri yayınlamayı da birkaç kez erteledi ve bu da teklif verenler arasında belirsizliği artırdı .

Daralan Kurumsal İlgi

Haziran 2025'te yapılan ilk niyet beyanı çağrısı, 16 üye ülkeden 76 teklif aldı ve beklentilerin çok üzerinde bir ilgi gördü . Ancak fon belirsizliği ve sürekli gecikmeler etkisini gösterdikçe, bu sayı önemli ölçüde azaldı. Haziran 2026 itibarıyla, mevcut şartlar altında taahhütte bulunmaya istekli yalnızca yaklaşık 10 ciddi teklif veren kalmıştı .

Daha Geniş Egemenlik Bağlamı

Gigafabrika seviyesindeki bu aksaklıklar, Avrupa'nın teknolojik egemenlik konusundaki artan endişelerinin gölgesinde yaşanıyor.

• Avrupa Teknolojik Egemenlik Paketi: 3 Haziran 2026'da Avrupa Komisyonu, yarı iletkenler (Çipler Yasası 2.0), bulut ve yapay zeka (Bulut ve Yapay Zeka Geliştirme Yasası) ve açık kaynağı kapsayan kapsamlı bir strateji benimsedi. Bu stratejinin temel amacı, AB'nin Avrupa dışı teknolojiye olan bağımlılığını azaltmak .
• Fransız konsorsiyumunun 10 milyar avroluk teklifi: Mayıs 2026'da AION adlı bir konsorsiyum (Iliad SA, Orange SA, özel sermaye şirketi Ardian, EDF ve diğerleri), Fransa'da büyük bir yapay zeka veri merkezi kampüsü inşa etmek için 10 milyar avroluk bir teklif sundu. Bu, gigafabrika sürecindeki en büyük özel sektör taahhütlerinden biri ve kamu sektöründeki belirsizliğin yarattığı boşluğu doldurmaya yönelik önemli bir özel sektör girişimi .
• Sektör uyarıları: Nokia CEO'su Pekka Lundmark, altyapı yatırımlarında daha hızlı hareket edilmemesi halinde Avrupa'nın yapay zekada geri dönülemez bir şekilde geride kalma riskiyle karşı karşıya olduğu konusunda kamuoyunu uyardı . Diğer Avrupalı teknoloji liderleri de bu endişeyi dile getirdi.
• Parlamenterlerden eleştiriler: Bazı Avrupa Parlamentosu üyeleri (MEP), planın temel mantığını sorguladı. Örneğin, Almanya Yeşiller Partisi MEP'i Sergey Lagodinsky, "Kimse bana bu gigafabrikalarla ne tür bir iş modeli planladıklarını açıklayamadı" dedi .

Önemli Belirsizlikler

• Kalan teklif verenlerin kesin sayısı ve bir sonraki ihale penceresinin tam zamanı hala değişkenlik göstermektedir .
• "Üç büyük ve dört küçük merkezden oluşan iki kademeli yapı", AB'nin resmi kaynaklarında açıkça belgelenmemiştir. Bu, resmi olarak onaylanmamış analist projeksiyonlarını veya dahili planlamayı yansıtıyor olabilir. Resmi Konsey yönetmeliği (2026/150) ve EuroHPC JU SSS'leri, iki kademeli bir ayrım belirtmeden "5'e kadar" gigafabrika için ortak bir satın alma sürecini tanımlamaktadır .

Özetle, AB'nin yapay zeka gigafabrika planı, beş tesisli ve 20 milyar avroluk bir vizyondan, yaklaşık 4,1 milyar avro doğrudan AB sübvansiyonu olan, ihale süreci 2026 yazına ertelenmiş ve kurumsal ilgi 76'dan yaklaşık 10'a düşmüş daha kısıtlı bir programa dönüşmüştür. Bu aksaklıklar, Haziran 2026'daki Teknolojik Egemenlik Paketi ve Nokia CEO'sunun uyarılarıyla somutlaşan daha geniş bir Avrupa teknolojik egemenlik arayışıyla aynı zamana denk gelmektedir. Bu arada, AION konsorsiyumunun 10 milyar avroluk Fransız teklifi, kamu sektöründeki belirsizliğin yarattığı boşluğu doldurmaya yönelik önemli bir özel sektör girişimi olarak öne çıkmaktadır.