Ön Mutabakat Zaptı (MoU)

ABD ve İran, 14 Haziran 2026 Pazar günü 14 maddelik bir mutabakat zaptını elektronik olarak imzaladı . İşte öne çıkan başlıklar:

Temel Taahhütler

• Anında ve kalıcı ateşkes: Her iki ülke ve müttefikleri, Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerde savaşın sona erdiğini ilan etti .
• Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması: İran, ticari gemilerin en az 60 gün boyunca ücretsiz geçişini güvence altına almayı ve savaş öncesi deniz trafiği hacmine dönmeyi kabul etti . Trump, boğazın 19 Haziran itibarıyla ‘tamamen açılacağını’ söyledi .
• Nükleer taahhüt: İran, nükleer silah geliştirmeyeceğini, satın almayacağını veya üretmeyeceğini taahhüt etti .
• Yaptırımların hafifletilmesi: ABD, petrol yaptırımlarını kaldırmayı ve tüm Amerikan ile BM yaptırımlarının kaldırılması için çalışmayı kabul etti .
• 60 günlük müzakere süreci: Her iki taraf da nihai bir anlaşma için 60 gün boyunca müzakere yapacak. Bu süre zarfında taraflardan biri istediği zaman anlaşmadan çekilebilir .

Dondurulan Varlıkların Miktarı

Raporlara göre dondurulan varlıkların miktarı net değil ve farklı kaynaklar farklı rakamlar veriyor:

• MoU metninin, İran’ın dondurulan varlıklarının serbest bırakılmasına atıfta bulunduğu belirtiliyor. Ancak ABD’li yetkililer, MoU kapsamında henüz hiçbir fonun serbest bırakılmadığını doğruladı .
• ABD’de dondurulan toplam İran varlığının yaklaşık 24 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor .
• Reuters’ın haberine göre bir taslakta, dondurulmuş 25 milyar doların serbest bırakılacağı belirtiliyor .
• İran, görüşmelerin başlaması için Katar’da tutulan 12 milyar dolarlık dondurulmuş varlığa erişim talep etmişti, ancak üst düzey bir ABD’li yetkili, görüşmeler başlamadan önce bu fonlara koşulsuz erişim fikrini reddetti .
• MoU ayrıca İran için 300 milyar dolarlık bir yeniden inşa fonundan söz ediyor. Trump, İran anlaşmaya uymazsa ABD’nin bu fonu sağlamayacağını belirtti .

Anlaşmanın Koşulları

• Yaptırımların kaldırılması ve varlıkların serbest bırakılması için İran’ın MoU’nun tüm şartlarına uyması gerekiyor .
• MoU, ön bir çerçeve olarak tanımlanıyor. Tam uygulama için 60 günlük ayrıntılı müzakerelerin ardından nihai bir anlaşmaya varılması gerekiyor .
• Trump, ‘Eğer düzgün davranırlarsa, hemen bir şey olacak’ diyerek yaptırım hafifletmesinin hızını İran’ın uyumuna bağladı .

Piyasaların Tepkisi

Finansal piyasalar anlaşmaya olumlu ve sert tepki verdi:

• Petrol fiyatları düştü: Brent petrol %5’in üzerinde düşüşle varil başına 82,84 dolara gerileyerek Mart ayı başından bu yana en düşük seviyesini gördü. Bunun nedeni, Hürmüz Boğazı’nın açılmasının küresel petrol arzını artıracağı beklentisiydi .
• Borsalar yükseldi: S&P 500 %1,7, Nasdaq 100 %3,1 yükseldi. Dow Jones Sanayi Ortalaması ise anlaşmanın duyurulduğu gün gün içi rekor seviyeye ulaştı . Teknoloji ve yarı iletken hisseleri rallinin ön saflarında yer aldı .
• Risk iştahı arttı: Kripto paralar ve tahviller de yükselişe geçti. Yatırımcılar jeopolitik risk primlerini düşürdü .
• Temkinli iyimserlik: Bazı yatırımcılar, anlaşmanın henüz ön ve nihai olmadığını hatırlatarak ralliyi sınırladı .

Ön Mutabakat Zaptı (MoU)

ABD ve İran, 14 Haziran 2026 Pazar günü 14 maddelik bir mutabakat zaptını elektronik olarak imzaladı . İşte öne çıkan başlıklar:

Temel Taahhütler

• Anında ve kalıcı ateşkes: Her iki ülke ve müttefikleri, Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerde savaşın sona erdiğini ilan etti .
• Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması: İran, ticari gemilerin en az 60 gün boyunca ücretsiz geçişini güvence altına almayı ve savaş öncesi deniz trafiği hacmine dönmeyi kabul etti . Trump, boğazın 19 Haziran itibarıyla ‘tamamen açılacağını’ söyledi .
• Nükleer taahhüt: İran, nükleer silah geliştirmeyeceğini, satın almayacağını veya üretmeyeceğini taahhüt etti .
• Yaptırımların hafifletilmesi: ABD, petrol yaptırımlarını kaldırmayı ve tüm Amerikan ile BM yaptırımlarının kaldırılması için çalışmayı kabul etti .
• 60 günlük müzakere süreci: Her iki taraf da nihai bir anlaşma için 60 gün boyunca müzakere yapacak. Bu süre zarfında taraflardan biri istediği zaman anlaşmadan çekilebilir .

Dondurulan Varlıkların Miktarı

Raporlara göre dondurulan varlıkların miktarı net değil ve farklı kaynaklar farklı rakamlar veriyor:

• MoU metninin, İran’ın dondurulan varlıklarının serbest bırakılmasına atıfta bulunduğu belirtiliyor. Ancak ABD’li yetkililer, MoU kapsamında henüz hiçbir fonun serbest bırakılmadığını doğruladı .
• ABD’de dondurulan toplam İran varlığının yaklaşık 24 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor .
• Reuters’ın haberine göre bir taslakta, dondurulmuş 25 milyar doların serbest bırakılacağı belirtiliyor .
• İran, görüşmelerin başlaması için Katar’da tutulan 12 milyar dolarlık dondurulmuş varlığa erişim talep etmişti, ancak üst düzey bir ABD’li yetkili, görüşmeler başlamadan önce bu fonlara koşulsuz erişim fikrini reddetti .
• MoU ayrıca İran için 300 milyar dolarlık bir yeniden inşa fonundan söz ediyor. Trump, İran anlaşmaya uymazsa ABD’nin bu fonu sağlamayacağını belirtti .

Anlaşmanın Koşulları

• Yaptırımların kaldırılması ve varlıkların serbest bırakılması için İran’ın MoU’nun tüm şartlarına uyması gerekiyor .
• MoU, ön bir çerçeve olarak tanımlanıyor. Tam uygulama için 60 günlük ayrıntılı müzakerelerin ardından nihai bir anlaşmaya varılması gerekiyor .
• Trump, ‘Eğer düzgün davranırlarsa, hemen bir şey olacak’ diyerek yaptırım hafifletmesinin hızını İran’ın uyumuna bağladı .

Piyasaların Tepkisi

Finansal piyasalar anlaşmaya olumlu ve sert tepki verdi:

• Petrol fiyatları düştü: Brent petrol %5’in üzerinde düşüşle varil başına 82,84 dolara gerileyerek Mart ayı başından bu yana en düşük seviyesini gördü. Bunun nedeni, Hürmüz Boğazı’nın açılmasının küresel petrol arzını artıracağı beklentisiydi .
• Borsalar yükseldi: S&P 500 %1,7, Nasdaq 100 %3,1 yükseldi. Dow Jones Sanayi Ortalaması ise anlaşmanın duyurulduğu gün gün içi rekor seviyeye ulaştı . Teknoloji ve yarı iletken hisseleri rallinin ön saflarında yer aldı .
• Risk iştahı arttı: Kripto paralar ve tahviller de yükselişe geçti. Yatırımcılar jeopolitik risk primlerini düşürdü .
• Temkinli iyimserlik: Bazı yatırımcılar, anlaşmanın henüz ön ve nihai olmadığını hatırlatarak ralliyi sınırladı .